درخواست کمک نزدیکان زندانیان سیاسی در تاجیکستان

شماری از بستگان زندانیان تاجیک از سازمان‌های بین‌المللی و سفارت‌خانه‌های غربی در شهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، خواسته‌اند به سرنوشت نزدیکان آنها در زندان‌ها توجه کنند. آنها در نامه‌ای خطاب به جمعیت هلال احمر، نمایندگی‌های سازمان امنیت و همکاری اروپا و سازمان ملل متحد در دوشنبه و سفارتخانه‌های ایالات متحدۀ آمریکا و چند کشور دیگر در دوشنبه نوشته‌اند که "از وضعیت نزدیکان زندانی خود در تاجیکستان سخت نگرانیم و فکر می‌کنیم که جان آنها در خطر است".

این درخواست در حالی رسانه‌ای شده که بر اساس برخی از گزارش‌ها حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده، سردبیر هفتادسالۀ نشریه ممنوعۀ "نجات" متعلق به حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در زندان تهدید شده است. آقای سیف‌الله‌زاده در سال ۲۰۱۶ برای ۱۶ سال روانۀ زندان شد.

فراغت سنگینوا، همسر حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده و یکی از امضاکنندگان نامه به نهادهای بین‌المللی در صحبت با رسانه‌ها در همین گفته است که آن تهدید و حمله "یک امر تصادفی نیست". او به رادیوی آزادی گفته: "پزشک محبس زنگ زد و داروهایی را فرمایش داد که برای طبابت زخم یا بریدگی‌های روی پوست بدن ضرور است. با شوهرم تلفنی صحبت کردیم. گفت که ساعت دو شب یک محبوس (زندانی) درآمده به سرش با چاینک (قوری) سنگین به او ضربه زده است".

نُه روز پس از پخش این جزئیات، وزارت دادگستری تاجیکستان با انتشار بیانیه‌ای در تارنمای خود خبر داد که به‌راستی یک چنین حادثه‌ای میان حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده و یک زندانی دیگر با نام اصل‌الدین تورسونف صورت گرفته است. تاریخ وقوع این حادثه در بیانیۀ وزارت دادگستری پنجم سپتامبر ۲۰۲۱ ذکر شده و اینکه میان دو زندانی "در زمینۀ برخورد معیشی مناقشۀ لفظی سر زده است. در نتیجه اصل‌الدین تورسونف به تحقیرهای حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده تاب نیاوده، او را زیر لت‌وکوب قرار داده است". وزارت دادگستری تأیید نکرده که این درگیری در بیمارستان زندان صورت گرفته و افزوده است که "محبوس حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده یگان (هیچ) آسیب جسمانی ندیده است و برای طبابت نیز مراجعت نکرده است". در مورد فرد مهاجم آمده است که همان روز اصل‌الدین تورسونف برای ۱۵ شبانه‌روز روانۀ بازداشتگاه تنبیهی شده است.

در ماه گذشته میلادی سازمان گزارشگران بدون مرز از دولت تاجیکستان خواسته بود که حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده را عفو کند، چون "جانش در خطر است".

اما لت‌وکوب سردبیر نشریۀ نجات و عضو ریاست عالی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان که از سال ۲۰۱۵ بدین سو ممنوع است، تنها مورد نگرانی مخالفان سیاسی و دگراندیشان تاجیک نیست.

در اواسط تابستان سال میلادی جاری در سلول محمدعلی هئیت، معاون حزب نهضت اسلامی تاجیکستان که به حبس ابد محکوم شده، محبوسی را ساکن کردند که به جرم "آدم‌کشی" زندانی شده است. به گفتۀ بستگان آقای هئیت، این زندانی به هر بهانه با او درمی‌افتاد و می‌کوشید با او درگیر شود. آقای هئیت از مسئولان زندان خواست که این فرد را به سلول دیگر منتقل کنند. هنوز روشن نیست که این تقاضای او برآورده شده یا نه. فیروز، پسر محمدعلی هئیت که در لهستان پناهنده است، از خطری که جان پدرش را تهدید می‌کند بسیار نگران است.

