افزایش فعالیت کاربران افغان در توییتر؛ چه کسانی بیشترین دنبال‌کننده را دارند؟

در روزهای گذشته، سهم‌گیری فعال افغان‌ها در کارزارهای توییتری #اعدام_نکنید و #به‌طالبان‌باج‌ندهید مورد توجه بسیاری از فعالان شبکه‌های اجتماعی قرار گرفت و این پرسش را به میان آورد که آیا کاربران توییتر در افغانستان بیشتر شده است؟ یا این که فعالیت کاربران افغان در توییتر نسبت به گذشته افزایش یافته است؟

آماری خیلی دقیقی از شمار کاربران اینترنت در افغانستان وجود ندارد.

وزارت مخابرات و فناوری اطلاعاتی افغانستان در سال گذشته گفت حدود ۱۰ میلیون نفر در این کشور به اینترنت دسترسی دارند اما وزیر مخابرات حدود دو ماه پیش شمار این کاربران را حدود هفت میلیون گفت.

به همین ترتیب پیدا کردن آمار دقیقی از شمار کاربران فعال توییتر در افغانستان نیز دشوار است. اما به طور قطعی می‌توان گفت که تعداد افرادی که از افغانستان در فیسبوک فعال هستند به مراتب بیشتر از افرادی است که در توییتر فعال هستند.

نظر به سایت استت‌کاونتر ( Statcounter) که آمار مقایسه‌ای از استفاده انواع مختلف شبکه‌های اجتماعی در کشورهای مختلف در محدوده‌های زمانی مشخص را ارئه می‌دهد، بیش از هشتاد درصد از کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان از فیسبوک استفاده می‌کنند.

نظر به اطلاعاتی که این سایت ارایه می‌دهد، در یک سال گذشته کاربران بیشتری از افغانستان در توییتر فعال بوده‌اند. در اکتبر ۲۰۱۹ حدود ۱۶ درصد از کاربران شبکه‌های اجتماعی در افغانستان از توییتر استفاده کردند که این بیشترین میزان استفاده از این شبکه از سوی این کاربران از آغاز ساخته شدن توییتر بوده است. پس از آن در ماه اول سال ۲۰۲۰ نیز حدود ۱۵ درصد از کاربران داخل افغانستان از در توییتر فعال بوده‌اند.

اما در مجموع به طور میانگین تنها حدود پنج درصد از کسانی که در افغانستان در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند، در توییتر فعال هستند.

تفاوت استفاده از توییتر در ایران و افغانستان

نیما اکبرپور، بی‌بی‌سی کلیک

توییتر در ایران محبوبیت بیشتری نسبت به افغانستان دارد هر چند این شبکه اجتماعی محبوب‌ترین در ایران نیست. اینستاگرام در ایران بسیار محبوب است و در سال‌های اخیر از محبوبیت فیسبوک در این کشور کاسته شده است. یکی از علت‌ها می‌تواند فیلتر بودن فیسبوک در ایران و آزاد بودن اینستاگرام در این کشور باشد.

اما در افغانستان فیسبوک نقش پررنگ‌تری دارد. شاید علت کم‌اقبالی توییتر در افغانستان این است که این شبکه اجتماعی بیش‌تر برای تولید محتوا و خبررسانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ویژگی‌ای که باعث شد پس از انتخابات جنجالی سال ۸۸ در ایران، توییتر مورد توجه بیشتری قرار گیرد.

از سوی دیگر نهادهای دولتی و رسمی افغانستان معمولا در فیسبوک اطلاع‌رسانی می‌کنند و توییتر در این کشور بیشتر برای رساندن اطلاعات به خارجی‌هاست. شاید به همین علت است که توییت مراجع رسمی افغانستان بیشتر به زبان انگلیسی نگاشته می‌شود تا به زبان فارسی یا پشتو.

