تعطیلی شنبه‌ها «به مومنان بر خورد»

در ادامه واکنش‌ها به تصویب تعطیلی روزهای شنبه در ایران، محمد جواد حاج‌علی‌اکبری، امام جمعه تهران گفته است که این اقدام «به مومنان برخورد». جعفر سبحانی، مرجع تقلید شیعه هم با مخالفت با این مصوبه گفته که «شنبه روز تعطیلی دشمن است.»

خبرگزاری ایسنا به نقل از امام جمعه تهران نوشته است:‌ «گلایه‌ای از مجلس برای تصویب تعطیلی شنبه‌ها داریم. علت مساله را در چنین شرایطی نفهمیدیم. لابد دلایل خاص خود را داشتند. البته شورای نگهبان هم فرصت دارد که مساله را حل کند. به امید خدا.»

خبرگزاری تسنیم هم اطلاعیه‌ای از سوی جعفر سبحانی، مرجع تقلید شیعیان منتشر کرده که شنبه را «روز تعطیلی دشمن» توصیف کرده است.

در بیانیه این مرجع تقلید شیعه آمده است: «در چنین روزهایی که دشمن صهیونیست فزون از هفت ماه، به نسل کشی پرداخته و هزاران شهروند غزه را به خاک و خون کشیده است آیا صلاح است در چنین شرایط روز تعطیلی دشمن که شنبه است، در جمهوری اسلامی ایران نیز به رسمیت شناخته شود... آیا این نشانه غلبه فرهنگ غربی نیست؟»

او گفته است که «اگر هم اقلیتی شنبه را در ایران تعطیل کنند، اکثریت از آن پیروی نمی‌کنند.» و اظهار امیدواری کرده که در این مورد تجدیدنظر شود.

مجلس ایران بعد از جنجال‌ فراوان، روز چهارشنبه ۲۶ اردیبهشت تعطیلی شنبه‌ها‌ را تصویب کرد و به شورای نگهبان فرستاد. در صورت تصویب نهایی این مصوبه، یک کشمکش طولانی وپر مجادله تاریخی پس از چند دهه برسر «بودن یا نبودن» تعطیلی شنبه در ایران بسته خواهد شد.

نمایندگان مجلس به عنوان موافق و مخالف تعطیلی «روز شنبه»، هرکدام به دلایل و مواردی از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اشاره داشتند.

اما کفه مخالفان بیشتر از جنبه‌های مذهبی و دینی سنگینی می‌کرد و بخشی از استدلال‌ها معطوف به این نکته بود که چون یهودیان روز شنبه تعطیل هستند، تصویب چنین لایحه‌ای موجب شباهت با یهودیان خواهد شد و این مصوبه «پیام خوبی به جهان اسلام نیست». در مقابل موافقان برای خنثی کردن این مخالفت‌ها دست به دامن مراجع تقلید شیعه و رهبر جمهوری اسلامی ایران شدند تا از این طریق مخالفان را خلع سلاح کنند و موافقت نمایندگان را جلب کنند.

محسن پیرهادی،عضو هیات رئیسه مجلس ایران برای رفع ابهام و ایراد از مشابه‌سازی با یهودیان، از قول دفاتر سه مرجع تقلید ناصرمکارم شیرازی، حسین نوری همدانی و محمدعلی علوی گرگانی اعلام کرد که تعطیلی روز شنبه «منع شرعی و قانونی ندارد و تصمیمی حاکمیتی محسوب می‌شود» و«صرف تعطیلی شنبه تشبه با یهودیت محسوب نمی شود».

آقای پیرهادی همچنین برای اینکه آب پاکی را روی ایرادهای «بنی‌اسرائیلی» نمایندگان بریزد، گفته بود از دفاتر علی خامنه‌ای و روح‌الله خمینی هم این نظرخواهی صورت گرفته است و «حرمت و اشکالی برای تعطیلی شنبه نفرمودند».

همچنین عبدالله جوادی آملی، مرجع تقلید شیعه به موضوع هماهنگی با دادو ستد و بازارهای جهانی اشاره کرده بود و گفته بود تعطیلی روز شنبه علاوه بر روز جمعه، «مانعی ندارد».

نظر مراجع «آب رفت»

پس از آن که اعلام شد که دفاتر مراجع تقلید ودفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران مخالفتی با تعطیلی روز شنبه ندارند، انتظار می‌رفت که فقهای شورای نگهبان بخصوص روی حرف و نظر آقای خامنه‌ای شبهه‌ای نداشته باشند و صرفا از ابعاد حقوقی لایحه مورد بررسی قرار گیرد. اما یک روز پس از مصوبه مجلس، صحت و سقم این گفته‌ها زیر سوال رفت.

حسین شریعتمداری مدیرمسئول روزنامه کیهان در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس به گونه‌ای سخن گفت که حاوی خبری از دفتر آقای خامنه‌ای است و تاکید کرد «"به یقین" در نقل این خبر اشتباهی رخ داده است که خطایی سئوال‌برانگیز است و باید هرچه زودتر تکذیب کنند».

