رئیس یوفا «دوباره» انتخاب شد؛ از چفرین چه می‌دانیم و چرا کسی با او رقابت نمی‌کند؟

الکساندر چفرین رییس اتحادیه فوتبال اروپا (یوفا) همان طور که انتظار می‌رفت، در کنگره این کنفدراسیون که روز چهارشنبه (پنجم آوریل) در شهر لیسبون برگزار شد، «بدون حتی یک نامزد رقیب» با تشویق نمایندگان ۵۵ فدراسیون عضو در سمتش ابقا و وارد سومین دوره چهار ساله ریاست خود شد.

این اسلوونیایی ۵۵ ساله که سال ۲۰۱۶ بعد از کناره‌گیری میشل پلاتینی با پیروزی بر رقیب هلندی‌اش مایکل فان پراگ به عنوان هفتمین رییس یوفا انتخاب شد، در سال ۲۰۱۹ نیز بدون رقیب در انتخابات حضور یافت و در کرسی ریاست باقی ماند. پلاتینی در پی رسوایی دریافت بحث‌برانگیز دریافت مبلغ غیرقانونی دو میلیون فرانک سوئیس از سپ بلاتر، رئیس پیشین فیفا مجبور به کناره‌گیری شده بود و چفرین یک کنفدراسیون بحران‌زده را تحویل گرفت و با وعده بازسازی این نهاد و ایجاد شفافیت پا به میدان گذاشت.

در این مدت چفرین واقعاً هم موفق شده یوفا را بدون رسوایی و بدون حتی یک پرونده قضایی از بزرگ‌ترین بحران‌های تاریخ عبور دهد. مسابقات ملی، جام ملت‌های مردان و زنان با موفقیت برگزار شده و رقابت‌های باشگاه هم گسترش پیدا کرده است.

اما شاید دلیل اصلی اینکه او دو دوره بدون هیچ رقیبی به عنوان رییس یوفا انتخاب شده، در کنار ایجاد آرامش و شفافیت، افزایش چشم‌گیر درآمدهای این نهاد باشد که بین باشگاه‌ها و فدراسیون‌ها توزیع می‌شود. علاوه بر آن، چفرین اصلاحات و تغییراتی در این سال‌ها انجام داده که اثرات بلندمدتی به ویژه در فوتبال باشگاهی اروپا از خود به جا خواهند گذاشت.

بحران‌ها: کرونا، سوپرلیگ و روسیه

چفرین به ویژه در دوره دوم ریاست‌اش با چالش‌های عظیمی روبرو شد. در آغاز سال ۲۰۲۰ همه‌گیری ویروس کرونا یوفا را مجبور کرد مسابقات جام ملت‌های اروپا ۲۰۲۰ را در یک اقدام بی‌سابقه یک سال عقب بیاندازد. سایر رقابت‌های اروپایی هم به صورت تورنمنت‌های متمرکز کوتاه‌مدت بدون تماشاچی برگزار شدند تا لیگ‌های ملی بتوانند بازی‌های عقب‌افتاده خود را برگزار کنند.

بنا بر گزارشی که یوفا در آغاز سال ۲۰۲۲ درباره اثرات همه‌گیری کرونا بعد از تحقیق در مورد ۷۰۰ باشگاه در ۵۴ کشور منتشر کرد، باشگاه‌های فوتبال اروپا در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ حدود هفت میلیارد یورو از درآمدشان را از دست دادند. ۴/۴ میلیارد یورو از این میزان تنها مربوط به از دست رفتن درآمد بلیت‌فروشی بود. تازه با بازگشت تماشاگران به استادیوم‌ها بود که درآمد باشگاه‌ها به میزان پیش از کرونا بازگشت.

دومین و شاید دشوارترین، بحران بزرگی که چفرین با آن مواجه شد، اعلام شبانه تشکیل خودسرانه سوپرلیگ توسط ۱۲ باشگاه بزرگ اروپا در آوریل سال ۲۰۲۱ و جدایی از لیگ قهرمانان بود. اتفاقی که اگر محقق می‌شد ضربه‌ای سنگین به مهم‌ترین رقابت باشگاهی یوفا وارد می‌کرد.

اما چفرین موفق شد ماهرانه همه گروه‌های ذینفع را پشت سر خود متحد کند. به ویژه مقاومت فراگیر همه گروه‌های هواداری و دولت بریتانیا که به موقع به کمک یوفا آمدند، باعث شد سوپرلیگ منتفی شود؛ البته فعلاً. به این دلیل که دعوای حقوقی با سه باشگاه موسس سوپرلیگ، یعنی یوونتوس ، رئال مادرید و بارسلونا در دیوان دادگستری اروپا همچنان در جریان است.

