ایران و مصر؛ مسابقه‌ای سراسر احتیاط، وقتی هیچ‌کس نمی‌خواست ببازد

تیم ملی ایران در سومین و آخرین مسابقه خود در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶، در ورزشگاه لومن فیلد سیاتل به تساوی یک بر یک برابر مصر رسید.

این مسابقه همزمان با پیروزی پرگل پنج بر یک بلژیک مقابل نیوزیلند برگزار شد.

تیم‌های ایران و مصر در دیداری که بیشتر با احتیاط، ارسال‌های بلند، درگیری‌های میانه میدان و کمبود موقعیت‌های گل همراه بود، امتیازها را تقسیم کردند؛ نتیجه‌ای که با جریان مسابقه همخوانی داشت.

ایران با این تساوی باید منتظر سایر نتایج گروه‌ها بماند تا تکلیف صعودش مشخص شود ولی مصر و بلژیک به صورت مستقیم به مرحله بعد صعود کردند.

نیمه اول؛ شوک و خروج از شوک

امیر قلعه‌نویی تیم ملی ایران را با علیرضا بیرانوند، محمدحسین کنعانی‌زادگان، شجاع خلیل‌زاده، علی نعمتی، رامین رضاییان، میلاد محمدی، سعید عزت‌اللهی، محمد قربانی، سامان قدوس، محمد محبی و مهدی طارمی به زمین فرستاد.

ایران در زمان مالکیت با آرایش ۲-۳-۵ بازی می‌کرد و هنگام دفاع به ساختار۲-۵-۳ برمی‌گشت.

مصر هم با آرایش ۱-۳-۲-۴ همیشگی وارد زمین شد؛ در حالی که عمر مرموش، مهاجم منچسترسیتی، در ترکیب اولیه نبود و حمدی فتحی، یاسر ابراهیم و حسام عبدالحمید دیگر بازیکنان اصلی مصر روی نیمکت نشسته بودند.

شروع بازی برای ایران نگران‌کننده بود. با وجود حضور سه مدافع مرکزی و دو هافبک دفاعی، قلب دفاع تیم در همان دقایق ابتدایی شکننده نشان داد. در دقیقه پنجم، اشتباه خط دفاعی و خروج ناقص علیرضا بیرانوند فرصت را در اختیار محمود صابر گذاشت و او توپ را از میان پاهای دروازه‌بان ایران وارد دروازه کرد.

ایران چهار دقیقه بعد می‌توانست به بازی برگردد. زیرکی مهدی طارمی در محوطه جریمه برای ایران پنالتی گرفت ولی ضربه خود او را مصطفی شبیر در دقیقه نهم مهار کرد. با این حال، ایران انتظار زیادی برای جبران نتیجه نکشید. در دقیقه چهاردهم، محمد محبی پشت محوطه جریمه صاحب توپ شد و با پاسی دقیق، میلاد محمدی را در موقعیت مناسب قرار داد. ضربه محمدی با دفع ناقص شبیر همراه شد و توپ برگشتی را رامین رضاییان از زاویه‌ای بسته به گل تبدیل کرد.

دقایق ابتدایی فقط با گل و پنالتی همراه نبود. بازی پرفشار و گاهی خشن ایران به مصدومیت شدید محمد عبدالمنعم، مدافع مرکزی مصر، و تعویض اجباری او منجر شد. محمدحسین کنعانی‌زادگان نیز در همین فضای پر برخورد از داور کارت زرد گرفت.

بعد از شروع پرحادثه، بازی به‌تدریج از ریتم افتاد. مصر پس از حدود ۱۵ دقیقه ابتدایی، میل چندانی به ادامه حملات نشان نداد، عقب نشست و توپ را بیشتر در اختیار ایران گذاشت. ایران هم با وجود مالکیت بیشتر، با احتیاط حمله می‌کرد. حضور دائمی سه مدافع مرکزی ایران در زمین خودی، راه ضدحملات ترزگه، محمد صلاح و مصطفی زیکو را بست.

فصل مشترک دو تیم در ادامه نیمه اول، توپ‌های بلند و استفاده از کناره‌ها بود. هر دو تیم بارها تلاش کردند با ارسال مستقیم از دفاع به حمله یا سانتر از جناحین موقعیت بسازند اما کیفیت بازی در سطح انتظار از جام جهانی نبود.

نیمه اول با تساوی یک بر یک تمام شد؛ نتیجه‌ای که بیش از آنکه حاصل برتری فنی یکی از دو تیم باشد، محصول اشتباه‌ها، واکنش‌ها و احتیاط پس از دقایق ابتدایی بود.

