۱۰ اتفاق بی‌سابقه ۱۴۰۰ در ایران؛ سال فایل‌های صوتی و تجمعات سراسری

بعضی از اتفاقات سال ۱۴۰۰ از جهات بسیار بی‌سابقه بود. از انتشار فایل صوتی سخنان وزیر خارجه تا فایل صوتی جلسه داخلی فرمانده کل سپاه پاسداران و معاونش و به قدرت رسیدن نامزدی که در انتخابات قبلی ریاست جمهوری بازنده شده بود. مشارکت انتخابات ریاست جمهوری کمترین میزان مشارکت و آرای باطله بیشترین میزان پس از انقلاب بود.

در این سال همچنین تجمعات سراسری معلمان و همچنین اعتصاب گروه‌هایی چون کارمندان دادگستری بی‌سابقه بود. در پایان سال هم حمله روسیه به اوکراین چهره دیگری به دنیا داد و ایران و مذاکرات برجام را هم متاثر کرد.

فایل صوتی ظریف و تاثیرگذاری بر انتخابات و برجام

در حالی که همه در انتظار انتخابات ریاست جمهوری به عنوان مهم‌ترین اتفاق سال ۱۴۰۰ بودند بهار با انتشار فایل صوتی مصاحبه محمد جواد ظریف آغاز شد و علاوه بر تاثیر بر انتخابات اتفاقات دیگری را هم به دنبال داشت. این فایل در حالی منتشر شد که از آقای ظریف به عنوان یکی از نامزدها نام برده می‌شد اما او نامزدیش را تکذیب کرده بود.

افراد مختلف از جناح‌های مختلف به انتشار این فایل صوتی متهم شدند. گروهی نزدیکان علی لاریجانی را به انتشار آن متهم می‌کردند و بعضی نهادهای امنیتی را. حسن روحانی، رئیس جمهوری وقت ایران، نیز هدف انتشار این فایل صوتی را ضربه زدن به مذاکرات برجام در وین و اختلاف‌افکنی در داخل دانست.

در نهایت خبرگزاری‌های داخل ایران از برکناری ۱۵ تا ۲۰ مقام دولتی در این رابطه خبر دادند و حسن روحانی، علی ربیعی را به جای حسام‌الدین آشنا به عنوان رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری منصوب کرد.

دادسرای تهران هم از تشکیل پرونده قضایی در ارتباط با این فایل خبر داد اما هنوز گزارشی در این باره منتشر نشده است.

در نهایت آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، اظهارات محمد جواد ظریف را "مایه تعجب و تاسف" و "تکرار حرف‌های خصمانه دشمنان و آمریکا" خواند.

رییس جمهور شدن نامزد شکست خورده در انتخابات قبل

یکی از بی‌سابقه‌ترین اتفاقات ۱۴۰۰ رییس جمهور شدن نامزد شکست‌خورده در انتخابات قبل است. در تاریخ جمهوری اسلامی سابقه نداشته که یک نامزد ریاست جمهوری پس از شکست در انتخابات بعد نامزد و رییس جمهور شود. از این رو همیشه در تحلیل‌ها نامزدهای شکست‌خورده دوره‌های قبل فاقد اقبال برای پیروزی تصور می‌شدند حتی اگر از نامزدی قبلیشان بیش از یک دوره می‌گذشت.

احمد توکلی و محمد باقر قالیباف از جمله این نامزدها بودند و در حالی که فاصله آقای توکلی با محمد خاتمی در انتخابات سال ۸۰ بسیار زیاد بود فاصله آقای قالیباف با حسن روحانی در انتخابات ۹۲ بسیار کم بود.

در انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ اما ابراهیم رئیسی در حالی نامزد شد که حدود دو سال پیش از آن به عنوان رییس قوه قضاییه منصوب شده بود و مدتی قبل از آن در گمانه‌زنی‌ها به عنوان یکی از گزینه‌های رهبری آینده جمهوری اسلامی مطرح می‌شد. ریاست جمهوری آقای رئیسی از جهت دیگری هم بی‌سابقه بود. پیش از این سابقه نداشت که رییس قوه قضاییه رییس جمهور شود.

انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ همچنین کمترین میزان مشارکت در انتخابات پس از انقلاب در ایران را داشته و پس از آن، انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۲ با ۵۰/۷ در رتبه بعدی قرار می‌گیرد.

در این دوره همچنین آرای باطله جایگاه دوم آرای انتخابات ریاست جمهوری را داشت و حدود چهار میلیون "آرای باطله"، رقیب اصلی ابراهیم رئیسی در این دور از انتخابات بود و البته "آرای باطله"، رای اول انتخابات شوراها در بعضی از شهرها از جمله اهواز، همدان، کرج و اراک بوده است.

رد صلاحیت رییس سه دوره مجلس اصول‌گرا و انتشار نامه شورای نگهبان درباره رد صلاحیت

اصلاح‌طلبان شورای نگهبان را متهم می‌کردند که رد صلاحیت نامزدها را برای پیروزی ابراهیم رئیسی طراحی کرده است. در حالی که چند ماه پیش از انتخابات رد صلاحیت اسحاق جهانگیری، معاون اول حسن روحانی، نیز بعید به نظر می‌رسید، علی لاریجانی پس از ریاست بر سه دوره مجلس اصولگرا رد صلاحیت شد.

این اتفاق تنها با رد صلاحیت اکبر هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاست جمهوری ۹۲ قابل مقایسه است. هر چند که آقای لاریجانی جایگاه آقای هاشمی رفسنجانی را نداشت و از طرف دیگر به اندازه او هم از علی خامنه‌ای رهبر ایران دور نشده بود. در این میان انتشار دلایل رد صلاحیت یک نامزد ریاست جمهوری نیز اتفاقی بی‌سابقه بود.

انتخابات ۱۴۰۰ همچنین تنها انتخاباتی بود که اصلاح‌طلبان نامزدهای رده اول نداشتند و در نهایت عبدالناصر همتی نامزد گروهی از آنان شد. نامزد شدن یک رییس بانک مرکزی و اقتصاددان نیز در دوره‌های گذشته بی‌سابقه بود.

در سال ۱۴۰۰ همچنین گروه‌هایی از اصلاح‌طلبان پس از شش دوره شرکت مستمر در انتخابات، نامزد معرفی نکردند.

رای به همه وزرای تازه کار به جز یک وزیر

هر چند که در ۲۰ سال گذشته معرفی کابینه‌ای متشکل از وزرای تازه‌کار به مجلس بی‌سابقه نبود و در دولت اول و دوم محمود احمدی‌نژاد هم رخ داده بود اما رای مجلس به همه وزرا به جز یک وزیر بی‌سابقه بود. همه وزرای پیشنهادی رئیس جمهور جدید به جز حسین باغگلی، وزیر پیشنهادی وزارت آموزش و پرورش، رای اعتماد گرفتند.

در دولت اول محمود احمدی‌نژاد اما افراد پیشنهادی برای وزارت‌خانه‌های نفت، آموزش و پرورش، تعاون و رفاه و تامین اجتماعی موفق به کسب آرای نمایندگان مجلس هفتم نشدند. در دور دوم ریاست جمهوری آقای احمدی‌نژاد هم در هشتم شهریورماه ۸۸، نمایندگان مجلس از میان وزرای پیشنهادی، به سه نفرشان رای عدم اعتماد دادند و بقیه را تائید کردند.

مذاکرات اتمی در دولت رئیسی در سطح معاون وزیر

مذاکرات اتمی در دولت ابراهیم رئیسی نیز از جهاتی با همه دوره‌های گذشته فرق می‌کند و بی‌سابقه است. در دولت‌های محمد خاتمی و محمود احمدی‌نژاد دبیران شورای عالی امنیت ملی مدیریت مذاکرات را بر عهده داشتند و در دولت حسن روحانی وزیر خارجه.

