جشنواره آوینیون؛ «زن امروز» ایرانی و داستان تراژیک «دختران کرد»

جشنواره آوینیون؛ «زن امروز» ایرانی و داستان تراژیک «دختران کرد»

هزاران نمایش، رقص، کمدی‌های تک نفره، اپرا و کنسرت در ماه ژوئیه در جشنواره آوینیون که در کنار جشنواره ادینبورگ بزرگ‌ترین جشنواره هنرهای نمایشی جهان نامیده می‌شود، به اجرا درآمد.

امسال هفتاد و هشتمین دوره جشنواره آوینیون به دلیل تلاقی با برگزاری المپیک در فرانسه، کمی زودتر برگزار شد و اندکی کوتاه‌تر از همیشه بود، اما کماکان ده‌ها هزار مشتاق از سراسر فرانسه و کشورهای دیگر برای تماشای اجراهایی که هر روز از صبح تا بعد از نیمه شب ادامه داشتند، صف‌های طولانی تشکیل می‌دادند.

جشنواره‌ای که در سال ۱۹۴۷ توسط ژان ویلار پایه گذاشته شد تا مرهمی باشد بر زخم‌های جنگ دوم جهانی و عاملی شود برای اتحاد ملت‌های اروپا، حالا توسط مدیر تازه‌ای که از امسال کار خود را شروع کرده، سعی دارد بار دیگر به اهداف سیاسی/اجتماعی این جشنواره نزدیک‌تر شود، با جشنواره‌ای که بیش از پیش با بار سیاسی همراه شد و میزبان چندین نمایش مختلف بود با موضوعات سیاسی/اجتماعی روز.

تیاگو رودریگوئر مدیر تازه جشنواره آوینیون می‌گوید:«چرا ما این جشنواره را نسل به نسل برگزار می‌کنیم و چون گنجینه‌ای که ما به داده شده، نگه می‌داریم؟ چرا ما هنوز در جهانی مملو از جنگ، بی‌عدالتی، بحران‌های اقلیمی، قدرت گرفتن تندروها و پوپولیست ها و اطلاع‌رسانی غلط، هنرهای نمایشی را جشن می‌گیریم؟ ما جشنواره آفرینش هستیم که برای آزادی هنرمندان می‌جنگیم تا به دنبال کلمات، صداها، ایما و اشاره‌ها و تصاویری باشند که درباره زندگی در این جهان حرف بزنند.»

با این رویکرد، حیاط شگفت‌انگیز قصر پاپ امسال میزبان اجرایی بود به نام «مادران؛ آوازی برای زمان جنگ». این اثر مارتا گورنیکا با صدای بیست و یک زن اوکراینی، لهستانی و بلاروسی شکل می‌گیرد که با آوازهای خود از مصائب جنگ روسیه و اوکراین می‌گویند و از زنانی حرف می‌زنند که از دست دادن فرزند تا تجاوز جنسی را در این جنگ تجربه کرده‌اند. این زنان شاهدانی هستند که از جنگ گریخته‌اند و هر یک صاحب شغلی بوده‌اند که حالا در مهاجرت از دست داده‌اند. مارتا گورنیکا کارگردان لهستانی، این زنان مهاجر را یک‌جا گرد آورده تا تجربیات خود را با استفاده از موسیقی محلی بر زبان بیاورند.

«ترمینال» اثر اینس باراهونا و میگوئل فراگاتا هم موضوع بحران‌های آب و هوایی و اقلیمی رو مورد بررسی قرار می‌دهد، با گروه شش نفره‌ای که با نواختن پیانو و آوازخوانی، داستان تخیلی‌ای را از گذشته به امروز پیوند می‌زنند.

