بازی‌های بیشتر اروپایی چه بر سر کره زمین می‌آورد؟

تیم‌های بیشتر، بازی‌های بیشتر و پروازهای بیشتر. فصل آینده رقابت‌های باشگاهی مردان فوتبال اروپا با انجام ۱۷۷ بازی بیشتر در سه تورنمنت عمده یوفا گسترده‌تر می‌شود و در نتیجه تاثیر بیشتری هم روی کره زمین خواهد داشت.

تحقیقات بخش ورزشی بی‌بی‌سی نشان می‌دهد که افزایش تعداد بازی‌ها موجب پرواز بیشتر تیم‌ها و هواداران خواهد شد و به این ترتیب میزان سفرهای هوایی از حدود دو و نیم میلیارد کیلومتر در فصل ۲۳-۲۰۲۲ به حدود سه میلیارد کیلومتر در فصل ۲۵-۲۰۲۴ خواهد رسید.

به این ترتیب میزان افزایش سفرهای هوایی فصل آینده معادل ۴۰۰۰ بار سفر به کره ماه و برگشتن از آن خواهد شد که در نتیجه آن نیم میلیون تن گاز گلخانه‌ای بیشتر که موجب گرم شدن زمین می‌شود، تولید خواهد شد.

اما این موضوع چگونه با تعهد یوفا برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی مطابقت دارد؟ و چه می‌توان کرد؟

پاتریک گاسر، مدیر سابق تعهدات اجتماعی یوفا، به این سازمان پیشنهاد داده بود تا صدور بلیت برای تماشاگران تیم‌های مهمان در لیگ قهرمانان اروپا، لیگ اروپا و لیگ کنفرانس اروپا را متوقف کند و از این طریق موجب کاهش ردپای کربنی آن‌ها شود.

بخش ورزشی بی‌بی‌سی در این مطلب تلاش کرده با تجزیه و تحلیل آمار نگاهی به این موضوع بیندازد.

اعداد چه می‌گویند؟

در تحقیق بی‌بی‌سی تعداد تماشاگران مهمان به اندازه ۵ درصد ورزشگاه‌های میزبان بازی‌ها در نظر گرفته شده است.

در حالی که بسیاری از تماشاگران برای سفرهای کوتاه‌تر از قطار استفاده می‌کنند، این تحقیق سفرهای کمتر از ۱۵۰ مایل (۲۴۰ کیلومتر) را در نظر نگرفته است. در حالی که متوسط سفر حدود ۱۰۰۰ مایل (۱۶۰۰ کیلومتر) است، درصد سفر با قطار در چنین مواردی بسیار ناچیز است.

بی‌بی‌سی خواهان دریافت جزئیاتی در مورد تعداد هوادارانی که با قطار سفر می‌کنند، بود اما یوفا گفت که چنین آماری در دسترس نیست.

میزان واقعی ردپای کربن فصل آینده لیگ قهرمانان اروپا، لیگ اروپا و لیگ کنفرانس اروپا به طور چشمگیری بیشتر از پیشبینی‌هایی خواهد شد که میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سفر ۱۸ میلیون هوادار محلی در نظر گرفته شده است.

این ردپای کربنی همچنین انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی ازفعالیت‌ ورزشگاه‌ها در روز بازی، مسافرت تیم داوری یوفا و خبرنگاران و همچنین انواع کمتر پایدار کلاس‌های خطوط پروازی مانند کلاس اقتصادی را در نظر گرفته است.

آمار و ارقام پس از افزایش تعداد بازی‌های رقابت‌های اروپایی

روش‌ محاسبه: بی‌بی‌سی مسافت سفرهای هوایی در دو فصل را محاسبه کرده است. ما فرضیات خاصی را مطرح کرده‌ایم، مثلا این که تیم‌ها از نزدیک‌ترین فرودگاه به ورزشگاه‌شان پرواز می‌کنند، سفرهای کمتر از ۱۵۰ مایل (۲۴۰ کیلومتر) نیازی به پرواز ندارند و همه در یک خط هوایی در کلاس اقتصادی سفر می‌کنند. ما از ارقام منتشر شده یوفا برای تعداد بازی‌ها و هواداران استفاده کرده‌ایم.

(معادل دی اکسید کربن (CO۲e) نیز واحدی است که برای نشان دادن ردپای کربنی تمام گازهای گلخانه‌ای استفاده می‌شود، در صورتی که انگار تمام آن‌ها به صورت دی اکسید کربن منتشر شده باشند.)

تصمیم یوفا برای افزایش تیم‌ها از فصل آینده تنها سه سال پس از به راه انداختن لیگ کنفرانس اروپا گرفته شده است؛ تورنمنتی که موجب اضافه شدن ۶۳ بازی به رقابت‌های اروپایی شد.

یوفا همچنین رقابت‌های دو سالانه لیگ ملت‌های اروپا را از سال ۲۰۱۸ به تقویم مسابقات ملی‌اش اضافه کرد، این در حالی است که هر چهار سال یک بار نیز جام ملت‌های اروپا برگزار می‌شود. مسابقات یورو ۲۰۲۰ در سراسر قاره و در ۱۱ کشور مختلف انجام شد.

دیوید ویلر، سخنگوی پایداری اتحادیه فوتبالیست‌های حرفه‌ای، یوفا را به دلیل تاثیرات اقلیمی تصمیم‌هایش به «سستی در انجام وظیفه» متهم کرد.

