'Hakuna aliyetuambia kwamba risasi hizi zinaweza kuua'

Kwa wastani, risasi zinazopigwa juu kama ishara ya sherehe nchini Lebanon huwaua wa saba kila mwaka. Kwa kila mwathiriwa, mjadala umekuwa wa kuhoji utamaduni huu wa mauaji. Mwandishi wa BBC Idhaa ya Kiarabu Carine Torbey alikwenda kutafuta majibu.

Naya alikuwa na umri wa miaka saba alipopigwa risasi mtaani na mtu aliyekuwa akisherehekea kufaulu katika mitihani ya shule ya upili. Alikuwa akicheza katika uwanja wa michezo wa shule mwezi Agosti alipopigwa risasi kichwani.

Naya alikosa fahamu kwa siku 23 kabla ya kufariki kutokana na majeraha yake, jambo lililozua ghadhabu kwenye mitandao ya kijamii.

Mtumiaji mmoja alisikitishwa na kifo cha Naya, na kuhofia jambo kama hilo linaweza kutokea kwa watoto wake mwenyewe.

Lakini katika visa vya mauaji ya kizembe namna hii, habari pekee inayoweza kuthibitishwa kwa kawaida ni utambulisho wa mwathiriwa; muuaji kwa kawaida hubakia kuwa mhalifu asiyejulikana, aliye huru kuendelea na maisha yake kama kawaida na huenda amesahau madhara ya kile alichofanya.

"Nilisali kila usiku kumuombea Naya wakati alipoanguka na kukosa fahamu kwa wiki kadhaa kabla ya kufa," asema Hasmik Harpoyan. Hajui Naya wala familia yake - lakini ana wazo zuri sana la jinsi walivyokuwa wakijisikia.

Miezi michache iliyopita, mtoto wa kiume wa Harpoyan mwenye umri wa miaka 13, V. Christ, alienda kucheza mechi ya kandanda katika uwanja wa michezo magharibi mwa mji mkuu, Beirut.

Risasi ilimpiga katikati ya mbavu, lakini alinusurika kimiujiza.

Risasi bado imekwama kwenye kifua cha Kristo. Ananionyesha sehemu ndogo kwenye mwili wake ambapo risasi ya Kalashnikov ilipenya mwilini mwake.

Hakumbuki kusikia mlio wa risasi siku hiyo. Kile anachokumbuka ni kusikia uchungu ghafla kwenye mgongo wake, kiasi kwamba alishindwa kupumua. Kocha wake hakukujua kwa nini Kristo alikuwa akilia hadi alipoona madoa ya damu - na kumpeleka hospitalini moja kwa moja.

Kristo hakujua hata neno "Stray bullet" lilimaanisha nini. Lakini leo, kila anaposikia sauti yoyote, anatetemeka.

“Sauti yoyote iwe ni ya risasi au fataki, hunibabaisha. Nakimbia kulia na kushoto kutafuta mahali popote pa kujificha.”

Polisi walipofika hospitalini waliwashauri jamaa zake kufungua kuwasilisha kesi kisiri.

Wiki mbili baadaye waliwasiliiana na jamaa ya Christ na kuwafahamisha kwamba wamefanikiwa kuwatambua watu 12 ambao walikuwa wakipiga risasi siku hiyo - walikuwa wakiomboleza mpendwa wao aliyepotea - lakini polisi hawakuweza kutambua ni risasi ya nani hasa aliyompiga mtoto wao.

Familia ya Christ haikufungua mashtaka dhidi ya mtu yeyote, ingawa ni kinyume cha sheria ya Lebanon kupiga risasi hewani na tangu 2016 kufanya hivyo kunaweza kumfanya mtu kuadhibiwa kwa kifungo cha miezi sita hadi miaka mitatu jela, faini, na kunyang'anywa silaha.

Ikiwa risasi itasababisha kifo, hukumu ni kubwa zaidi.

"Hata kama ningemshtaki mtu, angeingia gerezani kupitia mlango mmoja na kutoka kwa mlango mwingine kisha kuja nyumbani kwangu," Harpoyan anasema, akirejea hisia ya jumla kwamba wapiga risasi wanalindwa na viongozi wa kisiasa, na kumfungulia mashtaka kwa mmoja wao kunaweza kuzua chuki dhidi ya mlalamikaji.

Ni kweli kwamba watu wachache hutumikia kifungo kwa uhalifu huo.

Mkesha wa Mwaka Mpya uliopita, washukiwa 242 walitambuliwa kwa kushiriki katika sherehe za kufyatua risasi, kulingana na gazeti la Al-Qaws la Lebanon, ambalo linaangazia masuala ya sheria na haki. Ripoti hiyo iligundua kuwa hakuna hatua zilizochukuliwa dhidi ya watu 186 baadhi yao wakizuiliwa kwa muda, huku wawili tu wakiwa kizuizini.

Wachambuzi wanakisia kuwa hii ni kwa sababu watu hawa wawili hawajui mwanasiasa yeyote au mtu mashuhuri wa kuwasiliana naye.

Ni nini kinatokea unapofyatua risasi hewani?

Tafiti tofauti zimeonyesha,ingawa kasi ya risasi inayoanguka ni ya chini sana kuliko ile ambayo imepigwa, bado inaweza kuwa na madhara.

