Kwa nini mazishi ya kitaifa ya Shinzo Abe yana utata

Wiki moja iliyopita, viongozi "wakubwa" wa kimataifa walikusanyika London kwa mazishi ya kitaifa ya Malkia Elizabeth II wa Uingereza. Sasa wengi wao wanaelekea upande wa pili wa dunia kwa mazishi mengine ya kitaifa ya waziri mkuu wa zamani wa Japan aliyeuawa Shinzo Abe.

Lakini kwa Wajapani, inaonekana, hawajafurahishwa nayo kwa sababu inakadiriwa kugharimu $11.4m (yen 1.65bn; £10.1m).

Katika wiki chache zilizopita upinzani dhidi ya mazishi ya kitaifa umekuwa ukiongezeka. Kura za maoni zinaonyesha zaidi ya nusu ya idadi ya watu nchini sasa wanapinga kufanyika.

Mapema wiki hii, mwanamume mmoja alijichoma moto karibu na ofisi ya waziri mkuu mjini Tokyo. Na siku ya Jumatatu karibu waandamanaji 10,000 waliandamana katika mitaa ya mji mkuu wakitaka mazishi yasitishwe.

Lakini, kwa upande mwingine, tukio hilo linawavuta washirika wa Japan kutoka kote ulimwenguni. Rais wa Marekani Joe Biden hatahudhuria, lakini makamu wake Kamala Harris atahudhuria. Waziri mkuu wa Singapore Lee Hsien Loong pia ataenda.

Vivyo hivyo Waziri Mkuu wa Australia Anthony Albanese, pamoja na watangulizi wake watatu. Waziri Mkuu wa India Narendra Modi hakwenda katika mazishi ya Malkia lakini anasafiri kwa ndege kuelekea Tokyo kutoa heshima zake kwa Abe.

Je, hii inamaanisha nini kuhusu Abe kwamba hata viongozi wa dunia wanapokusanyika kwa ajili ya mazishi yake bado wengi katika nchi yake wanaipinga?

Kwanza, hii sio tukio la kawaida. Huko Japani, mazishi ya serikali yamewekwa kwa washiriki wa Familia za wakuu wa nchi. Ni mara moja tu, tangu Vita vya Pili vya Dunia, imewahi kutokea mwanasiasa kupewa heshima hii, na hiyo ilikuwa mwaka 1967. Kwa hivyo, ukweli kwamba Abe anapewa mazishi ya serikali ni jambo kubwa.

Kwa sehemu ni kwa sababu ya jinsi alivyofariki, alipigwa risasi kwenye mkutano wa uchaguzi mwezi Julai. Na Japan iliomboleza kwa ajili yake. Hakuwahi kuwa maarufu sana, kulingana na kura za maoni, lakini wachache wanakataa kwamba aliiletea nchi utulivu na usalama.

Kwa hiyo uamuzi wa kumfanyia mazishi ya serikali pia ni kielelezo cha hadhi yake. Hakuna aliyewahi kuhudumu kwa muda mrefu katika ofisi ya waziri mkuu na, bila shaka, hakuna mwanasiasa mwingine wa baada ya vita aliyekuwa na athari kama hiyo kwa nafasi ya Japan duniani.

"Alikuwa mbele ya wakati wake," anasema Profesa Kazuto Suzuki, mshauri wa zamani wa Abe.

"Alielewa mabadiliko ya usawa wa madaraka. Kwamba China inayoinuka, bila shaka, itapotosha uwiano wa mamlaka na kuunda upya utaratibu katika ukanda. Kwa hiyo, alitaka kuongoza."

Profesa Suzuki anaashiria Ushirikiano wa Trans-Pasifiki (TPP), mpango mkubwa wa Rais Barack Obama wa kuleta washirika wote wa Marekani wa Asia Pacific pamoja katika eneo moja kubwa la biashara huria.

