Maxay Eritrea kaga jawaabtay eedeymaha Itoobiya?

Wasiirka Warfaafinta ee Eritrea ayaa sheegay in eedaha "masrixiyadda iyo been abuurka ah" ee Taliyaha Amniga Qaranka Itoobiya uu ka sheegay Eritrea ay yihiin kuwo aan run ahayn.

War-saxaafadeed uu soo saaray Agaasimaha Sirdoonka Qaranka iyo Adeegyada Amniga Itoobiya Redwan Hussein ayaa ka digay in TPLF ay isu diyaarinayso inay dagaal ka dhan ah dowladda Itoobiya "mustaqbalka dhow" ay kasoo qaaddo Eritrea.

Maqaalkaas oo uu ku qoray af Ingiriis, Getachew Reda, oo ah la-taliyaha Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed, wuxuu ku eedeeyay Eritrea inay taageerto dagaalyahannada TPLF.

Bayaanka Khamiistii ayaa sidoo kale Madaxweyne Isaiah Afewerki ku eedeeyay "inuu ka soo horjeedo" heshiiskii Pretoria.

"Iyada oo taageero iyo dhiirigelin ka helaysa Asmara, TPLF waxay go'aansatay inay weerar ku qaaddo dowladda federaalka [Itoobiya] maalmihii la soo dhaafay," ayuu yiri.

"Iyada oo taageero toos ah ka heleysa Eritrea, waxay sii waddaa inay qorato, tababarto oo qalabeyso ciidan badan oo hubaysan," ayuu ku eedeeyay TPLF oo talada haysa.

Falanqayntan oo aan bixin wax caddayn ah oo la taaban karo, ayaa xustay in ciidamada uu sheegay inay hoggaaminayaan Eritrea ay "hadda kulamo qarsoodi ah iyo kuwo aan qarsoodi ahayn ka wadaan Asmara, Mekelle iyo Suudaan si ay u kiciyaan khilaaf kale."

Dhawaan, ilo wareedyo ayaa BBC-da u sheegay in golaha ay hoggaamiya TPLF uu isu diyaarinayo inuu ansixiyo "ku dhawaaqid faragelin ah"

"Baaqa Dowlad Goboleedka ee Tigray" waa "waajib qaran" in la aqbalo baaqa ficilka ee "Dowladda Tigray" oo la guto waajibkeeda.

TPLF waxay ku andacooneysaa in "dowladda" hadda ka jirta Tigray la sameeyay doorashadii Sebtembar 2020 oo ay dowladda federaalku diiday iyadoo ku sheegtay "sharci darro" .

Wasiir Yemane Gebremeskel ayaa Jimcihii ku dooday in Asmara aysan ka soo horjeedin heshiiskii nabadda ee soo afjaray dagaal dhiig badan ku daatay oo laba sano ka socday Tigreega.

Taa beddelkeeda, wuxuu ku eedeeyay Xisbiga Barwaaqa ee talada haya iyo kooxda wadaxaajoodka ee Gechaw Reda inay qorsheynayaan "duullaan" Eritrea.

"Eritrea waxaa lagu jiiday colaadda qasabka ah iyadoo ogolaansho ka haysata dowladda federaalka," ayuu yiri sarkaalka Eritrea.

"Marka la eego macnahan, haddii dhammaan dhinacyada ay si niyad wanaag ah u hirgeliyaan waxyaabaha ku jira, Eritrea ma lahan rabitaan siyaasadeed ama dano ay ku carqaladeyn karto heshiiska ay gaareen ciidamada Itoobiya," ayuu Yemane ku qoray X.

Waxay ka soo horjeedday "dacaayadda iyo ololaha marin habaabinta" ee ka dhanka ah Eritrea ee ay wadaan mas'uuliyinta Addis Ababa, isagoo sheegay in ujeeddadeedu tahay "in la sii huriyo colaadda iyo caddaawadda."

"'Qoryaha ayaa is garaacaya oo qaylinaya,'" ayuu yiri, isagoo ka hadlayay sheegashada Itoobiya ee helidda marin dekedeed iyo lahaanshaha.