نزدیکان رحمت‌الله رجب، یکی دیگر از اعضای ریاست عالی حزب ممنوعۀ نهضت اسلامی تاجیکستان، می‌گویند که او هم تهدید به مرگ شده است. به گفتۀ آنها در زندان، "یک محبوس دیگر با کارد" به آقای رجب "حمله" کرده است. گفته شده است که فرد مهاجم از پیروان مکتب "سلفی" بوده است. نزدیکان رحمت‌الله رجب می‌گویند که این زندانی با فریاد "شیعۀ حرام، پاره پاره‌ات می‌کنم" به او حمله کرده، اما با ورود چند زندانی دیگر که شاهد این حادثه بودند، حمله متوقف شده است.

اما منصور عمرف، رئیس ادارۀ زندان‌های تاجیکستان، وقوع این حادثه را تکذیب کرده است. او از نزدیکان آقای رجب خواسته که خودشان به دیدار او بروند و ببینند که این ماجرا شایعه‌ای بیش نیست و حال آقای رجب خوب است. یکی از اعضای خانوادۀ آقای رجب که به عیادتش رفته بود، به خبرگزاری‌ها گفته که به او اجازۀ ملاقات روبرو داده نشده و از طریق تلفن با آقای رجب صحبت کرده است. و در آن حالت هم "احساس می‌شد که بالای سر او کسی هست، چون خیلی بااحتیاط صحبت می‌کرد. در هر حال، ما از عافیت جان او در زندان خاطر جمع نداریم".

به همین شیوه بستگان زبیدالله رازق، سیدعمر حسینی، محمدعلی فیض‌محمد و عبدالقهار دولت هم که همگی از اعضای ریاست عالی حزب نهضت اسلامی هستند، از وجود خطر علیه جان نزدیکان زندانی خود ابراز نگرانی کرده‌اند.

حزب نهضت اسلامی تاجیکستان که اکنون در اروپا فعال است، در این باره بیانیه‌ای منتشر کرد و گفت که دلیل برخورد خصمانه با اعضای زندانی این حزب را انتشار درخواست چهار تن از آن زندانیان در شبکه‌های اجتماعی می‌داند. اخیراً نامه‌ای با امضای رحمت‌الله رجب، زبیدالله رازق، حکمت‌الله سیف‌الله‌زاده و محمدعلی فیض‌محمد در رسانه‌های داخلی و خارجی و در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که آن‌جا آنها خواهان بازنگری پرونده‌های خود در حضور سازمان‌های بین‌المللی و خبرنگاران شده بودند.

سیزده تن از اعضای ریاست عالی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در چارچوب پرونده‌های مربوط به حوادث سپتامبر ۲۰۱۵ دستگیر و محاکمه شدند. حکم زندان آنها از ۱۶ سال محکومیت تا حبس ابد را دربر داشت. مقام‌های تاجیکستان عبدالحلیم نظرزاده، معاون پیشین وزارت دفاع را به قصد کودتا و حزب نهضت اسلامی را به طرح‌ریزی و تأمین مالی این طرح متهم کردند. اتهامی که رهبری حزب در خارج بارها رد کرده است.

کارگروه سازمان ملل متحد در امور بازداشت‌های خودسرانه بارها این بازداشت‌ها را غیرقانونی و سیاسی نامیده و خواهان آزادی بی‌قید و شرط زندانیان سیاسی شده است.

در گذشته نیز در زندان‌های تاجیکستان حادثۀ لت‌وکوب و قتل زندانیان سیاسی و دگراندیشان رخ داده است. پارسال شکنجۀ مح‌مراد آدینه‌یف، معاون حزب سوسیال دموکرات تاجیکستان که به ۱۴ سال زندان محکوم شده، در رسانه‌ها بازتاب داشت. در همان سال ۲۰۲۰ قیام‌الدین غازی و عبدالستار غفارف، دو تن از اعضای ریاست عالی حزب نهضت اسلامی، در جریان یک شورش در زندان شهر وحدت تاجیکستان کشته شدند. رستم فیضی‌یف، معاون حزب غیررسمی ترقیات تاجیکستان هم در زندان جان داد و مقام‌ها تاکنون دلیل و عاملان مرگ او را اعلام نکرده‌اند.

با توجه به این پیشینه، نزدیکان زندانیان سیاسی دیگر که فعلاً در قید حیات هستند، نگران جان عزیزان خود هستند و به نهادهای بین‌المللی حقوق بشر چشم امید دوخته‌اند. اما تاکنون نمایندگی‌های این نهادها در تاجیکستان به نامۀ بستگان زندانیان سیاسی واکنشی نشان نداده‌اند.