چرا اسرائیل به شهرک‌سازی در کرانه غربی ادامه می‌دهد؟

حدود نیم میلیون یهودی در بیش از ۱۳۰ شهرک در مناطق اشغالی کرانه غربی، بدون احتساب بیت‌المقدس شرقی، زندگی می‌کنند.

همچنین برآورد می‌شود که حدود سه میلیون فلسطینی در این مناطق سکونت دارند. جوامع فلسطینی و یهودی عمدتا جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند.

این شهرک‌های بحث‌برانگیز، دهه‌هاست که از سوی سازمان ملل غیرقانونی تلقی می‌شوند؛ موضعی که دیوان بین‌المللی دادگستری هم در ماه ژوئیه بر آن تاکید کرد. پس چرا اسرائیل همچنان به ساخت این شهرک‌ها ادامه می‌دهد؟

شهرک‌های اسرائیلی چه مناطقی هستند؟

این شهرک‌ها جوامعی هستند که اسرائیل در سرزمین‌هایی تاسیس کرده که در جنگ شش‌ روزه سال ۱۹۶۷ تصرف کرد. این مناطق شامل کرانه غربی رود اردن، بیت‌المقدس شرقی و بلندی‌های جولان می‌شود. قبل از آن کرانه غربی و بیت‌المقدس شرقی، در پی جنگ اعراب و اسرائیل در سال‌های ۱۹۴۸ تا ۱۹۴۹ تحت اشغال اردن بودند.

اسرائیل همچنین در مناطقی از نوار غزه که در جنگ سال ۱۹۶۷ از مصر گرفته بود، شهرک‌هایی تاسیس کرده بود اما آن شهرک‌ها را در سال ۲۰۰۵، هنگام خروج از این منطقه برچید. اسرائیل شهرک‌هایی هم در شبه جزیره سینا که در سال ۱۹۶۷ از مصر تصرف کرده بود، ساخت اما سال ۱۹۸۲ آنها را هم به عنوان بخشی از توافق صلح با قاهره از بین برد.

این شهرک‌ها در سراسر قلمرو سرزمین‌های فلسطینی پراکنده هستند و نیروهای نظامی اسرائیلی از آنها محافظت می‌کنند. همین باعث می‌شود این مناطق برای مردم عادی فلسطینی‌ غیرقابل دسترس باشد، مگر آن که کسب و کارهای اسرائیلی آنها را برای کار در شهرک‌ها استخدام کنند. در نتیجه، شهرهای فلسطینی عملا از یکدیگر جدا شده‌اند که به نوبه خود ارتباطات ترابری و توسعه زیرساخت‌ها را در قلمرو فلسطینی‌ها دشوار می‌کند.

شهرک‌های کرانه غربی با «پاسگاه‌ها» تفاوت دارند. شهرک‌ها بر اساس قوانین بین‌المللی غیرقانونی هستند، اما قوانین اسرائیل آن‌‌ها را قانونی‌ می‌داند. پاسگاه‌ها طبق قوانین اسرائیل غیرقانونی محسوب می‌شوند، چون بدون مجوز دولت اسرائیل ساخته شده‌اند.

چه کسی کرانه غربی را اداره می‌کند؟

در سال‌های ۱۹۹۳ و ۱۹۹۵ میلادی، اسرائیل پیمان‌های اسلو را با فلسطینیان امضا کرد که منجر به تاسیس یک دولت موقت در کرانه غربی و غزه شد که با نام «تشکیلات خودگردان فلسطینی» شناخته می‌شود.

در حالی که تشکیلات خودگردان فلسطینی اداره شهرهای بزرگ فلسطینی را بر عهده دارد، اسرائیل کنترل تقریبا انحصاری خود بر ۶۰ درصد از مناطق کرانه غربی را (که با عنوان منطقه C شناخته می‌شود) حفظ کرده و نظارت بر اجرای قانون، برنامه‌ریزی و ساخت و ساز را در این مناطق بر عهده دارد.

اندازه شهرک‌ها چقدر است؟

اندازه شهرک‌ها متفاوت‌ است. بعضی فقط چند صد نفر جمعیت دارند، در حالی که در بعضی دیگر ده‌ها هزار اسرائیلی زندگی می‌کنند.