نیمه دوم؛ راضی به تساوی و یک گل مردود

نیمه دوم با دو تغییر مهم در ترکیب مصر آغاز شد. حسام حسن دو مهره اصلی بیرون مانده از ترکیب اولیه را وارد زمین کرد؛ عمر مرموش به جای امام عاشور و مروان عطیه به جای محمود صابر به زمین آمدند.

این تغییرات نشان می‌داد مصر، برخلاف ایران، هنوز میل بیشتری به جلو رفتن دارد؛ نه آن‌قدر سراسیمه که همه چیز را به خطر بیندازد اما با انگیزه‌ای روشن‌تر برای گرفتن امتیاز کامل.

با این حال، تصویر اصلی دقایق ابتدایی نیمه دوم نه از حملات مصر، بلکه از رفتار علیرضا بیرانوند ساخته شد.

بین دقایق ۴۹ تا ۵۰، دروازه‌بان ایران بیش از یک دقیقه توپ را در اختیار داشت و بازی را شروع نمی‌کرد. مهاجمان مصر هم برای پرس جلو نمی‌آمدند.

بیرانوند با حرکت دست از بازیکنان ایران می‌خواست آرام باشند و ریتم بازی را پایین نگه دارند؛ صحنه‌ای که در جام جهانی کمتر دیده می‌شود و به‌روشنی نشان می‌داد ایران بیش از آنکه دنبال پیروزی باشد، به حفظ تساوی فکر می‌کند.

او همین رفتار را در دقیقه ۵۳ و بار دیگر در دقیقه ۷۵ تکرار کرد؛ نشانه‌ای از اینکه کند کردن بازی، تصمیمی لحظه‌ای نبود، بلکه بخشی از برنامه ایران در نیمه دوم بود.

مصر نیمه دوم را تا حدی هجومی‌تر آغاز کرد، اما حملاتش کیفیت، انگیزه، برنامه و شتابی نداشت که دفاع فشرده ایران را به‌طور جدی به خطر اندازد.

در سمت مقابل، ایران هرچه از مسابقه گذشت، کمتر به جلو رفتن فکر کرد. حتی وقتی توپ در اختیار ایران بود، انتقال‌ها کند، محتاط و اغلب بی‌اثر بودند.

دقیقه ۵۷ حسام حسن تصمیم گرفت محمد صلاح، کاپیتان و مهم‌ترین ستاره تیمش، را از زمین بیرون بکشد. احمد سید زیزو، ستاره جنجالی فوتبال مصر که انتقالش از الزمالک به رقیب سنتی، الاهلی، یکی از پرحاشیه‌ترین جابه‌جایی‌های فوتبال این کشور بود، جای صلاح را گرفت.

این تعویض بیش از آنکه صرفا تاکتیکی باشد، نشانه‌ای از اطمینان مصر به شرایط صعود و نگاه سرمربی این تیم به مرحله بعدی بود؛ حسام حسن عملا در هر نیمه بخشی از مهره‌های مهمش را مدیریت و حفظ کرد.

در دقیقه ۶۶، ایران هم شهریار مغانلو را به جای سامان قدوس وارد زمین کرد؛ تعویضی که می‌توانست نشانه تلاش برای استفاده بیشتر از توپ‌های بلند و ارسال‌ها باشد، اما در عمل تغییری جدی در میزان ریسک ایران ایجاد نکرد.

چهار دقیقه بعد و پس از وقفه کوتاه بازی برای نوشیدن آب، ایران یک گام دیگر عقب نشست. از دقیقه ۷۰ به بعد، در برخی صحنه‌ها هر ده بازیکن ایران، به جز بیرانوند، درون یا اطراف محوطه جریمه خودی دیده می‌شدند. ایران عملا با همه نفرات پشت توپ قرار گرفته بود و مسابقه را نه برای بردن، بلکه برای از دست ندادن اداره می‌کرد.

در دقیقه ۹۱، علیرضا جهانبخش به جای محمد محبی وارد زمین شد؛ تعویضی که بیشتر برای مدیریت دقایق پایانی بود تا تغییر مسیر بازی.

اما درست زمانی که به نظر می‌رسید دو تیم بدون اتفاق تازه‌ای به پایان مسابقه می‌رسند، ایران برای چند ثانیه تصور کرد به گل پیروزی رسیده است. در سومین دقیقه وقت‌های تلف‌شده، شجاع خلیل‌زاده توپ را وارد دروازه مصر کرد؛ گلی که حاصل عقب کشیدن مصر و اطمینان این تیم از صعود به نظر می‌رسید.

