حماس پس از توافق با هیئت صلح ترامپ، با خلع سلاح موافقت کرد؛ آیا این طرح به سرانجام می‌رسد؟

حماس پس از ماه‌ها مذاکراتی که «بسیار دشوار» توصیف شده، با «خلع سلاح کامل» موافقت کرده و در این زمینه با «هیئت صلح» دونالد ترامپ به توافق رسیده است.

این هیئت با توصیف این توافق به‌عنوان «یک دستاورد تاریخی»، اعلام کرد که خلع سلاح حماس با «خروج نیروهای اسرائیلی از غزه» همراه خواهد بود.

با این حال، اسرائیل تاکنون واکنش رسمی و علنی به این طرح نشان نداده است.

یک مقام آمریکایی به خبرنگاران گفت که اگر اسرائیل تصمیم بگیرد از غزه خارج نشود، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا «به‌شدت ناخشنود خواهد شد.»

خروج اسرائیل از غزه یکی از شروطی است که بر اساس طرح ۲۰ ماده‌ای صلح ترامپ، که پاییز گذشته اعلام شد، مورد توافق هر دو طرف، یعنی اسرائیل و حماس، قرار گرفته است.

در همین حال، رشدی ابوالعوف، خبرنگار بی‌بی‌سی در امور غزه که از قاهره گزارش می‌دهد، می‌گوید که اعلام این خبر در میان مردم غزه با استقبال و شور و اشتیاق چندانی روبرو نشده است.

او نوشت: «پس از سال‌ها آتش‌بس‌های نافرجام و توافق‌هایی که یکی پس از دیگری شکست خوردند، بسیاری از فلسطینی‌ها نسبت به هرگونه پیشرفت سیاسی جدید به شدت بدبین شدند.»

او افزود: «بسیاری از مردم، اعتماد کمی به هر دو طرف یعنی حماس و اسرائیل دارند،‌ چون توافق‌های پیشین بارها پیش از اینکه باعث بهبودی ملموسی در زندگی مردم و اوضاع شود،‌ نقض شده است.»

نقشه راه چیست؟

بر اساس طرح چهارصفحه‌ای که بی‌بی‌سی به آن دست یافته و نقشه راه را نشان می‌دهد، این توافق به شکل مرحله به مرحله اجرا خواهد شد.

روندی که موافقت حماس با خلع سلاح را به خروج تدریجی نیروهای اسرائیلی از غزه و استقرار یک نهاد انتقالی جدید فلسطینی با پشتیبانی یک نیروی بین‌المللی برای برقراری ثبات گره زده است.

مقامات آمریکایی گفتند که این طرح بر پایه «اصل بی‌اعتمادی کامل» است و اجرای آن با سازو کارهای راستی‌آزمایی همراه خواهد بود، به این شکل که نه حماس و نه اسرائیل تا زمانی که طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، وارد مرحله بعدی نخواهند شد.

به گفته این مقامات،‌ ابتدا گروه‌های مسلح کوچک‌تر در غزه خلع سلاح خواهند شد و سپس حماس روند برچیدن آنچه که «زیرساخت نظامی شبه‌دولتی» خود خوانده، را آغاز خواهد کرد.

این زیرساخت شامل شبکه‌ای از تونل‌ها،‌ انبارهای تسلیحات و تاسیسات تولید سلاح است. این مقام‌های آمریکایی تاکید کردند که این مرحله به زمان قابل توجهی نیاز خواهد داشت.

پس از کامل شدن همه مراحل این طرح،‌ نهاد جدید فلسطینی کنترل کامل همه سلاح‌ها در غزه را در دست خواهد گرفت.

مقامات آمریکایی و اعضای هیئت صلح اعلام کردند که پلیس وابسته به حماس در غزه،‌ سلاح‌های خود را به مقامات دولت انتقالی تحویل خواهد داد.

