ابزار تازه سرمنشاء میلیون‌ها ستاره راه شیری را بررسی می‌کند

دانشمندان یکی از قوی‌ترین تلسکوپ‌های جهان را به فناوری تازه‌ای مجهز کرده‌اند که چگونگی شکل‌گیری کهکشان ما را با جزئیات فوق العاده آشکار خواهد کرد.

تلسکوپ ویلیام هرشل (دبلیو اچ تی) در لا پالمای اسپانیا در هر ساعت هزار ستاره را رصد خواهد کرد. هدف بررسی رفتار مجموعا پنج میلیون ستاره در کهکشان ماست.

یک دستگاه نقشه‌برداری بسیار سریع که به «دبلیو اچ تی» متصل شده ترکیب شیمیایی هر ستاره و سرعت حرکت ستاره را تحلیل و حساب می‌کند.

این نشان خواهد داد که کهکشان راه شیری در طول میلیاردها سال چگونه شکل گرفت.

پروفسور گَوین دالتُن از دانشگاه آکسفورد بیش از یک دهه وقت صرف توسعه این ابزار به نام «ویو» (Weave) کرده است.

او به من گفت از این که این ابزار آماده کار است «در پوست خود نمی‌گنجد.»

«ویو» در رصدخانه ویلیام هرشل نصب شده که روی کوهی مرتفع در جزیره قناری قرار دارد.

این دستگاه حاوی ۸۰ هزار قطعه مجزاست و اعجاز مهندسی به حساب می‌آید.

منجمان در هر تکه از آسمان که رصدخانه به آن خیره می‌شود، موقعیت هزار ستاره را شناسایی می‌کنند. انگشتان چابک و خودکار «ویو» به دقت یک فیبر نوری – یک لوله انتقال نور – را روی یک صفحه که نماینده آن تکه از آسمان است قرار می دهد.

این فیبرها عملا تلسکوپ‌های ریزی هستند. هر کدام آنها نور یک ستاره را ضبط و به سوی دستگاهی دیگر هدایت می‌کند. این دستگاه سپس نور را به طیف‌های مختلف تجزیه می‌کند. در نتیجه سرمنشاء و سرگذشت ستاره فاش می‌شود.

همه اینها در یک ساعت انجام می‌شود. درحالی که این فرآیند در جریان است، فیبرهای نوری هزار ستاره بعدی در روی دیگر صفحه جا می‌گیرند. با کامل شدن فرآیند شناسایی هزار ستاره قبلی، صفحه برمی‌گردد تا هزار ستاره بعدی را تحلیل کند.

کهکشان ما یک ساختمان فشرده مارپیچی با حداکثر ۴۰۰ میلیارد ستاره است. اما در شروع کار شامل مجموعه نسبتا کوچکی از ستارگان بود.

راه شیری در پی ادغام مکرر با سایر کهکشان‌های کوچک طی میلیاردها سال رشد کرد. در این فرآیند نه فقط ستارگان تازه وارد کهکشان شدند، بلکه زمینه برای تشکیل ستارگان تازه فراهم شد.

«ویو» می‌تواند سرعت، جهت حرکت، سن و ترکیب هر ستاره را محاسبه کند. در واقع تصویر متحرکی از ستارگان سیار در راه شیری به دست می‌دهد. به گفته پروفسور دالتون با معکوس کردن روند حرکت این ستارگان در طول زمان می‌توان نحوه تشکیل راه شیری را با دقت بی‌سابقه‌ای بازسازی کرد.

او گفت: «ما قادر خواهیم بود رد کهکشان‌هایی که در طول اعصار جذب راه شیری شده‌اند را بگیریم و ببینیم که هر بار که کهکشانی جذب شده چطور به تشکیل ستارگان تازه دامن زده است.»

دکتر مارک بالسِلز، که سرپرستی رصدخانه ویلیام هرشل را به عهده دارد، به بی‌بی‌سی گفت که به اعتقاد او «ویو» به تغییری بزرگ در درک ما از نحوه تشکیل کهکشان‌ها منجر خواهد شد.

«چند دهه است که گفته می‌شود در عصر طلایی نجوم به سر می‌بریم – اما آنچه در انتظار ماست خیلی مهمتر است.»

«ویو به سوال‌هایی جواب خواهد داد که ستاره‌شناسان چند دهه است سعی دارند آنها را حل کنند. سوالاتی مثل اینکه یک کهکشان بزرگ از چند تکه تشکیل شده و چند کهکشان ادغام شده تا راه شیری به وجود آید.»

دکتر سیسیلیا فارینا متخصص ابزار در این پروژه می‌گوید که به اعتقاد او «ویو» تاریخ ساز خواهد شد.

او می‌گوید: «خیلی چیزها کشف خواهیم کرد که انتظارشان را نداشتیم. چون جهان پر از شگفتی است.»