بر اساس گزارش اخیر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، بین ۱ نوامبر ۲۰۲۲ تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۳، حدود ۲۴ هزار و ۳۰۰ واحد مسکونی در داخل شهرک‌های اسرائیلی موجود در منطقه C در کرانه غربی، ساخته شده‌اند یا برای ساخت مجوز گرفته‌اند. این بیشترین تعداد ثبت‌شده از زمان آغاز رصد کردن ساخت و سازها در سال ۲۰۱۷ بوده است. این رقم شامل حدود ۹۶۷۰ واحد مسکونی جدید در بیت‌المقدس شرقی هم می‌شود.

تصاویر ماهواره‌ای همچنین نشان می‌دهند که چگونه شهرک‌ها در طول زمان گسترش یافته‌اند. برای مثال، در سال ۲۰۰۴، شهرک گیوات زیو حدود ۱۰ هزار نفر جمعیت داشت. اکنون جمعیت آن به ۱۷ هزار نفر رسیده است. این شهرک به سمت غرب گسترش یافته و خانه‌های جدید، یک کنیسه و یک مرکز خرید به آن اضافه شده است.

مودیعین عیلیت، بزرگ‌ترین شهرک است که ۷۳ هزار و ۸۰ نفر جمعیت دارد. در ۱۵ سال گذشته، جمعیت این شهرک سه برابر شده است. این اطلاعات را گروه «اکنون صلح» که مخالف شهرک‌سازی‌ است، جمع‌آوری کرده است.

چرا یهودیان می‌خواهند در کرانه غربی زندگی کنند؟

عده‌ای تصمیم می‌گیرند به شهرک‌ها نقل مکان کنند چون یارانه‌های دولت اسرائیل باعث می‌شود هزینه‌های مسکن ارزان‌تر باشد و بتوانند کیفیت زندگی بهتری داشته باشند.

گروهی دیگر به این مناطق می‌روند تا در جوامع به شدت مذهبی زندگی کنند و معتقدند که بر اساس تفسیر آنها از کتاب مقدس عبرانی، خداوند به آنها اجازه سکونت در آنجا را داده است. یک‌ سوم از جوامع شهرک‌نشینان، ارتدکس‌های افراطی هستند. این جوامع اغلب از خانواده‌های بزرگی تشکیل شده که عموما فقیرتر هستند، و به همین دلیل کیفیت زندگی یک عامل مهم است.

اما برخی جوامع به شهرک‌ها به‌ عنوان یک ایدئولوژی باور دارند؛ این که حق زندگی در آنجا را دارند چون معتقدند که این مناطق سرزمین اجدادی یهودیان است.

شهرک‌نشینان در کرانه غربی تحت حکومت غیرنظامی اسرائیل قرار می‌گیرند و جاده‌ها و خطوط حمل و نقل خود را دارند. اما فلسطینیان در این قلمرو، تحت حکومت نظامی اسرائیل قرار دارند و بنابراین باید از ایست‌های بازرسی نظامی اسرائیل عبور کنند.

بسیاری از شهرک‌نشینان مسلح هستند و حملات مرگباری علیه غیرنظامیان فلسطینی انجام داده‌اند. در ماه اوت، هم‌زمان با تشدید خشونت شهرک‌نشینان علیه فلسطینی‌ها، آمریکا تحریم‌هایی علیه «هاشومر یوش»، گروه شهرک‌نشین اسرائیلی، و اسحاق لوی فیلانت، یک نگهبان امنیتی غیرنظامی، اعمال کرد.

آمریکا فیلانت را متهم کرد که اوایل امسال ایست‌های بازرسی ایجاد کرده و گشت‌زنی‌هایی برای «تعقیب و حمله به فلسطینیان در زمین‌های آنها و اخراج اجباری آنها» ترتیب داده است. آمریکا همچنین گفت که گروه هاشومر یوش روستای فلسطینی خربه زنوتا را حصارکشی کرده و از بازگشت ساکنان آواره آن به خانه‌هایشان جلوگیری کرده است.

وزارت امور خارجه آمریکا در بیانیه‌ای گفت: «خشونت‌های افراطی شهرک‌نشینان در کرانه غربی باعث رنج شدید انسانی می‌شود، به امنیت اسرائیل آسیب می‌زند، و چشم‌انداز صلح و ثبات در منطقه را تضعیف می‌کند.»

