کشتی فرنگی ایران با محمد بنا به روزهای طلایی بازمی‌گردد؟

بازگشت محمد بنا سرمربی کشتی فرنگی ایران، قابل پیش‌بینی نبود. دارندۀ مدال نقره سال ۱۹۸۳ جهان، به اندازه‌ای از نتایج المپیک ریو غمگین بود که کمتر کسی فکر می‌کرد دوباره هدایت تیم ملی کشتی فرنگی ایران را در دست بگیرد.

بعد از استعفای رسول خادم از ریاست فدراسیون کشتی، حمید بنی‌تمیم نایب رئیس فدراسیون، به سرپرستی برگزیده شد. دوران موقت سرپرستی که مطابق اساس‌نامه حداکثر شش ماه است، احتمال بازگشت محمد بنا و حتی غلامرضا محمدی -سرمربی تیم ملی کشتی آزاد - را بسیار پایین آورده بود. اما بنی‌تمیم بلافاصله ارز دولتی مورد نیاز تیم‌های زیر ۲۳ سال ایران را برای حضور در رقابت‌های جهانی بخارست دریافت کرد و به نظر رسید آن قدر مقبول وزیر ورزش ایران هست که تا المپیک ۲۰۲۰ توکیو در این سمت باقی بماند.

هنوز طعم کسب سه مدال طلای المپیک لندن در کام بسیاری از هواداران کشتی ایران باقی است و به نظر می‌رسد که همه چیز آماده تکرار موفق‌ترین عملکرد کشتی فرنگی ایران در المپیک‌ها شده است.

این مطلب تلاش می‌کند به این سئوال پاسخ دهد که چقدر احتمال تکرار آن موفقیت وجود دارد؟ این که آیا تمام عوامل موفقیت در دست محمد بنا است یا این که تغییر مقررات کشتی فرنگی، ایران را مجبور خواهد کرد تا تدبیری تازه بیاندیشد؟ چرا کشتی فرنگی ایران در فاصلۀ سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴، تمامی عناوین و افتخارهای ممکن را به دست آورد اما بعدها چنین روندی تکرار نشد، نیازمند پاسخی چند جانبه است.

وقتی در سال ۱۳۸۰ امیررضا خادم رئیس ۳۲ سالۀ فدراسیون کشتی ایران، اجرای دو طرح "بسترسازی و استعدادیابی" و "همسان‌سازی تمرینات سراسر کشور" را به حسن یوسفی‌افشار سپرد، شماری از کارشناسان این کار را "نمایشی" ‌دانستند و امیدی به اجرای آن نداشتند.

اما یوسفی‌افشار که یک دهه قبل ملی‌پوش و از شاگردان مربی مشهور روس، گئورگی ورشنین بود، به خوبی دریافت که شیوۀ سنتی تعلیم، جوابگوی نیازها نیست. نسلی از کشتی‌گیران ایران که متولد سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ هستند و "نسل طلایی" خوانده می‌شوند به اتفاق مربیان باشگاهی، مستقیم و غیرمستقیم با آموزش‌های تازه، توانایی‌های تاکتیکی و تکنیکی خود را ارتقا دادند.

جام جهانی کشتی فرنگی ۲۰۰۴ که پس از المپیک آتن برگزار شد، نقطه عطفی در کشتی ایران شد. محمد بنا که کمی قبل سرمربی تیم جوانان شده بود، از محمدرضا طالقانی، رئیس وقت فدراسیون کشتی خواست بجای بزرگسالان، تیم جوانان را به این مسابقات بفرستد.

جوانان ایران در آن مسابقات شگفتی‌ساز شدند و برای نخستین بار بر سکوی سومی جام جهانی ایستادند. تیمی که بیشتر اعضایش زیر ۱۹ سال بودند.

رافی مارتینی سوئیسی که از سال ۲۰۰۲ ریاست فدراسیون جهانی کشتی را بر عهده داشت، اساسی‌ترین تغییرات تمام تاریخ را پس از المپیک آتن انجام داد. در پی این تغییرات، سیستم بدنسازی و نحوۀ طراحی تمرین تغییرات زیادی کرد. عامل قدرت بدنی کاربردی‌تر شد اما به همان میزان از سرعت کشتی‌گیران کاسته شد و به ویژه اجرای تکنیک‌های متنوع، محدود و محدودتر شد.

