کناره گیری محمد یزدی و انتصاب احمد خاتمی؛ افزایش قدرت صادق لاریجانی و علیرضا اعرافی در شورای نگهبان

انتصاب احمد خاتمی به جای محمد یزدی به عنوان یکی از اعضای فقهای شورای نگهبان، علاوه بر ارتقای جایگاه احمد خاتمی تغییراتی را نیز در موازنه قوا در این شورا به وجود می‌آورد. محمد یزدی پنج سال از احمد جنتی جوان‌تر و پس از او مسن ترین فرد شورای نگهبان بود. هرچند در گمانه‌زنی‌ها نام آقای یزدی به عنوان یکی از جانشینان احتمالی آقای جنتی مطرح می‌شد اما وضعیت جسمی او در سالیان اخیر از آقای جنتی بدتر بود و زودتر از او از شورای نگهبان رفت.

پس از احمد جنتی و محمد یزدی، بانفوذترین فقیه شورای نگهبان در فضای سیاسی صادق لاریجانی بود. اینک کنار رفتن محمد یزدی را می‌توان به معنای تقویت جایگاه صادق لاریجانی دانست. به خصوص اینکه این دو نفر یک سال پیش شدیدا با یکدیگر درگیر شدند. این درگیری با سخنرانی محمد یزدی درباره پرونده اکبر طبری و تهدید صادق لاریجانی به "هجرت" به نجف آغاز شد و پاسخ آقای لاریجانی نیز تند بود. در نهایت او گفت که باید پاسخش به محمد یزدی " با لحن درست‌تر و دقت بیشتری نگاشته می‌‎شد."

علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی نیز پس از این درگیری و همچنین دیگر حملات، از صادق لاریجانی حمایت کرد. آقای خامنه‌ای از "اهانت و ظلم" به مسئولان قبلی قوه قضائیه در جریان دادگاه‌های رسیدگی به فساد اخیر در این کشور انتقاد کرد و افزود که مبارزه با فساد از دوره صادق لاریجانی شروع شده است. رهبر جمهوری اسلامی در اواخر ریاست صادق لاریجانی نیز از "صلابت و قاطعیت" او در برابر "دشمن و بدخواه و توطئه‌گر و دروغ‌گو و تهمت‌زن" تمجید کرد.

در میان دیگر اعضای شورای نگهبان، علیرضا اعرافی نیز در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته و در برخی تحلیل‌ها به عنوان گزینه احتمالی جانشینی احمد جنتی نیز مطرح شده است. آقای اعرافی با حکم آیت الله خامنه‌ای مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور و امام جمعه قم شد. پدرش محمد ابراهیم اعرافی نیز با آیت الله خمینی رابطه نزدیکی داشت.

در فضای عمومی و رقابت های سیاسی، نام محمدرضا مدرسی یزدی و مهدی شب زنده‌دار، دو عضو فقهای شورای نگهبان کمتر مطرح شده است. در این سال‌ها مهدی صدرالساداتی، داماد آیت الله مدرسی یزدی که مطالبی را درباره فساد مقامات جمهوری اسلامی منتشر می‌کند، در فضای عمومی شناخته شده‌تر از خود او است. محمدرضا مدرسی یزدی برای سه دوره متوالی در این شورا منصوب شده است و جواد مدرسی یزدی، پدرش، از روحانیون نزدیک آیت الله روح الله خمینی بود.

مهدی شب زنده‌دار که دو دوره از اعضای فقهای شورای نگهبان بوده فرزند حسین شب زنده‌دار است. پدرش شهرت فراوانی بین روحانیون داشت و با رهبر پیشین و فعلی حکومت بسیار نزدیک بود.

با این تفاسیر کنار رفتن محمد یزدی از شورای نگهبان عملا قدرت صادق لاریجانی و علیرضا اعرافی را افزایش می‌دهد و آنان را به عنوان گزینه‌های جانشینی احمد جنتی مطرح می‌کند.

احمد خاتمی؛ از امامت جمعه تهران تا شورای نگهبان

احمد خاتمی نیز با عضویت در شورای نگهبان اولین سمت اجرایی بزرگ خود را در جمهوری اسلامی تجربه می‌کند. او پیش از انتخاب به عنوان عضو مجلس خبرگان رهبری و امامت جمعه تهران سمت اجرایی نداشته و تنها در حوزه علمیه مشغول بوده است.