در دولت ابراهیم رئیسی اما مدیریت مذاکرات بر عهده علی باقری، معاون وزیر خارجه، گذاشته شده است. مذاکرات احیای برجام در دولت آقای روحانی و پس از انتخاب جو بایدن به ریاست جمهوری آمریکا آغاز شد اما برخی از تحلیلگران اعلام می‌کردند که "رهبر جمهوری اسلامی تمایل ندارد این مذاکرات در دولت آقای روحانی به نتیجه برسد."

در نهایت در روزهایی که گمانه‌زنی‌هایی درباره به نتیجه رسیدن مذاکرات مطرح بود و در پی تهاجم روسیه به اوکراین سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، شرط جدیدی را مطرح کرد و رسیدن به توافق دچار ابهام شد.

بر اساس این شرط، مسکو قبل از حمایت از توافق هسته‌ای ایران، از واشنگتن می‌خواهد تضمین‌های کتبی ارائه کند که تحریم‌های غرب علیه روسیه، که به دنبال جنگ اوکراین اعمال شده است، بر همکاری اقتصادی و نظامی این کشور با تهران تاثیری نخواهد گذاشت.

برگزاری شش تجمع سراسری معلمان در سه ماه و تجمعات کارکنان دادگستری

یکی از اتفاقات بی‌سابقه دیگر سال ۱۴۰۰ برگزاری شش تجمع سراسری معلمان در فاصله سه ماه بود. ۳۰ و ۱۱ بهمن، ۱۱ و ۲۲ آذر و ۲ و ۲۳ دی شش تجمع سراسری معلمان برگزار شد و آنان همچنین در روزهای ۹ و ۱۰ بهمن و ۲۰ و ۲۱ آذر نیز دست به تحصن زده بودند.

هر چند که معلمان در ۲۰ سال گذشته بارها تجمع کرده بودند اما برگزاری تجمع سراسری و استمرار آن اتفاقی بی‌سابقه بود. معلمان به دلیل گستردگی آموزش و پرورش در تمام نقاط کشور از جمله معدود گروه‌هایی هستند که امکان برگزاری تجمع سراسری را دارند.

رتبه‌بندی معلمان در سطح حداقل ۸۰ درصد حقوق هیات علمی اصلی‌ترین خواسته معلمان بود اما این خواسته تا پایان سال اجرا نشد و وعده داده شده که سال آینده اجرا خواهد شد.

یکی از اتفاقات بی‌سابقه در سال ۱۴۰۰ نیز تجمع پرسنل و بازنشستگان نیروهای مسلح و همچنین کارکنان دادگستری بود به گونه‌ای که محمدحسین آقاسی، وکیل دادگستری، در توییتر نوشته بود که از سال ۵۳ تاکنون شاهد اعتصاب قاضی‌ها نبوده است.

اعتراضات گسترده به کم‌آبی در اصفهان و خوزستان

علاوه بر تجمعات سراسری معلمان تجمعات اعتراض به بی‌آبی و اختصاص نیافتن حق‌آبه در خوزستان و اصفهان از نظر مدت و تعداد شرکت کنندگان بی‌سابقه بود.

از ۱۸ آبان ماه انبوهی از کشاورزان معترض در بستر خشک زاینده‌رود تحصن کردند و شمار زیادی از مردم هم به آنان پیوستند. روز ۴ آذر معترضان اعلام کردند که نیروهای امنیتی با آتش زدن چادرهایشان در بستر خشک زاینده‌رود، آنها را متفرق کرده‌اند. پس از آن نیز ماموران به کشاورزان اجازه تجمع ندادند و حتی در واکنش به فراخوان برای نماز باران نیز فضای امنیتی بر این شهر حاکم شد و نیروهای امنیتی با مردم برخورد کردند.