Wakati risasi inapopigwa, hurudi chini kutokana na upanuzi wa haraka wa sehemu inayotokea kwa kasi kubwa - hii inaweza kuwa zaidi ya mita 1,500 kwa pili (m / s) katika silaha ya kasi ya juu.

Iwapo itapigwa juu angani, risasi zitasonga chini ya athari ya kasi hii ya mlipuko na zitaendelea kwenda juu hadi hewa upunguze kasi yake hadi sifuri.

Kasi ya mwisho ya risasi inategemea vipengele vingi kama vile muundo wa risasi, umbo na kaliba ya risasi na pembe ya kurusha.

Kulingana na utafiti wa 1962, mizunguko ya caliber 30 inaweza kufikia kasi ya mwisho ya 91m/s inapoanguka. Utafiti wa hivi majuzi zaidi umeonyesha kuwa 61m/s inatosha kupenya fuvu la kichwa.

Utafiti wa 2018 uligundua kuwa baadhi ya risasi zinazoanguka zinaweza kufikia kasi ya hadi 180m/s na hivyo zinaweza kupita kwenye fuvu la kichwa.

Wataalamu wa utamaduni wa kumiliki bunduki wanasema kuwa mazoea hayo yanatokana na dhana za kitamaduni zinazohusisha silaha na ushujaa na ubinafsi.

Lakini pia wanapendekeza kwamba tabia ya kawaida ya kurusha salamu za bunduki 21 au kupeleka vyama vya kurusha risasi kwenye mazishi ya kijeshi - ingawa yana vifaa vilivyoachwa wazi - inaweza kuwa imepitishwa kwa njia fulani.

‘Hakuna mtu aliyetuambia huu sio ushujaa’

Licha ya hadithi hizi za kusikitisha, kampeni kali za uhamasishaji wa vyombo vya habari, na kulaani mara kwa mara jambo hilo na mamlaka za kidini na kisiasa, wengi bado wanaendelea na tabia hiyo katika sherehe nchini kote. Lakini washiriki wengine wana mawazo ya tofauti.

Ayman ni mpiga risasi agani wa zamani . Ana umri wa miaka 31, na anaishi magharibi mwa Beirut.

Kutoka juu ya paa la jengo lake katika eneo lenye majengo mengi, alikuwa akipiga mrisasi angani kiholela.

"Mara ya kwanza nilikuwa na umri wa miaka kumi na nne. Tulikuwa tunapiga risasi hewani na hata kushindana na kundi la kiongozi wetu au vijana wa vitongoji vingine.”

Ayman pia angepiga risasi aliposikia kuhusu harusi ya mtu "hata kama hakuwa mmoja wa marafiki zetu" au kusherehekea mafanikio ya mtu katika mitihani. Wakati mwingine alifanya hivyo bila sababu yoyote.

Lakini aliachana na tabia hiyo miaka kadhaa iliyopita.

“Niliposikia kwamba mtu fulani aliuawa kwa kupigwa risasi, nilianza kujuta. Nilipokuwa mkubwa, hakuna mtu aliyetuambia kuwa huo haukuwa utu uzima. Hakuna mtu aliyetuambia kwamba risasi hizi zilikatazwa katika dini zote kwa sababu zinaweza kuua.”

Ayman hajaiacha kabisa silaha yake, lakini sasa anapunguza matumizi yake kwa vilabu vya kurusha risasi au maeneo ya mbali.

Kwa nini watu wanasherehekea kwa kupiga risasi hewani na hii ni hatari kiasi gani ?

Mwenendo wa kupiga risasi angani kama ni jambo la kawaida katika Mashariki ya Kati, Afrika Kaskazini, Amerika Kusini, Balkan na sehemu za Asia zikiwemo Afghanistan na Pakistan.

Mara nyingi huambatana na tukio la furaha kama mkesha wa Mwaka Mpya, harusi, likizo ya kidini au matokeo mazuri ya mtihani au matokeo ya mashindano ya michezo.

Ufyatulianaji risasi hewani pia hutokea Marekani, lakini kulingana na ripoti, kuna uwezekano mkubwa wa kuhusishwa na vurugu za mitaani kuliko kufyatua risasi kwa ajili ya sherehe.

Mnamo Agosti, afisa wa polisi wa Jordan Hamzeh Al Fanatseh aliuawa kwa risasi iliyopotea siku ya harusi yake.

Mnamo Januari, watu wawili walikufa baada ya risasi kufyatuliwa hewani kwenye sherehe huko Michigan, Marekani. Mnamo Desemba 2021, watu kadhaa huko North Carolina walipigwa na risasi akiwemo mwanamke mmoja aliyeuawa.

Mnamo Septemba 2021, takriban watu 17 waliuawa na 41 walijeruhiwa huko Kabul, Afghanistan, na wanamgambo wa Taliban waliokuwa wakisherehekea kutwaa Bonde la Panjshir.

Mifano mingine ya vifo ni pamoja na: watu watatu nchini Ufilipino kupigwa risasi zilizokuwa zimepigwa angani katika sherehe za Mkesha wa Mwaka Mpya 2011; bwana harusi wa Kituruki akiwaua jamaa watatu baada ya kufyatia risasi kwa kutumia bunduki aina ya AK-47 kwenye harusi yake mwenyewe mnamo 2010; na watu watatu waliuawa mjini Baghdad wakati wa sherehe baada ya timu ya kandanda ya Iraq kuishinda Vietnam katika Kombe la Asia la 2007.

Ripoti ya ziada ya Mark Shea na Selin Girit.