Mnamo 2016, wakati Donald Trump akiiondoa Marekani kutoka kwa TPP, kila mtu alitarajia itaanguka. Lakini haikuwa hivyo.

Abe alichukua uongozi na kuunda Makubaliano ya Kina na Maendeleo yaliyopewa jina la kutatanisha zaidi kwa ushirikiano wa Trans-Pacific, au CPTPP.

Ni jina baya lakini lilionyesha nia mpya kwa Japan kuchukua uongozi barani Asia. Pia alichukua jukumu muhimu katika kuundwa kwa Quad, muungano kati ya Marekani, Japan, India na Australia.

Muhimu zaidi ni mabadiliko ambayo Abe alifanya kwa jeshi la Japan.

Mnamo mwaka wa 2014, waziri mkuu wa wakati huo alilazimisha kupitia sheria ambayo "ilitafsiri upya" katiba ya Japani ya baada ya vita.

Iliruhusu Japan kufanya mazoezi ya "kujilinda kwa pamoja". Hiyo ina maana kwa mara ya kwanza tangu Vita vya Pili vya Dunia, Japan inaweza kuungana na mshirika wake Marekani katika hatua za kijeshi nje ya mipaka yake.

Sheria hiyo ilikuwa na utata mkubwa, na utata huo bado unasikika hadi leo. Maelfu walioandamana mjini Tokyo kupinga mazishi ya serikali wanamtuhumu Abe kwa kuiongoza Japan kuelekea vitani.

"Abe alipitisha mswada wa pamoja wa kujilinda," muandamanaji Machiko Takumi alisema. "Ina maana Japan itapigana na Wamarekani, ambayo ina maana kwamba aliifanya Japan iweze kuingia vitani tena, ndiyo maana napinga mazishi ya kitaifa."

Japan ni nchi iliyoathiriwa na vita. Lakini sio kumbukumbu tu za mabomu ya atomi ambazo huwafanya watu kukasirishwa na Abe.

Katiba ya Japan baada ya vita inasema wazi kuwa nchi hiyo "inakataa haki ya kupigana". Iwapo alitaka kubadili hilo Abe angeitisha kura ya maoni. Lakini alijua angepoteza. Badala yake, sheria yake "ilitafsiri upya" maana ya katiba.

"Abe anaonekana kama mtu ambaye hakuwajibika kwa watu," asema Profesa Koichi Nakano, wa Chuo Kikuu cha Sophia cha Tokyo. "Lolote alilofanya, alilifanya kinyume na kanuni za kikatiba. Alifanya kinyume na kanuni za demokrasia."

Lakini kwa wafuasi wake yote haya hayana uhakika. Kabla ya kiongozi mwingine yeyote wa ulimwengu, Abe aliona tishio linaloongezeka kutoka China na akaamua Japan lazima iwe mwanachama anayelipwa kikamilifu wa muungano wa marekani-Japan.

"Abe alikuwa na maono ya wakati ujao," anasema mshauri wake wa zamani Bw Suzuki. "Aliona kwamba China itapanda, na Marekani itarudi nyuma kutoka eneo hilo. Ili kuiweka Marekani kuhusika katika eneo hili, alitambua tunahitaji kuwa na nguvu ya kujilinda."

Japan iliyojihami tena na yenye uwezo inakaribishwa na Washington, na nchi nyingine nyingi za Asia, ambazo zina wasiwasi sawa kuhusu China.

Abe alipata washirika walio tayari huko Canberra na Delhi. Alipouawa, Bw Modi alitangaza siku ya kitaifa ya maombolezo nchini India.

Lakini kuna sehemu moja ambapo Abe haombolezwi ambapo alilaaniwa mara kwa mara kama mpenda vita na mrekebishaji.

Mahali hapo ni China. Inaweza kueleza kwa nini Beijing ilimtuma makamu wa rais Wang Qishan kwenda London lakini inamtuma waziri wa zamani wa sayansi na teknolojia ambaye hakuna mtu nje ya China amewahi kumsikia huko Tokyo.