برگزاری رزمایش پدافندی ایران در مراکز هسته‌ای فردو و خنداب

ارتش ایران یک رزمایش پدافند هوایی در مناطق غرب و شمال و در مراکز هسته‌ای فردو و خنداب آغاز کرده است. به گفته تلویزیون ایران این رزمایش در شرایط واقعی اجرا شده است.

بنا بر گزارش‌ها، در این رزمایش، یگان‌های موشکی و راداری، یگان‌ها جنگ الکترونیک (جنگال)، فرماندهی اطلاعات و شناسایی الکترونیکی (فاشا)، هواپیماهای جنگنده با سرنشین و همچنین پهپادهای ایران حضور دارند.

این رزمایش با هماهنگی شبکه یکپارچه پدافند هوایی ایران در حال برگزاری است و در آن علاوه بر پدافند هوایی، نیروی هوایی ارتش نیز شرکت دارد.

ایران در شهریور ۱۳۹۴ (سپتامبر ۲۰۱۵) گفت برای نخستین بار یک سیستم یکپارچه پدافند هوایی را راه‌اندازی کرده است.

این سیستم که فرماندهان نظامی می‌گویند طراحی و ساختش در ایران انجام شده است، تمام مراکز راداری، موشکی، دیدبانی عملیات و مناطق پدافندی ایران را به هم متصل می‌کند.

این شبکه یکپارچه پدافند هوایی در واقع اطلاعات مربوط به «هدایت، رهگیری اهداف، سامانه‌های موشکی، تخصیص نوع سلاح و پیش‌بینی اهداف دشمن» را در اختیار فرمانده نبرد قرار می‌دهد تا تصمیم نهایی را اتخاذ کند.

مرحله نخست، مقابله با «هواگردهای متخاصم بدون سرنشین»

رسانه‌های ایران گزارش داده‌اند که در مرحله نخست رزمایش «اقتدار پدافند هوایی ۱۴۰۳»، سامانه‌های موشکی «۱۵ خرداد» و «تلاش» در شبیه‌سازی‌ یک حمله شبانه، با «اهداف حمله‌ور بدون سرنشین» مقابله کرده‌اند.

ایران «تلاش» را سامانه پدافندی «تماما» ساخت داخل معرفی کرده است. سامانه «۱۵ خرداد» هم گفته شده است توانایی «هدف گرفتن جنگنده‌ها و پهپادهای مهاجم با برد درگیری ۱۲۰ کیلومتر» را دارد.

بیشتر بخوانید: «مدافعان آسمان ولایت»؛ از سیستم پدافند هوایی ایران چه می‌دانیم؟

این رزمایش در شرایطی برگزار می‌شود که پنجم آبان ماه امسال (۲۶ اکتبر ۲۰۲۴)، جنگنده‌های اسرائیل در حملاتی هوایی چندین مرکز نظامی از جمله پایگاه‌های پدافند هوایی ایران و آتشبارهایش را هدف قرار دادند. ایران اما خسارت‌ها را جزئی خواند.

در این حملات دست‌کم چهار نظامی ارتش ایران کشته شدند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل سپس گفت در آن حملات «یکی از اجزای مهم» برنامه هسته‌ای ایران هدف قرار گرفت.

این اظهارات در حالی بیان شد که آمریکا از اسرائیل خواسته بود در آن حملات تاسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار ندهد و رافائل گروسی رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم گفته بود به تاسیسات هسته‌ای ایران آسیبی نرسیده است.

برخی پیش‌بینی می‌کنند با آغاز ریاست جمهوری دونالد ترامپ که به صراحت از اسرائیل خواسته بود مراکز هسته‌ای ایران را هدف قرار دهد، دست اسرائیل برای چنین اقدام بازتر شود.

بیشتر بخوانید: برنامه موشکی ایران از تولد تا پرتاب ماهواره

چرا رزمایش پدافندی با تاکید بر خنداب و فردو آغاز شد؟

این رزمایش تازه‌ترین تلاش ایران برای تقویت امنیت در اطراف تاسیسات اتمی‌اش است که بارها گزار‌ش‌هایی درباره خطر حمله خارجی درباره آن منتشر شده بود.

ایران قرار است در دوشنبه ۲۴ دی (۱۳ ژانویه) در سوئیس با فرانسه و بریتانیا و آلمان گفتگو کند که یکی از موضعات آن برنامه هسته‌ای است.