Dowladda Eritrea ayaa ku doodday in ficillada TPLF ee ka dhanka ah ciidamada Itoobiya ee Tigray, oo loo yaqaan 'Waqooyiga Tani', ay kiciyeen dagaalka oo ay qorsheeyeen inay weeraraan Eritrea.

Waxaa jiray khilaaf sii socda oo u dhexeeya TPLF iyo dowladda uu hoggaamiyo HGDEF ee Eritrea tan iyo dagaalkii xuduudda ee labada dal.

Si kastaba ha ahaatee, sannadihii u dambeeyay, labada dhinacba waxay u muuqdeen inay ku soo dhawaadeen xiisadda kala dhaxaysa dowladda Itoobiya.

Iyadoo Asmara iyo Mekelle ay isku dayayaan inay xoojiyaan saaxiibtinimadooda iyagoo ku hadlaya magaca "hawlgal", Addis Ababa waxay ku eegaysay indho shaki iyo cadaawad leh.

Getachew iyo Redwan, oo saxiixay Heshiiskii Pretoria bishii Nofeembar 2022 iyagoo iskasoo hor jeeda, ayaa qoray, "Iskahorimaadka gudaha Itoobiya waa riyada Madaxweyne Isaias."

Hoggaamiyaha Eritrea ayaa markii hore heshiiska ku tilmaamay "ku-meel-gaar" laakiin markii dambe wuxuu sheegay inuu doonayo in la hirgeliyo.

Getachew, oo heshiiska u saxiixay TPLF, ayaa ahaa guddoomiye ku xigeenka xisbiga iyo madaxweynaha maamulka ku-meel-gaarka ah ee Tigreega kadib heshiiskii.

Wuxuu sheegay in xubno "xagjir ah" oo ka tirsan hoggaanka TPLF, oo uusan magacaabin, ay doonayaan inay saxiixaan xabad joojin si loo sii wado dagaalka.

Kooxda TPLF ayaa dhawaan ku dhawaaqday inay kala dirtay maamulkii ku meel gaarka ahaa isla markaana ay dhistay dowlad goboleed ay iyadu hoggaaminayso. Dhanka dowladda federaalka, waxaa jiray eedeymo sheegaya in TPLF ay jebisay nuxurka heshiiska iyo "iskaashi milateri oo ay" ee ay la gashay Eritrea.

Iyadoo laga walaacsan yahay xiisadda sii kordheysa ee u dhaxaysa labada dhinac, Midowga Afrika wuxuu u diray ergay gaar ah Tigray si uu u saxiixo heshiiska.

Wafti uu hoggaaminayo Madaxweynihii hore ee Nigeria Olusegun Obasanjo ayaa booqday Mekelle Juun 11 si ay wadahadallo ula yeeshaan hoggaamiyeyaasha TPLF.

"Ujeeddada booqashadan waa in la hubiyo in wax walba aysan ka sii darin sida ay hadda yihiin," ayuu u sheegay warbaahinta dowladda.

Toddobaad ka hor, TPLF waxay ku eedeysay ciidamada federaalka inay u dhaqaaqeen inay mar kale Tigray kusoo rogaan "xayiraad".

"Abaabul ballaaran oo ay sameeyeen Ciidamada Difaaca Qaranka ee xuduudda Tigray ayaa sii xumeynaya xiisadda," ayaa lagu yiri bayaanka, iyada oo aan la bixin caddayn ama faahfaahin cad.

Ciidamada amniga ee dalka ayaa muddo dheer ku sugnaa gobollada deriska la ah Amxaarada iyo Canfarta. Ciidanka Itoobiya ayaa la dagaallamayay dagaalyahannada FANO ee gobolka Amxaarada.

Xiisadaha u dhexeeya Addis Ababa iyo Mekelle ayaa dhaliyay cabsi laga qabo isku dhac aan loo baahnayn. Khilaafka ayaa u badan in ay ku lug yeelato Eritrea.