بازگشايى سالن‌هاى نمايش، تئاتر ایرانی و‌ کرونای جهانی

صدور مجوز بازگشایی سالن‌های نمایش‌ از سوی ستاد ملی مقابله با کرونا، برای آن دسته از هنرمندان که خواستار از سرگیری اجراهای متوقف‌شده‌شان بودند، خبری خوش بوده اما منجر به نگرانی بسیاری دیگر شده است.

اين تصميم از نگاه منتقدان، آن هم در شرايط فعلى با اوج‌گيرى دوباره و احتمال شيوع موج دوم كرونا، اقدامى غيرمسئولانه و شانه تهی‌کردن از حمايت‌هاى دولتى بوده و نتيجه‌اش وضعیت پر خطرى‌ است كه يك سوی آن سلامت هنرمند است و سوی ديگرش جان و سلامت مردم.

بازگشایی و ازسرگیری فعالیت مراکز فرهنگی و هنری، به نقل از برخی خبرگزاری‌های داخلی، محصول رایزنی‌ و‌ نامه‌نگاری‌های مستقيم وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با وزیر بهداشت برای تسریع روند بازگشایی‌ها و پیشگیری از زیان اقتصادی هنرمندان و توجه به معیشت آنها بوده است.

بیشتر بخوانید:

هنرمندان از دیدگاه کارشناسان فرهنگ و هنر اتفاقا باید از اولین صنف‌هایی باشند که از حمایت دولتی برخوردار می‌شوند؛ با توجه به آنکه در همه‌گیری کرونا، هنرمندان بسیاری از کشورها از سوی دولت‌هاشان تامین مالی شدند تا حیات این مشاغل به خطر نیفتد و چراغ فرهنگ روشن بماند. در ایران اما، نفس هنرى همچون تئاتر به شمارش افتاده است.

سهراب سليمی، بازيگر و كارگردان با سابقه تئاتر درباره آينده مبهم بعد از كرونا به مهر گفت: "معتقدم وضعیت تئاتر ایران و هنرمندان آن از ریشه خراب است. ببینید کرونا با حوزه تئاتر ایران چه کار کرد. سال‌ها گفتیم حق واقعی هنرمندان تئاتر در قانون کار کجاست؟ بعد از چندین سال همچنان در اول راه هستیم و به سر و کله خود می‌زنیم که وضعیت و کارمان به سرانجام می‌رسد یا نه."

کارشناسان حوزه نمایش در ایران معتقدند تئاتر از منظر دولت هیچ‌گاه حرفه شمرده نشده است.

قطب‌الدين صادقی، نويسنده و كارگردان تئاتر و موسس تماشاخانه شانو، در واكنش به اين سخنان گفت: "اولين ضرری که ما کرده‌ایم این است که مسئولین‌مان فرهنگی نیستند."

"دولت فعلی فرهنگ و هنر را نمی‌شناسد و اهالی آن تنها مبانی کلی و نام‌ها را بلدند تا به‌ ضرورت فقط به زبان آورده و از آن‌ها استفاده کنند. بعید می‌دانم وقتی مسئولان ما حتی وقتی نام سینما یا موسیقی را به زبان می‌آورند، چیزی درباره این هنرها بدانند."

آقای صادقى همچنين گفت: "من خیلی نگرانم. طی پنج ماه گذشته ریالی درآمد نداشته‌ایم و تمامی هزینه‌های اجاره ملک، نگهداری تماشاخانه و کارکنان آن را از جیب پرداخت کردیم و دیگر پس‌اندازی برایمان باقی نمانده است. اگر شرایط کرونایی تئاتر ایران ادامه پیدا کند ورشکسته می‌شوم و مجبور خواهم بود که تماشاخانه شانو را تعطیل کنم."

بازگشايى سالن‌هاى نمايش همراه با دستورالعمل‌هاى بهداشتى دولت بوده که یکی از شروط و بندهای آن استفاده از پنجاه درصد ظرفيت سالن‌ها است و اين خود منتقدانی دارد؛ اگر تنها نيمى از ظرفيت تماشاخانه‌ها پر شود و پنجاه درصد بليت‌ها فروش رود، تكليف تامین ديگر هزينه‌هاى گروه‌هاى نمايشى چه مى‌شود؟

شهرام گيل‌آبادى، مديرعامل خانه تئاتر می‌گوید راهكارهاى ستاد مقابله با كرونا بدون مشورت با اصناف تئاترى تنظيم شده‌اند:

"ما يك جلسه ابتدايى با وزارت بهداشت داشتيم ولى بعد از آن ديگر هيچ جلسه‌اى در اين زمينه و يا همفكرى و گفتگو نداشته‌ایم."