اما «وایکیکونا»(برادران من) و «تگ گویی» دو اثر تیزیانو کروز از آرژانتین نوع اغراق شده‌ای از پرداختن به مسائل سیاسی/اجتماعی روز را به نمایش می‌گذاشت که در آن کروز در تک‌گویی‌های بسیار بلند درباره تغییرات اقلیمی، مفهوم تئاتر و وظیفه آن و همین‌طور سرمایه‌داری (با جملات شعاری نظیر «سرمایه‌داری گرگ است»)، اجراهای خسته کننده‌ای را رقم زد که نسبتی با هنر نداشت.

«لویاتان» اثر لوران دو ساگازان اما حرف‌های سیاسی و اجتماعی روز را با زبان هنری جذابی با مخاطبش قسمت می‌کرد؛ با اسبی واقعی بر روی صحنه که به شکل غریبی به بازیگر نمایش بدل شد.

خود مدیر جشنواره هم طبق سنت این جشنواره اجرایی را کارگردانی کرد:«هکابه، هکابه نه». تیاگو رودریگوئز شخصیت هکابه را که در اساطیر یونان همسر بریاموس آخرین امپراتور تروی بود، با امروز شخصیتی که قرار است نقش او را بازی کند، می‌آمیزد؛ زنی که بچه معلولش در مرکز نگهداری افراد نیازمند در فرانسه امروز، مورد خشونت قرار گرفته است.

خبر خوب این که رودریگوئز بار دیگر از «بولبون» استفاده می‌کند؛ یک مکان شگفت‌انگیز در بیرون از شهر آوینیون، در میان تپه‌ها و صخره‌ها که اولین بار توسط پیتر بروک برای اجرای تئاتر استفاده شد. از زمان شیوع کرونا تا به امروز، از این مکان استفاده نشده بود و حالا مدیر تازه جشنواره تصمیم به استفاده دوباره از آن گرفته که برای علاقه‌مندان هنرهای نمایشی، اتفاق فرخنده‌ای است؛ جایی که دنیای نمایش با قدرت و صلابت طبیعت می‌آمیزد و خواه ناخواه فضای تأثیرگذاری خلق می‌شود که کافی است نمایش در حال اجرا (مثل «مهاباراتا» اجرایی از ژاپن یا رقص‌هایی از سیدی العربی شرقاوی در سال‌های گذشته) از قدرت کافی برخوردار باشد تا خاطره‌ای فراموش نشدنی برای مخاطب خلق شود.

بوریس چارماتز اثر معروف پینا پاوش به نام «کافه مولر» را به شیوه شگفت‌انگیزی اجرا کرد که در آن رقصندگانی طراز اول به صندلی‌های کافه جان می‌بخشند تا روایتگر ارتباط‌های گسسته انسانی و تنهایی آدمیزاد باشند. محمد الخطیب در کار دیدنی‌ای به نام «رازهای زندگی مردمان سالخورده»، پیرمردان و پیرزنانی را از خانه سالمندان می‌آورد تا در فضایی غریب درباره امیال جنسی و روابط عشقی خود حرف بزنند.

رقص زنان ایران و داستان زنان کرد

در بخش آف جشنواره امسال دو رقص از سعید حسنلو اجرا شد؛ «زن امروز» و«ویتا اکتیوا». زن امروز که با حضور دو رقصنده زن و مرد به اجرا درآمد، سعی دارد تاریخ مردسالاری را با وقایع امروز پیوند دهد و ویتا اکتیوا که امسال برای دومین بار در آوینیون اجرا شد، داستان دو زن را روایت می‌کند که یکی به دستور یک مرد، دیگری را آزار می‌دهد.

گروه ایرانی آکو که از زنانی تشکیل شده که قربانی مشکلات اجتماعی بوده‌اند و بعد از تراپی به این گروه تئاتری پیوسته‌اند، داستان تراژیک سه دختر کرد را روایت می‌کند که سه دوره از زندگی‌شان را با ما در میان می‌گذارند: پیش از پیدا کردن معشوق، در زمان عاشقی و پس از جدا شدن. این نمایش به کارگردانی آکو رحیمی به مدت شانزده شب اجرا شد.