شادی ایران اما خیلی زود به تعلیق و بعد به ناامیدی تبدیل شد. خلیل‌زاده پیراهنش را از تن درآورد، کارت زرد گرفت، کنار زمین با عینک آفتابی عکس یادگاری انداخت و بازیکنان ایران برای لحظاتی جشن گرفتند.

اما کمک‌داور ویدئویی صحنه را بررسی کرد و گل به دلیل آفساید مردود اعلام شد. همان صحنه، تصویر کامل این بازی بود: ۹۰ دقیقه احتیاط و فوتبال کم‌کیفیت، چند ثانیه انفجار شادی، و در نهایت بازگشت به همان نتیجه‌ای که دو تیم از میانه نیمه دوم با آن کنار آمده بودند.

بازی ایران و مصر با تساوی یک بر یک به پایان رسید؛ نتیجه‌ای که بیش از آنکه محصول یک رقابت فنی و پرکیفیت باشد، حاصل ترس از اشتباه، مدیریت نتیجه و افت آشکار کیفیت بازی در نیمه دوم بود.

چرا بی‌کیفیت؟ چرا محتاط؟ چرا تساوی؟

تساوی یک بر یک ایران و مصر، نتیجه‌ای بود که با جریان مسابقه همخوانی داشت، اما کیفیت بازی کمتر از هر چیز دیگری در ذهن تماشاگران باقی ماند. این مسابقه، با وجود اهمیتش در تعیین سرنوشت گروه، یکی از کم‌کیفیت‌ترین بازی‌های جام جهانی ۲۰۲۶ بود؛ مسابقه‌ای که نه از نظر تاکتیکی پیچیدگی خاصی داشت، نه موقعیت‌های گل متوالی خلق کرد و نه توانست تفاوت فوتبال جام جهانی با مسابقات معمول قاره‌ای را به نمایش بگذارد.

یکی از دلایل این افت کیفیت، ویژگی‌های دو تیم بود. ایران و مصر هر دو در سطح متوسط فوتبال جهان قرار دارند و بخش مهمی از بار فنی خود را بر دوش بازیکنان باتجربه‌ای گذاشته‌اند که از دوران اوج فاصله گرفته‌اند.

مهدی طارمی و محمد صلاح همچنان مهم‌ترین چهره‌های دو تیم بودند، اما نه ایران و نه مصر از نظر سرعت گردش توپ، تنوع تاکتیکی یا خلق موقعیت، کیفیتی در حد تیم‌های قابل قبول جام جهانی ارائه نکردند.

ایران از همان ابتدا با هدف مشخصی وارد زمین شد؛ حفظ تساوی و زنده نگه داشتن امید صعود به عنوان یکی از بهترین تیم‌های سوم.

این رویکرد در رفتار بازیکنان، به‌ویژه از ابتدای نیمه دوم، کاملا مشهود بود. کند کردن مکرر ریتم بازی توسط علیرضا بیرانوند و عقب‌نشینی تدریجی تیم نشان می‌داد کادر فنی حاضر نیست برای رسیدن به سه امتیاز، خطر از دست دادن همان یک امتیاز را بپذیرد.

در سوی دیگر، مصر نیز اگرچه صعودش را قطعی می‌دید، اما کاملا منفعل نبود. حسام حسن با مدیریت دقایق بازی ستاره‌هایی مانند عمر مرموش و محمد صلاح، هم به حفظ توان آنها برای مرحله حذفی فکر می‌کرد و هم تلاش داشت بدون افزایش ریسک، کنترل مسابقه را از دست ندهد. همین رویکرد باعث شد بازی هرچه بیشتر به سمت احتیاط و مدیریت نتیجه حرکت کند.

بهترین و بدترین بازیکنان

بهترین‌های زمین، دو مدافع کناری ایران بودند؛ رامین رضاییان و میلاد محمدی. مصر بخش مهمی از حملاتش را از کناره‌ها طراحی می‌کرد، اما رضاییان و محمدی در بیشتر دقایق مسابقه اجازه ندادند این حملات به موقعیت جدی تبدیل شود. رضاییان علاوه بر وظایف دفاعی، گل تساوی ایران را هم از زاویه‌ای بسته زد و محمدی نیز در همان صحنه نقش مستقیم داشت.

در سوی مقابل، محمد محبی یکی از ضعیف‌ترین بازیکنان ایران بود؛ ناکام در دوئل‌های تن‌به‌تن، کم‌اثر در حمله، با اشتباه‌های پرتعداد در پاس و موفقیت پایین در دریبل. در ترکیب مصر هم مصطفی زیکو نمایش ناامیدکننده‌ای داشت؛ توپ‌های زیادی را از دست داد، تهدیدی جدی برای دفاع ایران نساخت و در خط حمله مصر کمتر اثری از خود نشان داد.