منتقدان قدیس شدن مادر ترزا چه می‌گویند؟

امروز وقتی که مادر ترزا – راهبه‌ای که در شهر کلکته به فقرا کمک می‌‌کرد –قدیس معرفی شود، منتقدانش تاکید خواهند کرد که مذهب بر علم و منطق غالب شده است.

مادر ترزا، راهبه‌ای که برنده جایزه نوبل شد و در سال ۱۹۹۷ در ۸۷ سالگی درگذشت، نهاد "میسیونرهای خیریه" را در سال ۱۹۵۰ تاسیس کرد، انجمن خیریه‌ای که بیش از سه هزار راهبه در سراسر جهان در‌ آن عضویت دارند. او نوانخانه، مدرسه و درمانگاه تاسیس کرد، جزامی‌ها را اسکان داد، برای بچه‌های یتیم سرپناه ساخت و به زاغه‌نشینان کلکته کمک‌های فراوانی کرد.

البته او به اندازه کافی‌ منتقد هم داشت.

کریستفر هیچنز، نویسنده بریتانیایی که اصولا وقعی به سنت‌ها نمی‌گذاشت، مادر ترزا را یک "بنیادگرای مذهبی‌، عامل سیاسی، موعظه‌گر بدوی و شریک جرم قدرت‌های سکولار" می‌خواند.

هیچنز در یکی‌ از نوشته‌های معروفش به نام "جایگاه میسیونر"، از "مکتب رنج" مادر ترزا انتقاد می‌کند و می‌‌گوید که او سرپرستی کلکلته را به مثابه "سوراخی در جهنم" به عهده گرفته بود و با دیکتاتور‌ها همنشینی می‌‌کرد. هیچنز همچنین مجری برنامه "فرشته جهنم" بود؛ مستندی که به نقد مادر ترزا می‌‌پردازد.

بعدها در سال ۲۰۰۳ ، آروپ چترجی، پزشک ساکن لندن بر اساس مصاحبه‌ای که با حدود صد نفر از اعضای "میسیونرهای خیریه" انجام داد بود، کتاب جنجال‌برانگیزی در نقد مادر ترزا منتشر کرد و از آنچه نبود بهداشت – مثلا استفاده از سرنگ‌های مستعمل – و بی‌‌قانونی در روند تسهیلات مراقبتی خانه‌های مادر ترزا می‌‌خواند به شدت انتقاد کرد.

فرد دیگری به نام هملی گونزالز که در سال ۲۰۰۸ به مدت دو ماه داوطلبانه در یکی‌ از خانه‌های ترزا در کلکته برای کمک به فقرا فعالیت کرده بود از "سهل‌انگاری‌هایی فاحشی که در روند فعالیت‌های خیریه اتفاق می‌‌افتاد و برداشت متناقضی که عموم مردم از فعالیت‌های این نهاد داشتند" شوکه شده بود.

آقای گونزالز به من گفت: "مادر ترزا با روند برنامه‌ریزی‌شده برای فعالیت‌های خیریه، استفاده از تجهیزات به‌روز و بسیاری دیگر از راه‌حل‌های ابتکاری مخالف بود و این باعث می‌‌شد بیش از آن که یاور فقرا باشد، مروج فقر باشد." گونزالز صفحه‌ای در فیس‌بوک راه‌اندازی کرده که در آن به نقد این راهبه و آگاه‌سازی کسانی که "بی‌چون و چرا" به مؤسسه خیریه او بخشش می‌کنند می‌پردازد.

در سال‌های اخیر، خردگرایان هندی همچون سانال اداماروکو معجزاتی را که مادر ترزا به خاطر آنها قدیس نامیده شده را زیر سوال برده‌اند.

برای آن که فردی از طرف کلیسای واتیکان به مقام قدیس برسد، باید پس از مرگش معجزه‌ای منحصر به شخص او نسبت داده شود. رخدادها قبل از آن که به عنوان معجزه پذیرفته شوند باید با شواهد مطابقت داده شوند. این رخدادها اغلب شامل شفا و درمان بیماری‌هایی می‌شود که توجیه پزشکی‌ منطقی‌ برای آنها وجود ندارد.

پنج سال پس از مرگ این راهبه، پاپ ژان پل دوم اولین معجزه او را که علاج زنی بنگالی به نام مونیکا بسرا از تومور شکمش بود پذیرفت و آن را نتیجه قدرت روحانی مادر ترزا اعلام کرد. این قضاوت پاپ در سال ۲۰۰۳ راه را برای پاک شمردن و برکت دادن این راهبه هموار کرد. پاپ فرانسیس در سال ۲۰۱۵ اتفاق دیگری را هم به عنوان معجزه مادر ترزا تصدیق کرد که شامل شفای یک مرد برزیلی از تومور مغزی در سال ۲۰۰۸ می‌شد.

آقای اداماروکو ارزش رخداد اول را زیر سوال برده و می‌پرسد چرا یک زن باید با گذاشته شدن عکس این راهبه روی شکمش شفا یابد، آن هم وقتی‌ شواهدی وجود دارد که نشان می‌‌دهد بیماری او با دارو درمان شده. او می‌‌گوید: "بیشتر مردم برای این که تصویر راهبه به عنوان حامی فقرا خدشه‌دار نشود، دیگر نمی‌‌خواهند او را به چالش بکشند."

"اگر مادر ترزا را زیر سوال ببری به عنوان فردی مخالف فقرا به چشم می‌آیی. من خصومتی با او ندارم، اما باید بگویم سودای معجزه مبنای علمی‌ ندارد."

و آروپ چترجی، پزشک هندی ساکن بریتانیا، که مشخص بود از قضیه حرص می‌خورد به من گفت: "این چیزهایی که به معجزه مرسوم شده جلفتر و بچگانه‌تر از آن است که حتی بخواهی آنها را به چالش بکشی."

چالش آخر از طرف گروهی از دانشگاهیان و مددکاران اجتماعی مطرح شده. این گروه دادخواستی را خطاب به سوشما سوئاراج، وزیر خارجه هند، تنظیم کرده‌ و از او خواستند که در تصمیم خود مبنی بر سفر به واتیکان برای شرکت در مراسم "تقدیس" تجدیدنظر کند.

در این دادخواست آمده: "این که وزیر خارجه کشوری که شهروندانش را در قانون اساسی به داشتن روحیه علمی تشویق می‌‌کند، قدیس خواندن کسی را به خاطر معجزه کرده روا می‌داند، ما را به حیرت می‌اندازد."

اما در پایان، همان طور که شیو ویسواناتهان، جامعه‌شناس، می‌‌گوید، برهان و مذهب دو امر متفاوتند. به گفته او "بسیاری از سوال‌ها هنوز بی‌‌پاسخ مانده‌اند. بسیاری از ما درک ضعیفی از تاریخ و فلسفه علم داریم. مسیحیت‌ زمان درازی است که با علم مبارزه می‌‌کند. البته خردگرایان هم برخی‌ مواقع در مطالبه شاهد و مدرک زیاده‌روی می‌‌کنند." معلوم است که هیات منصفه هنوز با صدور حکم نهایی برای مادر ترزا فاصله زیادی دارد.