چرا «جرگه عدالت قومی» پشتون‌های پاکستان جنجال‌برانگیز شده است؟

با نزدیکی تاریخ برگزاری نشست قومی پشتون‌ها در ایالت خیبر پختونخوا پاکستان، تنش‌ها میان حکومت و «جنبش تحفظ پشتون» که برگزاری این نشست موسوم به «جرگه عدالت قومی پشتون» را اعلام کرده، افزایش یافته است اما «سازمان‌دهندگان» می‌گویند «مصمم» هستند آن را برگزار کنند.

قرار است این جرگه سه روزه از جمعه (۱۱ اکتبر) در ولسوالی/شهرستان خیبر این ایالت آغاز شود.

خیمه‌های برپاشده برای جرگه بارها توسط نهادهای امنیتی پاکستان برچیده شده یا آتش زده شده‌اند. برگزارکنندگان می‌گویند براثر تیراندازی «چهار نفر کشته و ۱۱ نفر زخمی» شده‌اند.

برگزارکنندگان می‌گویند حکومت برای اعضای این جنبش مشکلات بیشتری ایجاد کرده است.

پیشتر حکومت پاکستان «جنبش تحفظ پشتون» را «غیرقانونی» اعلام کرد و تاکنون صدها عضو و هواداران این جنبش در نقاط مختلف پاکستان بازداشت شده‌اند.

به رغم ایجاد موانع و مشکلاتی که گفته شده از سوی نهادهای استخباراتی و امنیتی بوده است، منظور پشتین، رهبر و دیگر اعضای جنبش تخفظ پشتون تاکید می‌کنند که این جرگه قومی را در تاریخ و مکان از قبل تعیین شده برگزار خواهند کرد.

چرا جرگه قومی پشتون‌ها؟

منظور پشتین، رهبر «جنبش تحفظ پشتون» پس از کشته شدن گیله‌من وزیر، شاعر و عضو برجسته این جنبش، در ماه جولای/ژوئیه امسال در سخنرانی در مقابل بیمارستانی که او در آنجا جان باخت، برگزاری یک «جرگه عدالت قومی» را اعلام کرد.

آقای پشتین گفت: «پشتون‌های مقیم پاکستان دیگر نمی‌توانند ظلم را تحمل کنند و برای جلوگیری از خشونت و بی‌عدالتی حکومت باید باهم یک تصمیم مشترک و سرنوشت‌ساز بگیرند.»

آقای پشتین در مراسم خاکسپاری گیله‌من وزیر گفت که این جرگه را «عدالت قومی» نام‌گذاری کرده است.

منظور پشتین گفته است: «[در این جرگه] هرقدر ظلمی را که بر پشتون‌ها روا داشته شده است، برایشان توضیح می‌دهیم. اینکه چقدر منابع دارند و چه مقدار از آن استفاده شده، همه آن را روی صفحه اسکرین به مردم توضیح می‌دهیم. اینکه چه تعداد از مردم شهیده شده‌اند، چه تعداد ناپدیداند و چه تعدادی به تازگی بازداشت شده‌اند، را نیز بازگو می‌کنیم. مردم همه مسائل و مشکلات را به چشم خود خواهند دید. پس از آن ما راه‌حل های ممکن را پیشنهاد می‌کنیم.»

گیله‌من وزیر شامگاه یکشنبه ۷ جولای/ژوئیه از سوی گروهی در اسلام آباد مورد حمله خشونت‌آمیز قرار گرفت. در پی این حمله، آقای وزیر با وضعیت وخیم در بیمارستانی در اسلام آباد بستری شد.

او به سرودن شعرهای وطن‌پرستانه به زبان پشتو شهرت داشت و مرگ او واکنش‌های زیادی را بیشتر در میان پشتون‌ها در پاکستان و افغانستان برانگیخت.

منظور پشتین همراه با چهره‌های برجسته جنبش تحفظ پشتون برای دعوت بزرگان قومی پشتون به جرگه «عدالت قومی» به مناطق مختلف ایالت خیبر پختونخوا سفر کرده‌اند.

آنها با افراد مختلف از جمله فعالان سیاسی و اجتماعی، علمای دینی به ویژه قربانیان حملات هراس افگنی دیدار کردند. حکومت ایالتی بلوچستان او را از سفر به این ایالت ممنوع کرده است، اما برخی اعضای دیگر این جنبش در بلوچستان با شرکت کنندگان دیدار و گفتگو کرده‌اند.

خیرالامین، عضو جنبش، می‌گوید هزاران نفر در این جرگه شرکت خواهند کرد، اما اعضای جرگه و تصمیم‌گیرندگان چهره‌های خواهند بود که در روستاها و شهرها در بین مردم و جامعه و احزاب سیاسی دارای نفوذ باشند.

