اکبر بهکلام، هنرمندی که نقاش درد و رنج انسان‌ها بود

اکبر بهکلام که روز جمعه ۱۹ بهمن در برلین چشم بر جهان فرو بست نقاش پر آوازه‌ای در آلمان بود.

دو نمایشگاه او یکی در سال ۱۹۷۸ زیر عنوان «پرسپولیس» و نمایشگاه دیگرش در سال‌های اول بعد از انقلاب زیر عنوان «عدالت به نام خدا» او را یک شبه به شهرت رساند.

در اولی او شکنجهٔ زندانیان سیاسی در زندان‌های شاه را به تصویر کشیده بود و در دومی کشتار زندانیان سیاسی در زندان‌های جمهوری اسلامی ایران.

نمایشگاه «پرسپولیس» او در بحبوحه حرکت‌های انقلابی در ایران و انعکاس مفصل آن در پربیننده‌ترین ساعت کانال اصلی تلویزیون آلمان نقش مؤثری در مشهور شدن او داشت. بهکلام می‌گفت «بازگشت من به ایران بعد از پایان تحصیلاتم و تلاش من برای تدریس آموخته‌هایم به شاگردان در دانشگاه و مواجهه با سانسور و خفقان باعث شد به برلین برگردم و آثاری که در نمایشگاه پرسپولیس ارائه کردم ثمرهٔ تجربه‌ام در ایران بود.»

در نمایشگاه « عدالت به نام خدا» او به موضوع زندانیان سیاسی و شکنجه و کشتار آنها در حکومت اسلامی پرداخت و همچنین بی‌عدالتی‌های به مراتب شدیدتر و برباد رفتن آمال و آرزوهای برقراری حکومتی دمکراتیک و عادلانه. این نمایشگاه او هم با استقبال زیادی در آلمان رو‌به‌رو شد.

اکبر بهکلام از موضوعات تاریخی آلمان هم غافل نبود. چندین اثر او با موضوع «برلین ۱۸۴۸» به ترسیم رویدادهای کارگری، وضعیت بد اقتصادی مردم و سرکوب حرکت‌های اعتراضی پرداخته است. او وضعیت آن زمان آلمان را با وضع مردم در جمهوری اسلامی ایران شبیه می‌دید.

از دهه‌های ۶۰ و ۷۰ خورشیدی آثار بهکلام به‌عنوان نقاشی تثبیت شده و مشهور به‌طور مستمر در کشورهای مختلف به نمایش گذاشته می‌شد.

انسان همواره محوراصلی و پی‌گیر آثار بهکلام بود که همواره با درد و رنج و بی‌عدالتی از یک سو و تلاش و نگاه به جلو از سوی دیگر آمیخته بود.

سال‌ها قبل جلال سرفراز، شاعر مشهور که خود نقاش هم هست در گزارشی از یکی از نمایشگاه‌های بهکلام برای وبسایت بخش فارسی بی‌بی‌سی نوشته بود:

«برخی از کارشناسان هنری به دلايلی که اشاره شد بيشتر بر درونمایه سياسی اجتماعی کارهای بهکلام تکيه می‌کنند. اين در حالی است که او خود را در اين چارچوب محدود نکرده است.»

«تابلوهای بسياری از او جدا از ديدگاههای اجتماعی ـ سياسی ساخته شده اند. بهکلام پيش و بيش از هرچيز هنرمندی است درگير کشف فرم و زبان ويژه خويش.»

«نقاشی‌های او را می توان از ديد فرم، رنگ و شيوه فضاسازی در ميان انبوهی از مشهورترين و شناخته شده‌ترين کارها باز شناخت. در واقع او به شيوه و زبان مستقلی دست يافته، که جدا از برخی همانندی‌های ناگزير، از آن خود اوست.»

اکبر بهکلام در سال ۱۳۲۳ در تبریز به دنیا آمد. در مدرسه هنر تبریز تحصیل کرد، بعد از سربازی برای ادامه تحصیل به استانبول رفت. او بعد از پایان تحصیلاتش در دانشگاه هنر استانبول و بعد از سفر به شهرهای مختلف اروپا با قصد تدریس به ایران بازگشت اما خیلی زود به‌دلیل آن‌چه او خفقان و سانسور می‌دانست ایران را ترک کرد و به برلین رفت و تا آخر عمر در این شهر اقامت داشت.

اکبر بهکلام در گفتگو با عنایت فانی در برنامه «به عبارت دیگر» بی‌بی‌سی فارسی