احمد خاتمی در سال ۱۳۷۷ به عنوان نماینده مجلس خبرگان رهبری در کرمان انتخاب شد. آقای خاتمی متولد سمنان است اما خودش گفته که قاسم سلیمانی، به عنوان فرمانده لشکر ۴۱ ثارالله کرمان، در دهه ۱۳۷۰ او را به برنامه‌های تبلیغی در این استان دعوت می کرده و به همین دلیل در این استان شناخته شده است. او همچنین گفته که جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به او پیشنهاد نامزدی از کرمان را داده و محمد علی موحدی کرمانی از روحانیون اصول‌گرای کرمان نیز این تصمیم را تایید کرده و همین موضوعات باعث کسب رای او شده است. انتخابات مجلس خبرگان در بسیاری از حوزه‌های انتخابیه رقابتی نیست و همین حمایت‌ها برای پیروزی او کافی بوده است. احمد خاتمی در سال ۸۴ نیز به عنوان امام جمعه تهران منصوب شد.

احمد خاتمی همچنین عضو هیات رییسه مجلس خبرگان رهبری است. او در سال ۱۳۸۸ پس از درگیری‌های لفظی بین محمد یزدی و اکبر هاشمی رفسنجانی پادرمیانی کرد تا پاسخ مکتوب هاشمی رفسنجانی به یزدی منتشر نشود.

آقای خاتمی در مقام امامت جمعه تهران بارها به معترضان با ادبیات شدید حمله کرده است. از جمله او اقدامات معترضان دی ماه ۱۳۹۶ را "قیام علیه حکومت اسلامی" و حکم آنان را "اعدام" خوانده بود. او همچنین از آنچه که "ناز کردن" معترضان خوانده، انتقاد کرده بود.

در سال ۱۳۹۶ و حمله حسن روحانی به ابراهیم رییسی، احمد خاتمی، خواهان مدال دادن به کسانی شد که در سال ۱۳۶۷ به فرمان آیت‌الله روح‌الله خمینی هزاران نفر از زندانیان سیاسی را اعدام کردند.

آیا این پایان زندگی سیاسی محمد یزدی است؟

کنار رفتن محمد یزدی از شورای نگهبان را با توجه به وضعیت جسمی او شاید بتوان به معنای پایان فعالیت سیاسی این روحانی اصول‌گرا دانست. او حدود یک هفته پیش از کنار رفتن از شورای نگهبان و در مقام رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، به آیت الله کمال حیدری یکی از مراجع تقلید شیعه در قم به دلیل نظرات متفاوتش شدیدا حمله کرده بود.

یزدی در حمله به مراجع تقلید سابقه‌ای طولانی دارد و سال گذشته هم با اعلام مرجعیت محمدجواد علوی بروجردی، از نواندیشان دینی و نوه آیت الله حسین بروجردی، مخالفت کرد.

سال ۱۳۹۷ نیز انتشار علنی نامه محمد یزدی به آیت‌الله موسی شبیری زنجانی و بازخواست از او برای دیدار با برخی مقامات سابق اصلاح‌طلب بازخوردها و واکنش‌های زیادی را برانگیخت.

مهدی کروبی نیز از محمد یزدی به عنوان "یکی از فعال‌ترین افراد " در "قرارگاه‌هایی برای انجام خواسته‌های فراقانونی مراکز قدرت " از جمله حمله به مراجع تقلید نام برد. نامه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال ۱۳۸۸ مبنی بر اینکه یوسف صانعی " فاقد ملاک‌های لازم برای تصدّی مرجعیت" است نیز توسط آقای یزدی صادر شد. نامه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در خلع آیت الله کاظم شریعتمداری از مرجعیت در سال ۱۳۶۱ نیز توسط محمد یزدی صادر شده بود.

محمد یزدی در ۱۰ سال اول رهبری آیت الله خامنه ای نیز رییس قوه قضاییه ایران بود و پرونده غلامحسین کرباسچی شهردار تهران و بازداشت فعالان سیاسی و توقیف روزنامه‌ها پس از پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶۶ از جمله مهمترین اتفاقات دو سال پایانی ریاست او بود.

اینک او پس از سال‌ها حمله به مخالفان آیت‌الله خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای جای خود را به احمد خاتمی ۶۰ ساله داده که با وجود سال‌ها امامت جمعه و حضور در مجلس خبرگان رهبری در فضای رقابت‌های سیاسی تازه کار محسوب می‌شود و شورای نگهبان می‌تواند سکوی پرشی بزرگ برای او باشد.

شورای نگهبان سال آینده نیز باید نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری را تایید کند. انتخاباتی که در آن فعلا تعداد زیادی از چهره‌های اصول گرا به عنوان نامزد مطرح شده و هنوز خبری از نامزدهای اصلاح‌طلب نیست.