مرگ وزیر سابق دولت پوتین، روس‌ها را به یاد پاکسازی‌های دوران شوروی می‌اندازد

مرگ رومن استاروویت، وزیر پیشین حمل‌ونقل روسیه، که جسدش تنها چند ساعت پس از برکناری‌اش در روز دوشنبه (۱۶ تیر- ۷ ژوئیه) پیدا شد، باعث شوک عمیقی در سراسر این کشور شده است.

آقای استاروویت ۵۳ ساله با شلیک گلوله‌ای که ظاهراً خودش شلیک کرده است، در خودروی شخصی‌اش پیدا شد. زمان دقیق مرگ او مشخص نیست. نسخه روسی نشریه تجاری فوربس به نقل از منبعی نزدیک به تحقیقات مرگ او گزارش داد که آقای استاروویت بیش از یک روز پیش از پیدا شدن جسدش، مرده است.

اگر این موضوع تأیید شود، استاروویت نخستین وزیر در بیش از ۳۰ سال اخیر خواهد بود که با خودکشی جان می‌سپارد. در سال ۱۹۹۱، بوریس پوگو، وزیر کشور روسیه، پس از مشارکت در کودتای نافرجام علیه میخائیل گورباچف، دست به خودکشی زد.

با این حال، سرنوشت آقای استاروویت بیشتر یادآور نیکلای شچلوکوف، وزیر کشور دوران شوروی است، کسی که پس از برکناری‌اش با اتهام‌هایی چون فساد، دزدی و سوءاستفاده از قدرت روبه‌رو شد. شچلوکوف در سال ۱۹۸۴، تنها یک روز پس از آن‌که از تمامی نشان‌های افتخار دولتی‌اش خلع شد، با شلیک گلوله به زندگی خود پایان داد.

رومن استاروویت کمی بیش از یک سال وزیر حمل‌ونقل بود. پیش از آن، به مدت بیش از پنج سال فرماندار منطقه کورسک بود. اندکی پس از کنار رفتن او، بخشی از این منطقه در جریان یورش غافلگیرانه اوکراین در اوت ۲۰۲۴ به تصرف نیروهای اوکراینی درآمد. بازپس‌گیری کامل این مناطق برای روسیه حدود هشت ماه زمان برد.

در ماه آوریل، معاون پیشین استاروویت، الکسی اسمیرنوف، به عنوان جانشین او در کورسک منصوب شد. اما او تنها چند هفته بعد به اتهام اختلاس یک میلیارد روبل (معادل ۱۲ میلیون و ۸۰۰ هزار دلار) از بودجه دفاعی بازداشت شد.

حتی اگر در فرمان کرملین هم که به برکناری او انجامید، از واژه «سلب اعتماد»، عبارتی که اغلب در اخراج مقامات فاسد به‌ کار می‌رود و پیامدهای شدیدی برای آنان به ‌دنبال دارد، استفاده نشده بود، می‌توان گفت که استاروویت ممکن است در سه ماه پایانی زندگی‌اش در ترس زیسته باشد.

در نظام قضایی روسیه، مواردی که بازداشت‌شدگان علیه مافوق‌های خود شهادت می‌دهند، امری رایج است. اما عمدتا مقامات یا در انتظار بازداشت می‌ماندند و به روابط سیاسی خود دل می‌بستند، یا موفق به فرار به خارج از کشور می‌شدند.

به گزارش روزنامه روسی کومرسانت و خبرگزاری اقتصادی آربی‌سی، پرونده‌ای کیفری علیه آقای استاروویت در آستانه گشوده شدن بود. به نوشته کومرسانت، اسمیرنوف، معاون سابق او، نیز ظاهراً علیه او شهادت داده بود.

در یک دهه گذشته، ده‌ها مقام به اتهام تقلب و اختلاس تحت پیگرد قرار گرفته و بازداشت شده‌اند. اما از سال گذشته، پرونده‌هایی که به بودجه دفاعی مربوط می‌شود، افزایش یافته است.

در اوایل ژوئیه، تیمور ایوانف، معاون پیشین وزیر دفاع روسیه، در پرونده‌ای پرسر و صدا به اتهام اختلاس و پول‌شویی به ۱۳ سال زندان محکوم شد.

مرگ استاروویت به شکلی زنده اضطراب فزاینده‌ای را که مقامات ارشد در آستانه بازداشت تجربه می‌کنند، نشان می‌دهد؛ چرا که آنان به خوبی از احتمال بسیار پایین برای تبرئه در دادگاه‌ها و همزمان از شرایط وخیم زندان‌های کار اجباری در روسیه آگاه‌ هستند.

ابهام در شرایط مرگ او همچنین یادآور دوران استالین است؛ زمانی که بسیاری از مقامات، از بیم بازداشت و اعدام، به زندگی خود پایان می‌دادند.

اشغال بخشی از منطقه کورسک توسط اوکراین، ضربه‌ای به حیثیت ولادیمیر پوتین بود. یک نفر باید مسئول شناخته می‌شد، اما تنها پرسش این بود که آیا این مسئولیت بر عهده ژنرال‌ها گذاشته خواهد شد یا مقامات غیرنظامی.

به نظر می‌رسد که تشکیلات حکومتی روسیه تصمیم گرفت گزینه دوم را مجازات کند، و رومن استاروویت در موقعیتی قرار گرفت که مقصر اصلی اشغال منطقه زادگاهش شناخته شود.