نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی؛ آیا بر سر قطعنامه علیه ایران توافق خواهد شد؟

حدود سه ماه از روزی می‌گذرد که طرف‌های مذاکره با ایران، وین را با بیانیه‌هایی حاکی از ناخشنودی از رفتار تهران ترک کردند.

بریتانیا و فرانسه و آلمان، سه کشور اروپایی طرف برجام حتی در دورهای پیشین نشست شورای حکام تهدید کرده بودند اگر ایران با آژانس همکاری نکند و موارد اختلاف با آژانس را حل‌وفصل نکند، قدم‌های جدی‌تری علیه ایران برخواهند داشت.

کمتر از دو ماه پیش هم گزارش شد که اروپایی‌ها بار دیگر به تهران پیامی هشدارآمیز فرستاده‌اند که اگر پرونده موارد مورد اختلاف با آژانس جلو نرود، در دور بعد نشست شورای حکام قطعنامه علیه ایران قابل انتظار است.

از هفته پیش هم مشخص شده که پیش‌نویس قطعنامه‌ای علیه ایران به ابتکار اروپایی‌ها در میان اعضای شورای حکام آژانس توزیع شده است.

امروز نیز در آستانه برگزاری نشست، مقامات اروپایی از جدی بودن احتمال صدور قطعنامه علیه ایران سخن گفته‌اند.

گزارش‌ها همچنین حاکی از اختلاف نظر اروپایی‌ها و ایالات متحده آمریکا است؛ آمریکایی‌ها مخالف قطعنامه هستند چرا که نگرانند مذاکراتی که غیرمستقیم با تهران از سر گرفته شده است، در همان آغاز برهم بخورد. مذاکراتی که رسما تایید شد که دستکم یک دور آن به تازگی در مسقط و به میزبانی و میانجیگری عمان صورت پذیرفت و گزارش شده بود که یک دور قریب‌الوقوع آن قرار بود که در ژنو برگزار شود. هرچند مرگ ناگهانی رئیس‌جمهور و وزیر خارجه ایران آن را تا امروز معلق کرده است.

رافائل گروسی مدیرکل آژانس هم خبر داده بود که مرگ مقامات ایرانی بر مذاکرات ایران و آژانس هم سایه افکنده و آن را عملا به وقفه کشانده است.

با این همه، آمریکا مسئله اختلاف نظر با اروپایی‌ها را تایید نمی‌کند و تصمیم بر سر امضای قطعنامه محکومیت رفتار ایران را منوط نمود به آنچه که در نشست شورای حکام خواهد گذشت و به نتیجه انتشار رسمی گزارش آژانس و مذاکره با همه طرف‌ها.

با این همه، شکی نیست که ایران این بار بیش از چند دور پیشین با خطر قطعنامه روبروست و سوال این است که آیا صدور قطعنامه مذاکرات را به کلی از ریل خارج خواهد کرد و اثر تخریبی یا عکس خواهد داشت. چیزی که مشخص است آن است که صدور قطعنامه تنش را بین طرف‌ها بالا خواهد برد. و این احتمالا چیزی نیست که حتی اروپایی‌های ناخشنود از ایران هم خواهان آن باشند، اما ممکن است خود را برابر رفتار ایران ناگزیر از صدور قطعنامه بدانند.

کشمکش بر سر بازرسان اروپایی آژانس

‏علاوه بر مورد اختلاف کهنه و پیچیده باقیمانده میان ایران و آژانس، که اصل و بدنه مناقشه در پرونده هسته‌ای ایران است، یکی از عناوین مورد اختلاف، مساله اخراج چند بازرس اروپایی از ایران است.

‏تصمیمی که به نظر اقدام «تنبیهی» تهران علیه سختگیری‌های بریتانیا و آلمان و فرانسه در آژانس و به تبع آن در مذاکرات احیای برجام باشد.

تهران راه بازرسان آژانس با دیگر ملیت‌ها را سد نکرده، اما به نظر تلاش کرده است تا با اخراج اروپایی‌ها نارضایتی خود را نشان دهد و این مسئله اروپایی‌ها را ناخشنود کرده است.

‏نکته اینجاست که بازرس‌های مجرب آژانس از صافی‌های مختلفی عبور می‌کنند تا به این مقام برسند و ورای ملیتشان امین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هستند. ‏بازرس آژانس از کشور دوست از موردی چشم‌پوشی نمی‌کند و از بازرس اهل کشوری که در مناقشه سیاسی با ایران است هم بر همین مبنا انتظار خرابکاری نمی‌رود. ‏چنان که در همین مطلب چند ماه پیش گزارش کرده بودم، بازرسی که مساله اورانیوم حدود ۸۴ درصد در فردو را کشف و گزارش کرد، اهل روسیه بود.

‏از همین رو پافشاری ایران بر اخراج اروپایی‌ها به نظر تنها یک اقدام سیاسی برای مقابله با سه کشور اروپایی است. همزمان مذاکره با آمریکا نیز در ذات خود دشوار و غیرمستقیم پیش می‌رود و احتمال دارد این چنگ و دندان نشان دادن ایران و اروپا به یکدیگر منجر به بن‌بست کشاندن این مذاکرات شود.

مذاکرات آتش‌بس جنگ در غزه

در آن سوی خاورمیانه هم مذاکرات برای خاتمه مخاصمه و حصول آتش‌بس پس از هشت ماه جنگ خونبار در غزه شاید به جدی‌ترین گردنه خود رسیده باشد.

پیش‌بینی واکنش تهران به فشارها در وانفسای یکی از عجیب‌ترین برهه‌های سیاسی چند دهه اخیر در ایران، در حالی که ریاست جمهوری و وزارت خارجه با مرگ روسایشان توسط سرپرست اداره می‌شوند، آن هم در کشوری که سیاست در ذات خود در دالان‌های هزارتو و موازی پیش می‌رود، برای طرف‌های روبروی تهران شاید دشوارتر از هر زمانی باشد.

تهران تهدید کرده است که اگر قطعنامه صادر شود، واکنشی جدی نشان خواهد داد.

هیچکس نمی‌خواهد میز نیمه‌چیده‌ مذاکرات آتش‌بس غزه تحت تاثیر این مسئله قرار گیرد و برچیده شود و هیچکدام از طرف‌های ایران، بریتانیا و ایالات متحده‌ آمریکا، در آستانه انتخابات خواهان تنش تازه در منطقه نیستند.

آنچه که البته تهران هم بی‌شک می‌داند و امکان دارد به ایران، به ویژه پس از حمله نظامی به اسرائیل، اعتماد به‌ نفس بیشتری برای واکنش‌های شدیدتر بدهد.

و البته ممکن است همین امر باعث شود تا طرف‌های غربی را از اقدام شدید علیه تهران فعلا باز بدارد و یا برخلاف انتظار و اشتباه محاسبه ایران، این کشور را با یک اقدام تنبیهی روبرو کند.

حال باید دید آیا بر تنش بین ایران و غرب در این هفته افزوده خواهد شد یا از آن کاسته خواهد شد؟ شاید الان دیگر زمانی برای آنچه که بتواند بر نتیجه اثر بگذارد باقی نباشد، اما این امکان هم هست که بازی در آخرین لحظات وقت اضافه به نتیجه دیگری ختم شود.