از سال ۲۰۰۵ روند نزولی امتیازها شروع شد و در بازی‌های المپیک ۲۰۱۲ لندن به پائین‌ترین سطح خود رسید. برای مثال در لندن سه کشتی‌گیر طلایی ایران ۱۳، ۱۶ و ۱۸ امتیاز در مجموع مسابقات خود گرفتند. این روند با آغاز دوران ریاست نناد لالوویچ از سال ۲۰۱۳ تغییر کرد.

رافی مارتینی می‌خواست قوانین کشتی ساده و همه فهم باشد و در ضمن کشورهای بیشتری بتوانند مدال بگیرند. خواستۀ او خیلی سریع محقق شد. سال ۲۰۰۷، آمریکا در رقابت‌های قهرمانی جهان باکو، در رتبه نخست دنیا ایستاد. پیش‌تر تصور چنین موفقیتی آن هم در همسایگی روسیه، حتی برای خود آمریکایی‌ها وجود نداشت. در مسابقات قهرمانی جهان ۲۰۰۶ چین، یانیان لی از کشور میزبان قهرمان شد و نخستین مدال کشتی مردان کشورش را به دست آورد. سال ۲۰۰۹ با قهرمانی ترکیه به پایان رسید. با سرمربیگری محمد بنا در سال ٢٠١٠ ایران برای اولین بار در جام جهانی قهرمان شد و سال بعد در قهرمانی جهان سوم شد.

گرچه این تغییرات مدال‌ها را نصیب کشورهای مختلف می‌کرد اما جذابیت کشتی را کاهش داد؛ به ویژه کشتی فرنگی از کشتی‌گیران تکنیکی که قابلیت اجرای فن در حالت سرپا داشتند، خالی شد.

با برکناری رافی مارتینی از ریاست فیلا و جانشینی نناد لالوویچ، قوانین به سال‌های پیش از ۲۰۰۵ بازگشت و ستاره بخت روس‌ها دوباره درخشید. در آخرین نمونه می‌توان به مسابقات جهانی بوداپست اشاره کرد که روسیه در ۱۰ وزن صاحب ۶ مدال طلا شد. آمار امتیازهای قهرمانان اوزان دهگانه هم پیشرفت قابل توجهی را نسبت به دوسال قبل نشان می‌داد.

اگر در سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲ هر شکل خارج کردن رقیب از تشک، برای مجری فن امتیاز در برداشت پس از آن در بار اول تذکر و در تکرار آن، به مجری اخطار و به حریف دو امتیاز داده می‌شد.

دو ملی‌پوش برنزی ایران در المپیک ریو مجموعا در ۷ مسابقه، ۲۷ امتیاز گرفتند، به عبارت دیگر ۳/۸۵ امتیاز در هر مسابقه. اما در همین مسابقات ورزشکارانی که قهرمان شدند به طور متوسط ۶/۰۸ امتیاز گرفتند. به بیان دیگر اگر بخواهیم فقط به ارقام نگاه کنیم کشتی فرنگی ایران "نصف دنیا" قابلیت فنی عرضه کرد.

محمد بنا به شکلی مدیریت می‌کند که علی پروین در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ باشگاه پرسپولیس و تیم‌ ملی فوتبال ایران. مهم‌ترین ویژگی این تیپ مربیان، نزدیک شدن به شاگردان با بهره از "روان‌شناسی کف خیابان" است که در نتیجه آن شاگردان برای رضایت مربی "از جان مایه می‌گذارند."

اما نباید فراموش کرد که شیوۀ کشتی دنیا کاملا تغییر کرده و حتی قابل مقایسه با ده سال قبل نیست. با ستاره‌هایی که در دو سال اخیر هفت مدال طلای جوانان دنیا را به‌دست آورده‌اند، کشتی فرنگی ایران می‌تواند به جمع مدعیان بازگردد. تردیدی نیست که محمد بنا با همۀ وجود در پی بزرگی کشتی ایران است اما اگر نخواهد در اندیشه‌هایش تغییری ایجاد کند و مشاورانی آگاه به علم روز را بکار بگیرد، مسیر موفقیت را پیدا نخواهد کرد.