در تابستان و پیش از تظاهرات اصفهان اعتراضات مردم خوزستان به بی‌آبی رخ داده بود. تجمعات ابتدا از شهر اهواز آغاز و سپس به سایر شهرهای خوزستان کشیده شد و معترضان شعارهای مختلفی علیه حکومت سردادند.

سازمان عفو بین‌الملل اعلام کرد که در این اعتراضات ماموران به تیراندازی با فشنگ جنگی و تفنگ ساچمه‌ای، دستکم هشت نفر را کشته‌اند.

۹ روز پس از آغاز اعتراضات در خوزستان، آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در اولین سخنان عمومی در این باره گفت که نمی‌توان از مردم خوزستان برای اعتراضاتشان "گله" کرد.

آقای خامنه‌ای در عین حال نسبت به "توطئه‌های دشمن" هشدار داده و گفته "مراقبت شود که بهانه‌ای به دست آن داده نشود."

فایل صوتی فرماندهان سپاه پاسداران

هر چند که در چند سال اخیر جنبه‌های مختلفی از فساد در نهادهای زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی منتشر شده انتشار فایل صوتی فرمانده کل سپاه پاسداران و معاون اقتصادی او درباره فساد در این نهاد اتفاق بی‌سابقه‌ای بود.

در یک فایل صوتی ۴۹ دقیقه‌ای که روز ۲۲ بهمن در رادیو فردا منتشر شد، محمدعلی جعفری، فرمانده وقت سپاه، و صادق ذوالقدرنیا، معاون اقتصادی‌اش، به فساد گسترده در بنیاد تعاون این نهاد و همچنین ارتباط آن با نیروی قدس، شهرداری تهران و بعضی نهادهای دیگر می‌پرداختند.

در این فایل از فساد مالی و بدهی چند هزار میلیارد تومانی هولدینگ یاس به نیروی قدس صحبت شده است. هولدینگ یاس، وابسته به بنیاد تعاون سپاه، درگیر یک پرونده فساد مالی چند هزار میلیارد تومانی بود که در جریان رسیدگی به آن عیسی شریفی، معاون سابق محمدباقر قالیباف به ۲۰ سال زندان محکوم شد.

در این گفتگو فاش می‌شود که قاسم سلیمانی، فرمانده سابق نیروی قدس، به برخورد با متهمان این پرونده انتقاد داشته است. محمدعلی جعفری و معاون او در این فایل صوتی از حسین طائب رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران به عنوان یکی از حامیان متهمان نام می‌برند.

رمضان شریف، سخنگو و مسئول روابط عمومی کل سپاه در این باره گفت که "تخلفی در یکی از شرکت‌های وابسته به بنیاد تعاون سپاه" صورت گرفته بود و متخلفان حالا "دوران محکومیت" خود را سپری می‌کنند.

ماجرای کاترین شکدم

در اسفند ماه نیز ماجرای کاترین پرز شکدم، زنی بریتانیایی-فرانسوی و یهودی مطرح شد و نمایندگان اصول‌گرا آن را تلاش برای ضربه به سپاه پاسداران تعبیر کردند. هر چند پیش از این سابقه داشته که عده‌ای از مقامات جمهوری اسلامی به داشتن روابط با یک زن ایرانی متهم شوند اما حضور یک زن یهودی و مطرح شدن حاشیه‌ها درباره او بی‌سابقه بوده است.

او در سفر چند سال پیش خود به ایران با ابراهیم رئیسی مصاحبه و مطالبی هم در وبسایت آیت‌الله علی خامنه‌ای منتشر کرده بود.

برخی جریان‌های سیاسی داخل ایران او را "جاسوس" خواندند و نام یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران و نادرطالب زاده، مستندساز نزدیک به حکومت به عنوان افرادی که زمینه فعالیت او را فراهم کرده‌اند، مطرح شد. این دو نفر اما این موضوع را تکذیب کردند و آقای جوانی گفت که او را نمی‌شناسد و ندیده است.