«ضروری است که دولت اسرائیل، هر فرد و نهادی را که مسئول خشونت علیه غیرنظامیان در کرانه غربی است، پاسخگو کند.»

شهرک‌ها از کدام حمایت سیاسی برخوردارند؟

پس از جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷، ایگال آلون، سیاستمدار اسرائیلی، طرحی سیاسی را تدوین کرد که هدف آن به حداکثر رساندن امنیت اسرائیل و در عین حال به حداقل رساندن افزایش جمعیت اقلیت عرب اسرائیل بود.

طرح آلون، که با همین نام شناخته شد، بر اساس این باور بود که حاکمیت اسرائیل بر بخش بزرگی از اراضی تحت اشغال آن، برای دفاع از اسرائیل ضروری است.

از زمان جنگ ۱۹۶۷، تمام دولت‌های اسرائیل به گسترش جمعیت شهرک‌نشینان در سرزمین‌های اشغالی ادامه داده‌اند.

دولت فعلی اسرائیل به شدت شهرک‌نشینی را تشویق کرده است. این دولت، به عنوان راست‌گراترین و ملی‌گرا‌ترین دولت اسرائیل تا امروز، آشکارا قصد خود را برای دو برابر کردن جمعیت شهرک‌نشینان و رساندن آن به یک میلیون نفر اعلام کرده است و فعالان قدیمی شهرک‌نشینان در پست‌های کلیدی کابینه حضور دارند.

کانال ۱۲ اسرائیل در ماه آوریل گزارش داد که بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، در حال فشار آوردن برای آغاز فرایند قانونی‌سازی ۶۸ پاسگاه غیرقانونی در کرانه غربی است.

برخی از این پاسگاه‌ها [که بدون مجوز ساخته شده بودند] بعدا از سوی دولت به رسمیت شناخته شدند.

قوانین بین‌المللی چه می‌گوید؟

بیشتر کشورهای عضو سازمان ملل متحد و اتحادیه اروپا می‌گویند که شهرک‌های اسرائیلی در کرانه غربی ناقض قوانین بین‌المللی هستند.

قطعنامه‌های سازمان ملل، هم در سال ۱۹۷۹ و هم در سال ۲۰۱۶ شهرک‌‌ها را غیرقانونی اعلام کرد و دیوان بین‌المللی دادگستری در اظهار نظری مهم در ماه ژوئیه گفت که اشغال سرزمین‌های فلسطینی از سوی اسرائیل مغایر قوانین بین‌المللی است.

این دیوان گفت که اسرائیل باید فعالیت شهرک‌نشینی در مناطق اشغالی کرانه غربی و بیت‌المقدس شرقی را متوقف کند و به اشغال «غیرقانونی» این مناطق و نوار غزه در اسرع وقت پایان دهد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در واکنش گفت که دادگاه «تصمیمی مبتنی بر دروغ‌» گرفته است.

نظر مشورتی دادگاه از نظر قانونی الزام‌آور نیست اما همچنان وزن سیاسی قابل توجهی دارد.

بسیاری از دولت‌ها نیز معتقدند که شهرک‌‌های اسرائیلی، کنوانسیون چهارم ژنو مصوب سال ۱۹۴۹ را نقض می‌کنند. در ماده ۴۹ این کنوانسیون آمده است: «قدرت اشغالگر نباید بخشی از جمعیت غیر نظامی خود را به قلمرو اشغالی منتقل یا تبعید کند.»

اسرائیل غیر قانونی بودن شهرک‌هایش را انکار می‌کند. دولت اسرائیل در سال ۲۰۱۲، گزارش کمیسیون لوی را منتشر کرد که در آن اعمال کنوانسیون چهارم ژنو بر کرانه غربی رد شده بود. این گزارش استدلال می‌کرد که کرانه غربی هرگز بخشی مشروع از هیچ حکومت عربی نبوده است.

این گزارش می‌گوید که حق قانونی شهرک‌نشینی یهودیان در آنجا، همان‌طور که از سوی قیمومت جامعه ملل برای فلسطین در سال ۱۹۲۲ به رسمیت شناخته شده بود، تحت منشور سازمان ملل متحد محفوظ مانده است.