پس از آن، روند از رده خارج کردن تسلیحات سنگین آغاز می‌شود،‌ روندی که شامل بستن شبکه تونل‌ها، انبارهای تسلیحات و همچنین کنار گذاشتن نیروهای مسلحی است که این تاسیسات را اداره می‌کنند.

به گفته مقام‌های آمریکایی این مرحله روندی «بسیار فنی» خواهد بود و یکی از مهمترین چالش‌های آن، نحوه نگهداری امن و بی‌خطر سلاح‌های جمع‌آوری شده است.

در نهایت، وضعیت همه سلاح‌هایی که در اختیار افراد است، باید مطابق قوانین فلسطین تعیین تکلیف شود.

در ادامه چه خواهد شد؟

پرسش‌های بسیاری درباره خروج نیروهای اسرائیلی از غزه همچنان بی‌پاسخ مانده است.

شیما خلیل، خبرنگار بی‌بی‌سی در آمریکای شمالی نوشته است: «بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، تا کنون تمایل چندانی به خروج همیشگی از غزه نشان نداده و در داخل اسرائیل هم با فشار شرکای ائتلافی راست افراطی خود روبروست،‌ شرکایی که مدتهاست با چنین اقدامی مخالفت می‌کنند.»

او می‌گوید که سوالات اجرایی متعددی هم همچنان مطرح است از جمله اینکه نیروهای اسرائیلی قرار است کنترل مناطق را به چه نهادی واگذار کنند و آیا منطقه موسوم به «خط زرد» هم در برنامه خروج گنجانده خواهد شد یا خیر.

رشدی ابوالعوف هم می‌گوید که هنوز برای قضاوت درباره اینکه آیا این توافق به اجرا خواهد رسید یا نه،‌ خیلی زود است.

با این حال اگر این توافق پایدار بماند،‌ می‌تواند نخستین قدم موثر برای پایان دادن به جنگ باشد.

این تحول اندکی پس از آن رخ داد که حماس انتخابات رهبری خود را برگزار کرد و خلیل الحیه،‌ از رهبران مستقر در غزه به ریاست این گروه رسید.

مقام‌های فلسطینی حاضر در مذاکرات معتقدند که رهبری جدید حماس آماده گرفتن این تصمیم بوده است؛ تصمیمی که آن را «سرنوشت‌سازترین تصمیم سیاسی در تاریخ» این گروه توصیف می‌کنند.

حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حمله‌ای به اسرائیل انجام داد که در جریان آن هزار و ۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر گروگان گرفته شدند.

اسرائیل هم در پاسخ،‌ عملیات نظامی گسترده‌ای را در غزه آغاز کرد که به گفته اداره بهداشت غزه که تحت کنترل حماس است، تا کنون بیش از ۷۳ هزار و ۲۹۰ نفر از جمله ۲۱ هزار و ۲۸۰ کودک در آن کشته شدند. سازمان ملل آمار این مقامات درمانی غزه را قابل اعتماد می‌داند.

آتش‎‌بس میان حماس و اسرائیل از اکتبر گذشته اجرایی شده است اما بر اساس اعلام اداره بهداشت غزه، از آن زمان تا کنون دست‌کم هزار و ۱۶۸ فلسطینی در حملات اسرائیل کشته شدند.

صبح جمعه،‌ شبکه خبری قاهره نیوز،‌ نزدیک به دولت مصر گزارش داد که قاهره «به زودی» میزبان نشست میانجی‌گران طرح صلح غزه خواهد بود.

بر اساس این گزارش، میانجی‌گران این طرح شامل نمایندگانی از مصر،‌ آمریکا، قطر و ترکیه هستند.

قاهره نیوز به نقل از یک «منبع آگاه مصری» که نامش فاش نشده است،‌ گزارش داد که زمان دقیق این نشست هنوز اعلام نشده است. به گفته این منبع،‌ هدف از برگزاری این نشست، تایید پایبندی همه طرف‌ها در اجرای مفاد توافق خواهد بود.