آقای شریعتمداری این مصوبه را «اهانت به نظام مقدس جمهوری اسلامی» خواند و گفت «شنبه روز تعطیل رسمی یهودیان است و نباید نظام مقدس اسلامی به همراهی با آنها متهم شود».

در پی سخنان آقای شریعتمداری، امروز پنجشنبه محسن پیرهادی، رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس به شکلی نامشخص و کلی نقل قولش از دفتر آقای خامنه‌ای را اصلاح کرد و گفت «موضوع موافقت دفتر رهبری با این مساله را نه تائید و نه رد می‌کنم. من هم به صورت مستقیم نگفتم که از دفتر رهبر معظم انقلاب در مورد این موضوع استعلام گرفتیم یا دفتر ایشان با تعطیلی شنبه‌ها موافقت کردند».

از سوی دیگر خبرگزاری مهر در گزارشی اعلام کرد که به صورت «شفاهی و تلفنی» استفتا از مراجع صورت نمی‌گیرد و استفتایی از این دفاتر درباره تعطیلی روزشنبه صورت نگرفته است و احتمال داده شده است که از دفاتر این مراجع سوالاتی شده است.

خبرگزاری مهر از قول دفتر ناصر مکارم شیرازی گفته است استفتا با مهر و امضای این مرجع تقلید تائید می‌شود و به غیر از آن «نمی‌شود ادعا کرد که استفتاء کرده‌اند».

همچنین خبرگزاری مهر اشاره دارد که محمدعلی علوی گرگانی در اسفندماه ۱۴۰۰ در سن ۸۲ سالگی براثر ایست قلبی درگذشته است و مشخص نیست که چه زمانی از این مرجع تقلید به شکل کتبی استفتا گرفته شده است.

با گذشت چند روز از مصوبه مجلس، روز جمعه، جعفر سبحانی از مراجع تقلید در بیانیه‌ای مخالفت خود را با مصوبه جدید مجلس شورای اسلامی مبنی بر تعطیلی روز شنبه اعلام کرد و گفت «مصوبه مجلس شنا برخلاف آب است».

آقای سبحانی ارتباط و مراوده با کشورهای خارجی را در «درجه دوم» دانسته و اظهار امیدواری کرده است که در این مصوبه «تجدید نظر شود».

این مخالفت‌ها به نماز جمعه نیز کشیده شد و محمدجواد حاج‌علی اکبری خطیب نماز جمعه تهران به مصوبه اخیر مجلس مبنی بر تعطیلی شنبه‌ها واکنش نشان داد و گفت «اجازه بدهید از مجلس بابت تعطیلی روز شنبه‌ها گلایه کنیم».

با توجه به آغاز مخالفت‌ها و زیر سوال رفتن نقل قول‌ها از دفاتر مراجع تقلید و دفتر رهبری جمهوری اسلامی ایران سرنوشت این مصوبه در ابهام فرو رفته است و در شبکه‌های اجتماعی هم کاربران نوشته‌اند که ظاهرا «هیچ کس زیر بار این نقل قول‌ها نمی‌رود».

وزن کشی«جمعه مقدس» و «شالوم شبات»

پس از انتشار خبر مصوبه مجلس، مخالفان تعطیلی روز شنبه به خط شده‌اند و بیش از آنکه مباحث اقتصادی و اجتماعی را مطرح کنند، جنبه‌های دینی و «جمعه مقدس» را در مقابل «شبات» (شنبه) برجسته کرده‌اند و امید دارند که شورای نگهبان مصوبه مجلس را تائید نکند.

نگاهی به شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که به طور مشخص بخشی از طرفداران حکومت مانند «مسلم معین»، مسئول بسیج فضای مجازی در شبکه ایکس نوشته است «امروز تعطیلی شنبه‌ها در دنیا به احترام یهود و با لابی قدرت صهیونیست هاست».

آقای معین که از چهره‌های تندور اصولگرا است در ادامه نوشته است «"شالوم شبات" یا "شنبه به خیر" را در اکانت‌های صهیونیست زیاد دیدید. احتمالا از این به بعد خطاب به مردم ایران هم خواهند گفت».

با توجه به اظهاراتی که حامیان تمایز میان اسلام و یهودیت مطرح می‌کنند این سوال پیش می‌آید که چرا این حساسیت‌ها به سایر مناسک مشابه بین دو دین اسلام و یهودیت وجود ندارد و روز شنبه را به نمادی از یهودیت خلاصه کرده‌اند و چرا کشورهای اسلامی چنین حساسیتی به موضوع ندارند و برای هماهنگی با تجارت و بازارهای جهانی روز شنبه را تعطیل کردند.

بررسی احکام ادیان ابراهیمی نشان می‌دهد که در بین آنها تشابهات فراوانی وجود دارد و این مشترکات بین اسلام و یهودیت (جدا از کم و کیف عملی آنها) زیاد است.