البته در پایان سال گذشته میلادی آتاناسیوس رانتوس، دادستان کل دیوان دادگستری اروپا نظر خود را ارائه کرد و حق را به یوفا و فیفا داد. بر این اساس، قوانین فیفا و یوفا که باید هر مسابقه جدید را تایید کنند و مجوز بدهند، با قوانین رقابت آزاد اتحادیه اروپا سازگار است.

بنا بر رای آقای سانتوس باشگاه‌ها می‌توانند رقابتی جداگانه را بدون اجازه یوفا و فیفا راه‌اندازی کنند، اما در این صورت حق شرکت در رقابت‌هایی که تحت نظارت این دو نهاد برگزار می‌شود را ندارند. هر چند‌ ارزیابی دادستان کل الزام‌آور نیست، اما معمولا دیوان دادگستری اروپا تا حد زیادی از آن تبعیت می‌کند. انتظار می‌رود بالاترین مرجع قضایی اروپا به زودی در مورد این پرونده حکم صادر کند.

چفرین روز چهارشنبه بعدِ انتخاب دوباره‌اش به عنوان رییس یوفا در لیسبون حمله تندی به این تلاش‌ها برای احیای این پروژه کرد و از «گرگ در لباس مادربزرگ» و از «بدگمانی در مقابل اخلاق؛ خودخواهی در برابر همبستگی و طمع در برابر خیرخواهی» صحبت کرد.

سومین بحران دوران ریاست چفرین هم جنگ روسیه در برابر اوکراین در آغاز سال ۲۰۲۲ بود. حمله نظامی روسیه به اوکراین نفوذ نیروهای نزدیک به حکومت روسیه در ساختارهای یوفا را برملا کرد. در نهایت این فشار عمومی بود که باعث شد یوفا در نهایت تیم‌های روسی را از شرکت در رقابت‌ها محروم کند. چفرین در کنگره یوفا اعلام کرد تا زمانی که جنگ روسیه در اوکراین ادامه دارد، این تصمیم پابرجا است.

علاوه بر آن یوفا قراردادش با شرکت گازپروم به عنوان اسپانسر اصلی لیگ قهرمانان را هم لغو کرد و میزبانی فینال این تورنمنت را از سن پترزبورگ گرفت. اما یکی از ۲۰ عضو کمیته اجرایی یوفا همچنان الکساندر دیوکوف، رییس شرکت گازپروم است.

میراث: لیگ قهرمانان جدید، پایداری مالی و تشدید اختلاف طبقاتی

بزرگ‌ترین میراث الکساندر چفرین بدون تردید تغییرات ساختاری در فوتبال باشگاهی است. راه‌اندازی رقابت‌های جدید کنفرانس لیگ به عنوان سومین تورنمنت باشگاهی یوفا بعد از لیگ قهرمانان و لیگ اروپا و همین طور تغییر فرمت و بزرگ‌تر کردن لیگ قهرمانان اروپا بزرگ‌ترین میراثی است که چفرین از خود به جا خواهد گذاشت.

در لیگ قهرمانان از فصل ۲۵-۲۰۲۴ به جای ۳۲ تیم ۳۶ تیم حضور خواهند داشت که در مرحله اول به جای تقسیم‌بندی در گروه‌های مختلف در یک لیگ به مصاف هم می‌روند. به این ترتیب تعداد بازی‌ها در لیگ قهرمانان از ۳۳۱ بازی به ۵۳۲ بازی افزایش پیدا می‌کند.

فرمول یوفا همان است که انگیزه فیفا نیز در سال‌های گذشته برای بزرگ‌تر کردن رقابت‌هایش بوده است: بازی بیشتر، پول بیشتر. بر اساس برآوردهای انجام‌شده درآمدهای یوفا از محل رقابت‌ها از ۳/۵ میلیارد یورو به ۵ میلیارد یورو افزایش خواهد یافت. این پیامد دقیقا همان چیزی است که منتقدین به عنوان ایراد سیستم چفرین به آن اشاره می‌کنند. چون پول بیشتر در اروپا در ۳۰ سال گذشته همواره باعث افزایش نابرابری در لیگ‌های ملی شده است.