وبسایت خبری آمریکایی آکسیوس ماه ژانویه گزارش داده بود که جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، گزینه‌هایی را برای حمله احتمالی آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران به جو بایدن ارائه کرده است. بنابر این گزارش، مشاوران امنیتی کاخ سفید این گزینه را برای سناریویی مطرح کردند که در آن تهران پیش از آغاز به کار دولت دونالد ترامپ به سمت توسعه سلاح اتمی حرکت کند.

تابستان امسال آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی که رویترز جزئیات آن را منتشر کرد، گزارش داد که ایران در حال نصب سریع سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم در سایت فردو است.

بنابر گزارش آژانس، ایران نه تنها در حال غنی‌سازی اورانیوم با خلوص ۶۰ درصد است، بلکه از امکانات لازم برای غنی‌سازی ۹۰ درصدی هم برخوردار است؛ خلوصی که می‌تواند در ساخت تسلیحات هسته‌ای بکار گرفته شود.

قدرت‌های غربی و سازمان‌های بین‌المللی می‌گویند با تشدید این فعالیت‌ها و استفاده از تاسیسات پیشرفته‌تر، «زمان گریز هسته‌ای» ایران به‌شدت کاهش یافته است.

زمان گریز هسته‌ای به مدت زمانی گفته می‌شود که یک کشور نیاز دارد تا مقدار کافی اورانیوم برای یک بمب هسته‌ای تولید کند.

بر اساس تعاریف آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، این مواد معادل ۲۵ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۹۰ درصد است.

به همین دلیل و با توجه به بالقوگی‌های فردو، ناظران غربی همواره به تغییرات در این تاسیسات هسته‌ای حساسیت نشان داده‌اند.

بیشتر بخوانید: ایران چقدر با ساخت بمب هسته‌ای فاصله دارد؟

اما علاوه بر تاسیسات هسته‌ای فردو که از جایگاه بسزایی در برنامه هسته‌ای ایران برخوردار است، مجتمع آب سنگین اراک (خنداب) در اطراف اراک در استان مرکزی هم اهمیتی ویژه‌ای دارد.

در مذاکرات هسته‎‌ای ایران در سال ۲۰۱۵ راکتورهای آب سنگین خنداب از جمله موضوعات حساسیت‌زا بود.

در دی ۱۳۹۸، علی اکبر صالحی، رئیس وقت سازمان انرژی اتمی گفته بود: «در مذاکرات برجام، قرار شد طراحی راکتور خنداب بازنگری شود؛ از منظر طرف مقابل، این راکتور ۸ کیلو پلوتونیوم در سال تولید می‌کرد که می‌تواند برای ساخت بمب به کار رود.»

به گفته آقای صالحی، ایران نیز برای اطمینان دادن به طرف‌های برجام، اعمال تغییرات در مرکز هسته‌ای خنداب را پذیرفت.

اما با خروج یک‌جانبه آمریکا از برجام، ایران هم تعهداتش را به‌مرور کاهش داد و بعد کنار گذاشت از جمله فعالیت‌ در راکتورهای آب سنگین خنداب از سر گرفته شد.

تاریخچه کوتاه نیروی پدافند ارتش

ماهیت پدافند هوایی در واقع مقابله با بمباران‌‎ هوایی و حملات موشکی، و مقابله با شکسته شدن حریم هوایی است که در ارتش‌های کلاسیک جهان وظیفه نیروی هوایی و زمینی است.

در ایران این واحد ابتدا با عنوان «آتشبار ضد طیاره» راه‌اندازی شد و ابتدا بخشی از نیروی زمینی ارتش بود.

واحد پدافند هوایی ارتش در سال ۱۳۸۷ به دستور آیت‌الله علی خامنه‌ای مستقل و تبدیل شد به قرارگاه خاتم‌الانبیا که وظیفه اصلی آن هماهنگی بین پدافند سپاه و ارتش است.

این قرارگاه از آن زمان در کنار نیروهای سه‌گانه به عنوان یکی از ارکان اصلی ارتش محسوب می‌شد.

سرانجام در خرداد ۱۳۹۸، آیت‌الله خامنه‌ای که فرمانده کل نیروهای مسلح ایران است، با حکمی پدافند ارتش را به سطح نیرو ارتقا داد.

بدین ترتیب، ارتش ایران به‌جز نیروی هوایی و زمینی و دریایی، نیروی چهارمی هم دارد که نیروی پدافند خوانده می‌شود.