توییتر کاربران افغان قدیمی هم دارد اما به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر کاربران افغان نیز به استفاده از توییتر علاقمندی بیشتری نشان می‌دهند و از این بستر برای کارزار (کمپین)های توییتری بهره بیشتری می‌برند.

چه کسانی بیشترین دنبال‌کننده را دارند؟

اگر نهادها و حساب‌های توییتری رسانه‌ها را به شمار نیاوریم، براساس محاسبۀ سایت سوشال بیکرز ( Social Bakers) ده نفر با بیشترین دنبال‌کننده از افغانستان در توییتر به ترتیب اینها هستند:

۱. محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهور

۲. راشد خان آرمان، عضو تیم ملی کریکت

۳. عبدالله عبدالله، رئیس شورای عالی مصالحه

۴. امرالله صالح، معاون اول رئیس‌جمهور

۵. صدیق صدیقی، سخنگوی رئیس جمهور

۶. فوزیه کوفی، عضو پیشین پارلمان، رهبر حزب موج تحول افغانستان

۷. رحمت الله نبیل، رئیس پیشین اداره امنیت ملی

۸. محمد حنیف اتمر، سرپرست وزارت خارجه

۹. عمر زاخیلوال، وزیر مالیه/دارایی پیشین

۱۰. محمد نبی، عضو تیم ملی کریکت

چنان که می‌بینیم توییتر در افغانستان نیز شبکه‌ای است که در آن در رده اول سیاستمداران فعال هستند. دو بازیکن کریکت هم به خاطر شهرت جهانی که دارند در این فهرست قرار گرفته‌اند.

در رده دوم، بیشتر خبرنگاران و فعالان مدنی و اجتماعی افغانستان در توییتر دنبال‌کنندگان بیشتری دارند.

داشتن شمار زیادی از دنبال‌کننده لزوما به معنای فعال بودن زیاد نیست. مثلا آخرین توییت آقای غنی که در صدر بیشترین دنبال‌کننده قرار دارد، مربوط به حدود دو ماه پیش می‌شود و شمار کل توییت‌های او از ۲۰۰۹ که حساب توییتری‌اش را ایجاد کرده حدود ۳۵۰۰ توییت است.

اما برخی از کاربران توییتر در افغانستان که تقریبا همه روزه و در مورد مسایل افغانستان توییت می‌کنند، از جمله افرادی با بیشترین دنبال‌کننده نیستند. یکی از دلایل اصلی آن کم بودن شمار کاربران افغان در توییتر است.

راه اندازی کارزارهای توییتری از سوی افغان‌ها اگر چه سابقه چند ساله دارد اما در سال گذشته به نظر می‌رسد این رویکرد بیشتر شده است.

اگرچه در مورد مسایل افغانستان کارزارهایی که در فیسبوک گاهی راه می‌افتد، در مواردی مثل هماهنگی اعتراضات خیلی موثر بوده است اما به نظر می‌رسد به دلیل حضور چهره‌های مهم سیاسی و افراد سرشناس بین‌المللی در توییتر و همچنین فعال بودن نهادهای اجتماعی و حقوق بشری بین‌المللی، کارزارهای توییتری موثریت بیشتری داشته است.

هفته گذشته پس از آن که حکم اعدام سه معترض جوان ایرانی که دراعتراضات آبان در ایران شرکت کرده بودند، خبرساز شد و به دنبال آن کارزاری در توییتر راه افتاد. آمار توییتر نشان داد که بیش از دو میلیون مورد از داخل افغانستان هم با هشتگ #اعدام_نکنید توییت شده است.

همین طور هشتگ‌های #به‌طالبان‌باج‌ندهید و #به_طالبان_باج_ندهید نیز ده‌ها هزار بار از افغانستان توییت شد.

با این حال، فیسبوک هنوز پرکاربردترین و محبوب‌ترین شبکه اجتماعی در میان افغان‌ها است و به دلیل این که ظرفیت تعاملی بیشتری دارد، عرصه‌ای برای همه اقشار است.