ارواح جنگ عراق پشت شکاف میان ترامپ و رئیس جامعه اطلاعاتی آمریکا

چقدر ایران به ساخت سلاح هسته‌ای نزدیک شده، سوال محوری است که بر تصمیم دونالد ترامپ درباره پیوستن به کمپین نظامی اسرائیل سایه انداخته است.

این مسئله که با نگرانی‌هایی درباره تهدیدهای قریب‌الوقوع علیه آمریکا و ثبات منطقه همراه است، موجب شکافی آشکار میان رئیس‌جمهوری و یکی از مشاوران ارشدش شده است.

این وضعیت همچنین یادآور استدلال‌هایی است که ده‌ها سال پیش از سوی یک دولت جمهوری‌خواه دیگر در کاخ سفید در بحبوحه بحران خاورمیانه مطرح شد.

در بازگشت غیرمنتظره زودهنگام از اجلاس گروه هفت در کانادا و هنگام حضور در ایرفورس وان، هواپیمای رئیس‌جمهوری آمریکا از ترامپ پرسیده شد آیا با شهادت ماه مارس تولسی گابارد، مدیر اطلاعات ملی آمریکا که گفته بود «ایران در حال ساخت بمب هسته‌ای نیست»، موافق است یا نه.

او در پاسخ گفت: «برایم مهم نیست او چه گفته»، و افزود که «ایران خیلی به ساخت بمب نزدیک است.»

تولسی گابارد در شهادتش در کنگره گفته بود آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا تشخیص داده‌اند که ایران برنامه تعلیق‌ شده‌اش برای ساخت سلاح هسته‌ای را از سال ۲۰۰۳ از سر نگرفته است، هرچند ذخایر اورانیوم غنی‌شده کشور به بالاترین میزان تاریخی رسیده است.

پس از اظهارات اخیر دونالد ترامپ، تولسی گابارد به سطح غنی‌سازی اورانیوم اشاره کرد و گفت این نشانه‌ای است از اینکه او و رئیس‌جمهور«در نگرانی‌ها در یک مسیر قرار دارند.»

گابارد به‌عنوان گزینه‌ای جنجالی برای سمت مدیر اطلاعات ملی آمریکا دیده می‌شد، چرا که پیش از این از سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا انتقاد کرده، حاضر شده با دشمنان آمریکا مانند بشار اسد، رئیس‌جمهوری مخلوع سوریه دیدار کند و دیدگاه‌های ضد مداخله‌ جویانه در سیاست خارجی داشته است.

این نامزد سابق حزب دموکرات برای انتخابات ریاست‌جمهوری که زمانی از سناتور برنی سندرز حمایت کرده بود، در سال ۲۰۲۲ از حزب دموکرات فاصله گرفت و سال گذشته از ترامپ حمایت کرد.

تایید او در سنا در ماه فوریه، با رأی ۵۲–۴۸، نشانه‌ای بود بر آن که ترامپ قصد دارد به صداهای هوادار سیاست‌های انزواطلبی در کاخ سفید مجال دهد.

با وجود اظهارات متفاوت تولسی گابارد، سخنان ترامپ نشانگر رد سریع و قاطع شهادت مدیر اطلاعات ملی‌اش است که تحت سوگند انجام داد و می‌تواند نشانی بر آن باشد که طرفداران موضع سخت‌گیرانه نسبت به ایران در کاخ سفید قدرت می‌گیرند.

درحالی‌که معاونش جی. دی. ونس، دیگر عضو کابینه ترامپ که رویکردی ضد مداخله در جنگ با ایران دارد، از گابارد دفاع کرده، اما او نیز پشتیبانی‌اش را به هر تصمیمی که ترامپ در قبال ایران بگیرد، محدود کرده است.

جی.دی. ونس روز سه‌شنبه در شبکه ایکس نوشت: «من معتقدم رئیس‌جمهوری آمریکا در این موضوع اعتمادسازی کرده است. می‌توانم به شما اطمینان دهم که او فقط به‌دنبال استفاده از نیروی نظامی آمریکا برای تحقق اهداف مردم آمریکاست.»

اختلاف آشکار ترامپ–گابارد همچنین به شکاف شدید و فزاینده‌ای که در جنبش «اول آمریکا» ترامپ بر سر ورود ایالات متحده به مناقشه اسرائیل و ایران در حال افزایش است، دامن زده است.