هر چند چفرین و یوفا مدافع سیستم توزیع درآمد بین باشگاه‌ها در اروپا هستند، اما واقعیت این است که باشگاه‌های بزرگ‌تر که اغلب پای ثابت لیگ قهرمانان‌اند، پول بیشتری از یوفا می‌گیرند و در بلندمدت فاصله‌شان را با باشگاه‌های کوچک‌تر بیشتر می‌کنند.

بهترین نمونه شاید باشگاه بایرن مونیخ است که با ۱۰ قهرمانی پیاپی در بوندس‌لیگا، لیگ آلمان را به یک لیگ پیش‌پینی‌پذیر تبدیل کرده است. رقابت با بایرن مونیخ در آلمان تقریبا غیرممکن شده است. برای فهم علت این نابرابری می‌توان درآمدهای توزیع شده بین دو باشگاه بوخوم و بایرن مونیخ را با هم مقایسه کرد.

بوخوم فصل گذشته از محل درآمدهای سازمان لیگ فوتبال آلمان ۳۲ میلیون یورو دریافت کرد و باشگاه بایرن ۸۸ میلیون یورو عایدش شد. اما بایرنی‌ها روی آن ۱۱۰ میلیون یورو هم از یوفا بابت درآمدهای لیگ قهرمانان دریافت کردند. در واقع سیستم توزیع درآمدی یوفا پیامدهای ناگواری برای لیگ‌های ملی دارد و باعث کاهش رقابت و جذابیت آنها می‌شود.

فرمول توزیع درآمدهای یوفا توسط یک کارگروه ویژه تعیین می‌شود که باشگاه‌های بزرگ در آن نمایندگان بانفوذی دارند. به همین دلیل منتقدین این سیستم معتقدند که این شیوه توزیع طوری طراحی شده که بیشتر به نفع باشگاه‌های بزرگ باشد.

ویلیام مارتوچی، مدیر بازاریابی سابق یوفا در گفت‌وگویی با شبکه یک تلویزیون آلمان گفت که باشگاه‌های بزرگ در تمام سال‌های گذشته با فشار به یوفا همواره باعث شده‌اند که اصلاحات ساختاری به نفع آنها باشد. تهدید به جدایی اغلب یکی از اهرم‌های باشگاه‌های بزرگ برای اعمال فشار بوده است.

ورود سرمایه‌گذاران خارجی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری دولتی و صندوق‌های سرمایه‌‌گذاری مخاطره‌آمیز به فوتبال اروپا و تغییر ساختارهای مالکیتی لیگ‌ها و باشگاه‌ها، فشار بر یوفا از سوی باشگاه‌های بزرگ را افزایش خواهد داد و این روند را در سال‌های آتی تشدید خواهد کرد.

هر چند چفرین هم با انجام اصلاحاتی در نظام مقرراتی انضباط مالی «بازی جوانمردانه مالی» از سوی دیگر سعی می‌کند فشار بر باشگاه‌ها و کنترل دخل و خرج آنها را افزایش دهد. هدف از مقررات موسوم به «بازی جوانمردانه» یوفا در راستای نظام مجوز حرفه‌ای باشگاه‌‌ها این بود که باشگاه‌ها بیشتر از درآمدشان خرج نکنند.

اما این قانون در اغلب موارد، آن طور که یوفا انتظار داشت موثر نبود و در برخی موارد حتی در اعمال آن در برابر باشگاه‌هایی مثل منچستر سیتی و پاری‌سن‌ژرمن ناکام ماند.

برای همین در ژوئن پارسال با تصویب کمیته اجرایی یوفا قرار شد، مقررات جدید «پایداری مالی» جایگزین آن ‌شود. بر اساس مقررات جدید باشگاه‌ها از این پس می‌توانند حداکثر ۷۰ درصد درآمد خود را صرف خرید و پرداخت دستمزد بازیکنان و همینطور کارمزد مدیر برنامه‌ها کنند. این درصد قرار است به صورت پلکانی در دو سال آینده افزایش پیدا کند.

هر چند معلوم نیست این قانون چقدر از سلف‌اش موثرتر باشد، اما در کنار رشد رقابت‌های باشگاهی، اصلاح بازی جوانمردانه و تصویب قانون «پایداری مالی» یکی دیگر از اصلاحاتی است که در دوران چفرین انجام شد و در کنار بزرگ‌تر شدن رقابت‌ها، فوتبال باشگاهی در اروپا را متحول خواهد کرد و اثراتش فراتر از دوره سوم ریاست او که ممکن است آخرین دوره‌اش هم نباشد، خواهد رفت.