او افزود: «ما به حدود ۶۰ ولسوالی/شهرستان سفر کرده‌ایم. انتظار ما این است که تعداد زیادی شرکت خواهند کرد. اما تصور ما این است که از هر ولسوالی یا حزب سیاسی یک نفر را به عنوان اعضای تصمیم گیرنده انتخاب کنیم که تقریبا ۸۲ نفر می‌شوند. جنبش تحفظ پشتون به عنوان یک میزبان عمل خواهد کرد و تصمیم را نمایندگان مردم خواهند گرفت.»

همزمان با آمادگی‌ها برای جرگه قومی پشتون‌‌ها، حکومت پاکستان نیز برای جلوگیری از برگزاری آن دست به اقداماتی زده است.

به رغم دستورهای مکرر دادگاه مبنی بر آزادی علی وزیر، از چهره‌های برجسته این جنبش، او هنوز در زندان است.

به‌تازگی حکومت پاکستان فعالیت جنبش تحفظ پشتون را منع کرد و این جنبش را غیرقانونی اعلام کرده است.

برغم همه این موانع، حاجی عبد الصمد، سخنگوی جنبش تحفظ پشتون می‌گوید برای برگزاری «جرگه عدالت قومی» مصمم هستند.

او می‌گوید: «جنبش نمی‌خواهد آجندای خود را به کسی تحمیل کند. اجندا موضوع جدا است. شش سال از تاسیس جنبش سپری شده، حکومت چه زمانی با گل از ما استقبال کرده است؟ اینها هر قدر ممانعت ایجاد کنند، ما جرگه را برگزار می‌کنیم. به زندان، شهادت، بند و ارعاب عادت کرده‌ایم، بیشتر از این چه کاری می‌توانند انجام دهند.»

تاثیر جرگه بر افغانستان چیست؟

دولت فدرال پاکستان ابتدا «جنبش تحفظ پشتون» و برگزاری جرگه پشتون‌ها از سوی آنها را ممنوع اعلام کرد اما امروز ۱۰ اکتبر، حکومت ایالتی خیبرپختونخوا با مشورت دولت فدرال تصمیم گرفت تا با رهبران این جنبش مذاکره کند و اجازه مشروط برگزاری این جرگه را بدهد.

اگرچه «جنبش تحفظ پشتون» تصریح کرده است که در این جرگه مشکلات و راه حل‌های مناطق پشتون‌نشین پاکستان مورد بحث و تصمیم گیری قرار خواهد گرفت، اما پشتون‌های افغانستان و دیگرافغان‌ها نیز منتظر برگزاری این نشست هستند.

افراسیاب ختک، سیاستمدار پشتون، می‌گوید که مردم افغانستان و پاکستان در ۴۵ سال گذشته شبیه هم از جنگ آسیب دیده‌اند. به گفته او مردم افغانستان می‌دانند که «پاکستان با استفاده از سرزمین‌های پشتون‌ها همواره نقشه‌های کشورهای غربی را علیه آنها عملی کرده است.»

به نظر او انتظار مردم افغانستان این است که اگر این جرگه موجب بهبود امنیت در خیبرپختونوا شود، این سرزمین‌ها علیه امنیت افغانستان استفاده نخواهد شد.

آقای ختک می‌افزاید که دهه‌ها جنگ مردم دو طرف مرز را به یکدیگر نزدیک کرده و غم و شادی یکدیگر را احساس می‌کنند.

جنبش تحفظ پشتون چیست؟

«جنبش تحفظ پشتون» از شش سال پیش برای حقوق سیاسی، اجتماعی پشتون‌ها، تامین صلح و امنیت در مناطق پشتون‌نشین در امتداد خط دیورند و همچنین ردیابی افراد ناپدید شده اجباری توسط نهادهای دولتی، دادخواهی می‌کند.

نورالامین یوسفزی، پژوهشگر تاریخ، در پیشاور می‌گوید جرگه بخشی مهمی از ارزش‌های پشتون‌ها است، و اگر جرگه جنبش تحفظ پشتون مطابق برنامه برگزار شود، «به نظر می‌رسد که یک تاریخ جدید رقم خواهد خورد.»

چهره‌های سیاسی دیگر پشتون نیز منتظر نتایج این جرگه هستند. باور بر این است که اگر این جرگه برگزار شود و حتی در حال حاضر نتایج ملموس و مثبت به دنبال نداشته باشد، اما در درازمدت موضوع سرنوشت پشتون‌ها در پاکستان را در محراق توجه سیاستگذاری کشور قرار خواهد گرفت و بسیاری از پشتون‌ها حقوق خود را مطالبه خواهند کرد.

«جنبش تحفظ پشتون‌» پیشتر اعتراضاتی را در سراسر این کشور و در سطح جهان در پاسخ به آنچه که «حملات هدفمند» به جامعه پشتون توصیف می‌کند سازماندهی کرده است.

این جنبش اقدامات دولت پاکستان در مناطق قبایلی این کشور را محکوم کرده و عملیات‌های نظامی ارتش در این مناطق را به عنوان «نسل‌کشی» توصیف کرده است.