کسانی که باور دارند ایران به بمب نزدیک است ازجمله پیت هگست وزیر دفاع آمریکا و هواداران موضع سخت‌گیرانه علیه ایران در کنگره و دولت اسرائیل به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در هفته گذشته استناد می‌کنند که اعلام کرد ایران برای نخستین بار طی ۲۰ سال گذشته توافق‌نامه منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را نقض کرده است.

اما مخالفان مداخله‌جویی آمریکا، مانند تاکر کارلسون مفسر محافظه‌کار و مارجوری تیلور گرین، نماینده کنگره مدعی‌اند دلایل موجود برای دستیابی ایران به بمب اغراق‌‌آمیز هستند تا مداخله نظامی یا تغییر رژیم در ایران توجیه شود.

کارلسون در شبکه ایکس نوشت: «تقسیم واقعی بین کسانی نیست که از اسرائیل حمایت می‌کنند و کسانی که از ایران یا فلسطینی‌ها حمایت می‌کنند. تقسیم واقعی، بین کسانی است که بی‌ملاحظه خشونت را تشویق می‌کنند و کسانی که در پی جلوگیری از آن هستند.»

آن‌ها همچنین به اشاره به تهاجم آمریکا در سال ۲۰۰۳ به عراق می‌گویند: «حمله به کشوری سه برابر بزرگ‌تر و دو برابر پرجمعیت‌تر مانند ایران می‌تواند تصمیم به همان اندازه فاجعه‌بار در زمینه سیاست خارجی باشد.»

دولت جرج دبلیو بوش حمله سال ۲۰۰۳ را با هشدار نسبت به تهدیدات قریب‌الوقوع از جانب سلاح‌های کشتار جمعی عراق و استناد به یافته‌های اطلاعاتی توجیه کرد. یافته‌هایی که در نهایت بی‌اساس از آب درآمدند.

بوش در سخنرانی تلویزیونی اکتبر سال ۲۰۰۲ گفت: «وقتی شواهد آشکار خطر را ببینیم، نمی‌توانیم منتظر مدرک نهایی و انکار ناپذیر باشیم که می‌تواند به شکل ابر قارچ –اشاره به ابر قارچی حاصل از انفجار هسته‌ای- ظاهر شود.»

دولت بوش، کالین پاول وزیر خارجه‌اش را به سازمان ملل فرستاد تا ظرف شیشه‌ای کوچکی را نشان دهد و بگوید بخشی اندکی از باکتری آنتراکس است که عراقی‌ها در اختیار داشتند و به سلاح تبدیل شده بود.

کالین پاول گفت: «این‌ها ادعا نیستند. ما چیزهایی به شما می‌دهیم که بر اساس اطلاعات دقیق و نتیجه‌گیری روشن‌اند.»

شک و تردید درباره اعتبار آن اطلاعات، همراه با اشغال پرهزینه و خونین عراق که هیچ سلاح کشتار جمعی‌ در آن پیدا نشد، به پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات بعدی و نفاق داخلی میان جمهوری‌خواهان منجر شد.

تا سال ۲۰۱۶، نارضایتی جمهوری‌خواهان از ساختار سیاسی‌شان راه را برای پیروزی ترامپ که منتقد جنگ عراق بود، برای نامزدی حزب و رسیدن به کاخ سفید هموار کرد.

۹ سال بعد، ترامپ، علی‌رغم نتیجه‌گیری‌های سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، در حال بررسی مداخله نظامی در خاورمیانه است. نه بر اساس آن‌ها، بلکه مستقل از آن‌ها.

اگرچه محافظه‌کارانی چون سناتور لیندزی گراهام از کارزار تغییر رژیم ایران حمایت می‌کنند، به نظر نمی‌رسد علاقه‌ای در کاخ سفید به تکرار تهاجم گسترده و تلاش ملت‌سازی مانند سال ۲۰۰۳ وجود داشته باشد.

با این‌حال، عملیات نظامی می‌توانند به شکل غیرقابل پیش‌بینی پیش بروند.

و اگرچه ترامپ در شرایط متفاوتی قرار دارد و مسیر متفاوتی را می‌سنجد پیامد تصمیمش برای تکیه یا نادیده گرفتن یافته‌های مشاوران اطلاعاتی‌اش در صورتی که اتخاذ شود می‌تواند به همان اندازه تعیین‌کننده و سرنوشت‌ساز باشد.