بخشی از محققان دینی مشترکات در فرایض دینی را ناشی از شیوه تائیدی اسلام می‌دانند و بخشی از محققان به سابقه و قدمت قوم یهود در بین «اعراب جاهلیت» و عصر پیامبر اسلام اشاره دارد که احکام آنها را تائید یا « تکمیل کرده است».

روزه گرفتن، نماز خواندن، ذبح و خوردن گوشت حیوانات، تقویم قمری، ختنه کردن و... از جمله مشترکاتی است که اسلام از یهود به عاریت گرفته است و حتی حکم سنگسار «از احکام بنی اسرائیل» وارد اسلام شده است و گفته می‌شود این حکم نیز به دین موسی افزوده‌ شده است. به گفته امیر ترکاشوند، پژوهشگر دین و نویسنده کتاب «سنگسار»، این کیفر توراتی است و در پی اختلاط مسلمانان با یهودیان و پیوستن اهل کتاب به اسلام «سیل احکام و تعالیم کتاب مقدس به جامعه اسلامی سرازیر شد و یکی از این موارد کیفر زنا (زنای محصنه) بود».

در دین یهودیت شنبه به‌ صورت نمادین به معنای هفتمین روز آفرینش است. سنت استراحت، «شبات» ریشه در تورات دارد و در این کتاب گفته شده است خداوند جهان را در شش روز آفرید و در روز هفتم دست نگه داشت.

سابقه کشمکش برسر زمان تعطیلات

تغییر روز تعطیل بخصوص روز شنبه که به عنوان آغاز هفته در ایران همراه با کار و فعالیت است، مثل یک جراحی در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است و یک تغییر مهم تلقی می‌شود. سابقه بحث و نظر برسر تغییر تعطیلات در ایران به دوران پهلوی اول برمی‌گردد. در آن دوران، صحبت از هماهنگی نظام بانکی و تجاری با بازارهای غرب بود. طبقه بازار و تجار خواهان تغییر تعطیلی جمعه بودند و شاه وقت ایران نیز همانند مصطفی کمال آتاترک، معمار و بنیانگذار جمهوری ترکیه علاقمند به این اصلاحات بود. اما جامعه سنتی و مذهبی ایران آمادگی چنین تغییری را نداشت. در دوران محمدرضا پهلوی نیز تلاش شد تا با تغییر تقویم شمسی به شاهنشاهی مقدمات این تغییرات فراهم شود که با مخالفت شماری از روحانیون و مراجع تقلید از جمله محمدرضا گلپایگانی در ۲۵ اسفند ۱۳۵۴ روبرو شد.

روزنامه جمهوری اسلامی در ۲۴ اردیبهشت‌ماه با اشاره به وقایع سال‌های پیش از انقلاب ایران نوشت «در سال‌های آخر رژیم پهلوی عده‌ای تلاش می‌کردند علاوه بر تغییر تاریخ هجری به شاهنشاهی، تعطیلی شنبه را هم به تعطیلی هفتگی اضافه کنند ولی با خشم مردم مواجه شدند و نتوانستند آن را عملی نمایند».

این روزنامه در مخالفت با تصمیم مجلس نوشت «آن زمان هم می‌گفتند مراودات ایران با جهان خارج به دلیل تعطیل بودن شنبه و یکشنبه در خارج و تعطیلی جمعه در ایران به مدت سه روز مختل است و این مدت باید کم شود تا این اختلال کاهش یابد».

به گفته این روزنامه، «موافقان طرح تعطیلی شنبه را به عوامل نفوذی صهیونیسم در ایران نسبت می‌دادند و همین امر یکی از عوامل خشم مردم و عقب‌نشینی رژیم از انجام این کار بود».

در اصل ۱۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نوشته شده است که «مبدأ تاریخ رسمی کشور هجرت پیامبر اسلام است و تاریخ هجری شمسی و هجری قمری هر دو معتبرند اما مبنای کار ادارات دولتی هجری شمسی است. تعطیل رسمی هفتگی روز جمعه است» و نمایندگان موافق لایحه می‌گفتند که مصوبه مجلس با قانون اساسی در تضاد نیست و این تغییر از پنجشنبه به شنبه است.

پس از انقلاب ایران، در دوران دولت معروف به «سازندگی» موضوع تعطیلی با تغییر ساعت ادارات در ایام تابستان در سال ۱۳۷۰ کلید خود و اتاق بازرگانی ایران همواره از مدافعان اصلی این طرح بود و بارها به صورت رسمی خواهان تغییر تعطیلات در ایران شدند. این روند در دولت‌های بعدی نیز ادامه داشت و تلاش‌هایی برای تغییر روزهای تعطیل صورت گرفت ولی هربار با در بسته برخورد کرد. لایحه فعلی نیز از خردادماه سال گذشته در مجلس در حال رفت و برگشت بود تا اینکه روز چهارشنبه، ۲۶ اردیبهشت‌ماه به تصویب رسید و حالا تصویب نهایی آن در شورای نگهبان با اما واگرهایی روبرو است.