"پیش‌تر یک جلسه هم در دفتر مدیرکل هنرهای نمایشی با دوستان دیگر داشتیم که طی آن نظراتمان را گفتیم و تأکید داشتیم که همه چیز برای از سرگیری فعالیت‌های نمایشی باید بر اساس مؤلفه‌های تخصصی و حرفه‌ای و بر اساس سلامت گروه و تماشاگر در تئاتر شکل بگیرد."

محمد رحمانيان يكى از هنرمندان معترض به اين دستورالعمل‌ها به ايسنا گفت: "در اطلاعیه وزارت ارشاد فقط صحبت از فاصله‌گذاری اجتماعی میان تماشاگران است ولی هیچ توجهی به بازیگران و عوامل پشت صحنه تئاتر ندارد و در آن هیچ تدبیری برای پشت صحنه در نظر گرفته نشده است"

"شرایط اجرای تئاتر با اکران فیلم در سینما کاملا متفاوت است. آقایانی که این اطلاعیه را صادر کرده‌اند، به این نکته هیچ توجهی داشته‌اند؟ فضای پشت صحنه تئاترها بویژه در سالن‌های خصوصی آنقدر محدود است که حتی امکان رفت و آمد هم نیست چه برسد به رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی."

این هنرمند خاطرنشان کرد: "سینما را نمی‌دانم ولی در تئاتر از همین امروز به شما عرض می‌کنم که این طرح، شکست خورده است."

پيش از اين وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى اعلاميه‌اى حاوی پروتكل‌هاى بهداشتی منتشر كرده بود كه پس از واكنش منفى هنرمندان، از سایت اين وزارتخانه برداشته شد.

روح الله جعفرى، كارگردان و پژوهشگر تئاتر كه قرار بود فروردين امسال نمايش "هيولاخوانى" را در تالار حافظ به صحنه ببرد معتقد است که با "كلى‌گويى‌" نمى‌توان حافظ جان و سلامت مردم شد و بازگشایی سالن‌ها به جایی نمی‌رسد. او به ایلنا گفت:

"به یاد دارم که در آن متن چند بند وجود داشت که بسیار مناقشه‌برانگیز شد و نشان می‌داد که اين مجریان هیچ اطلاعی از پروسه خلاقه تولید یک نمایش و اجرای آن ندارند."

"به‌طور مثال بند پنجم می‌گوید ضروری است مواجهه چهره به چهره بازیگران تئاتر با یکدیگر در صحنه نمایش، اتاق‌های گریم، تعویض لباس و نظایر آن با حفظ رعایت حداقل فاصله یک متر انجام شود یا در بند شش نوشته شده بود درصورتی که مواجهه چهره به چهره ناگزیر باشد، چه در میان بازیگران روی صحنه و چه عوامل، باید حداقل زمان ممکن مواجهه صورت بگیرد."

"بند یک می‌گفت مسئولان نظارت بر سالن‌های نمایش موظفند در صورت مشاهده سرفه یا عطسه از سوی تماشاگر، از ایشان درخواست کنند که سالن تئاتر و سینما را ترک کنند که با اعتراض زیادی روبه‌رو شد."

"بسیاری از سالن‌های دولتی و خصوصی استاندارد نیستند و اگر کسانی که این متن‌ها را نوشته‌اند در این سال‌ها سری به پشت‌صحنه و سالن نمایش زده بودند متوجه می‌شدند که گروه‌های نمایشی با کمبود فضا مواجه‌اند. چطور یک امر خلاقه در برابر چشم تماشاگر می‌تواند رخ دهد و بعد به گروه نمایشی بگوییم جلوی امر خلاقه خود را بگیرید و با یک فاصله زیاد اجرا کنید؟"

تنها چند روز از اعلام آمادگی سالن‌های نمایشی برای میزبانی از مردم و هنرمندان می‌گذرد و گروه‌هایی نیز برای اجرا اعلام آمادگی کرده‌اند اما برخی نیز همچون "ابراهیم پشت کوهی" با وجود بازگشايى مجموعه تئاتر شهر حاضر به ادامه اجراهايش بر صحنه نيست. این هنرمند پركار تئاتر هرمزگان اجراى اثرش به دليل شيوع كرونا در تالار قشقايى تئاتر شهر ناتمام ماند.

باید دید این طرح آیا پیروز میدان خواهد بود و آیا می‌تواند اعتماد و استقبال مخاطبان هنر را همراه بیاورد؟