نادر طالب‌زاده نیز گفت که خانم شکدم مدتی «آزادانه» در ایران زندگی می‌کرد اما رسانه‌ها به نقل از یک مقام قضایی گفته‌اند او فقط ۱۸ روز در ایران بوده است.

در شبکه‌های مجازی نیز ادعای رابطه شکدم با ۱۰۰ مقام جمهوری اسلامی مطرح شد اما او در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفت که از این ادعاها خبر دارد اما "به‌هیچ‌وجه" درست نیست.

سایت دفتر رهبر جمهوری اسلامی اعلام کرده بود که خانم شکدم تنها از طریق ایمیل با این سایت در ارتباط بوده اما او به بی‌بی‌سی گفت که از طرف این سایت با او تماس تلفنی گرفته و پیشنهاد همکاری مطرح شده است.

طرح موسوم به «صیانت» برای محدودیت بیشتر اینترنت

در ایام انتخابات ریاست جمهوری جزئیات طرح مجلس برای محدودیت بیشتر اینترنت منتشر شد اما نمایندگان اصول‌گرا این موضوع را تکذیب کردند. این برآورد مطرح شد که دلیل تکذیب جلوگیری از تاثیر بر انتخابات بوده است. این طرح جدی‌ترین تلاش مجلس ایران برای محدود کردن اینترنت است.

پس از انتخابات این طرح از سر گرفته شد و مجلس کمیسیون ویژه‌ای برای تصویب آن تشکیل داد. تفاوت تشکیل کمیسیون ویژه این بود که بر اساس مصوبه مجلس مصوبه نهایی کمیسیون درباره این طرح به صورت مستقیم به شورای نگهبان ارسال می‌شود.

در اسفند ماه هم این کمیسیون کلیات این طرح را تصویب کرد اما معاونت قوانین مجلس اعلام کرد در تصویب این طرح، هم آیین‌نامه مجلس نقض شده و هم متنی متفاوت از متن اولیه تصویب شده است. در نهایت هیات رئیسه مجلس مصوبه کمیسیون را باطل کرد و قرار شده که پس از بررسی لایحه بودجه درباره این طرح تصمیم‌گیری شود.

عده‌ای از نمایندگان مجلس خواستار آن شده‌اند که این طرح نیز مانند طرح‌های دیگر در صحن علنی مجلس بررسی شود اما هنوز در صحن علنی مجلس در این باره تصمیم گیری نشده است.

اعتراض‌ها به طرح "صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی و ساماندهی پیام‌رسان‌های اجتماعی" به مخالفان و منتقدان حکومت ایران محدود نشده و حتی بعضی از محافظه‌کاران و چهره‌های "حزب‌اللهی" وفادار به رهبر ایران هم از آن انتقاد کرده‌اند.

مواضع مقامات جمهوری اسلامی ایران درباره حمله روسیه به اوکراین

حمله روسیه به اوکراین اتفاقات جدیدی را در دنیا رقم زده و موضع مقامات جمهوری اسلامی ایران درباره این حمله از جهاتی بی‌سابقه بود. جمهوری اسلامی حمله شوروی به افغانستان را محکوم کرده و در دوره‌های مختلف نیز در مورد چنین موضوعاتی مواضعی محتاطانه‌ داشت. از این رو اظهارات ابراهیم رئیسی در تماس تلفنی با ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در اولین ساعات حمله نظامی این کشور به اوکراین با ناباروری و واکنش منفی در شبکه‌های اجتماعی روبه‌رو شد.

آقای رئیسی در این تماس ابراز امیدواری کرد "آنچه اتفاق می‌افتد به نفع ملت‌ها و منطقه تمام شود".

پس از آن آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران گفت که "اوکراین قربانی سیاست آمریکا شده" اما در عین حال ایران "طرفدار توقف جنگ" است.