او که در تیم ویکم وندررز انگلیس بازی می‌کند، گفت: «آن‌ها در این زمینه پیشگام نیستند. آن‌ها بخشی جدا از جامعه به شمار نمی‌روند و هر کاری که می‌کنند روی محیط زیست اثر می‌گذارد. رفتار آن‌ها بیانگر این است که خودشان را فراتر از این می‌دانند. این تقریبا به تمامی باشگاه‌ها و حتی سایر افراد جامعه، پیام می‌دهد هرکاری که دلشان می‌خواهد، بکنند.»

«بجای این که یک نیروی مثبت در راه خوب باشند، مشکل را تشدید می‌کنند و ما را به سوی یک وضعیت حاد با شرایط اضطراری اقلیمی سوق می‌دهند. بسیاری از این‌ها (گسترش مسابقات) به نظر می‌رسد که در نتیجه طمع هستند. آن سازمان‌ها و همین طور بسیاری از باشگاه‌ها فارغ از ضررهایی که ایجاد می‌کنند، می‌خواهند تا جایی که ممکن است، پول درآورند.»

یوفا همچنین به دنبال گسترش فوتبال زنان است، ولی سوفی یونگه پدرسن، هافبک دانمارکی، می‌گوید تغییرات اقلیمی باید به عنوان یک نقطه تمرکز کلیدی در نظر گرفته شوند، چرا که «سئوالاتی در مورد انتشار گازهای گلخانه‌ای چه الان و چه از قبل وجود دارد.»

پدرسن گفت: «یوفا هیچ بهانه‌ای ندارد که در مورد استفاده هرچه بیشتر از انرژهای پاک فعالانه عمل نکند و به اهدافش نرسد. پول زیادی در صنعت فوتبال وجود دارد. به نظرم یوفا باید به خاطر سیاره ما و مردم، پول خیلی بیشتری را در فرآیند گذار به استفاده از انرژی‌های پاک خرج کند، از جمله برای فوتبال بازی کردن در سراسر جهان.»

«با بازیکنانی در باشگاه و تیم ملی کشورم در این رابطه صحبت کرده‌ام و همه آن‌ها با تمامی وجود حمایت خودشان را نشان داده‌اند. بهتر است بجای این که پول بیشتری در جیب‌هایمان بگذاریم، با تغییرات اقلیمی مبارزه کنیم.»

سخنگوی یوفا به بخش ورزشی بی‌بی‌سی گفته است تصمیم برای گسترش رقابت‌های فوتبال اروپا به دنبال «مشورت‌های گسترده» است که در آن‌ها «نظرات هواداران، بازیکنان، مربیان، فدراسیون‌های ملی، باشگاه‌ها و لیگ‌ها شنیده شده است.»

در بیانیه یوفا آمده است: «فرمت جدید به ما کمک می‌کند که موازنه رقابتی را بهبود بخشیم و درآمد خوبی برای باشگاه‌ها، لیگ‌ها و فوتبال پایه در سراسر قاره‌مان ایجاد کنیم.»

«مسافرت بیشترین رد پای کربنی را در ورزش ایجاد می‌کند»

در هیچ ورزش دیگری غیر از فوتبال مسافرت هواداران در این حجم و به این تعداد رخ نمی‌دهد. تحقیق بی‌بی‌سی نیز روی سفر هواداران به عنوان مهم‌ترین عامل انتشار گازهای گلخانه‌ای متمرکز شده است که طبق برآورد بی‌بی‌سی میزان آن ۸۰ درصد گازهای گلخانه‌ای تولید شده یا بیشتر است. این عامل هنگامی که سفرها بیشتر با هواپیما انجام می‌شود، به طور محسوسی تقویت می‌شود.

گاسر که به مدت ۲۲ سال برای یوفا کار کرده، معتقد است که اتحادیه فوتبال اروپا برخلاف روال کنونی‌اش نباید بلیت‌های مسابقات خارج از خانه (که دست‌کم ۵ درصد ظرفیت ورزشگاه میزبان است) را در اختیار باشگاه‌ها قرار دهد و یا حتی از آن هم فراتر برود محدودیت‌های مسافرتی، نظیر آن چه در دوران همه‌گیری کرونا برقرار بود، را اعمال کند.

او گفت: «این یک مزیت دیگر هم از نظر تمام اقدام‌های احتیاطی و امنیتی که باید در شهرهای میزبان اجرا شود، ایجاد می‌کند. ما می‌دانیم که مسافرت بیشترین ردپای کربنی را در فوتبال ایجاد می‌کند. به نظرم البته باید فینال‌ها را از این قضیه مستثنی کنیم. فکر می‌کنم که باید به دنبال تغییر روش اساسی باشیم و این پایه خوبی برای شروع کار خواهد بود.»

در مورد سفر تیم‌ها چه می‌توان کرد؟

در حالی که پروازهای هواداران بیشترین میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را در ردپای کربنی فوتبال اروپا دارند، تأثیر زیست محیطی به ازای هر فردی که با تیم سفر می‌کند به دلیل استفاده از هواپیماهای چارتر بسیار بیشتر است. این سفرها به طور محسوسی ردپای کربنی بیشتری نسبت به پروازهای برنامه‌ریزی شده معمول دارند.

تحقیق قبلی بی‌بی‌سی در مورد پروازهای چارتر خصوصی تیم‌های حاضر در لیگ برتر فوتبال انگلیس نشان داد که گاهی هواپیماهایی تقریبا خالی از سرنشین در سراسر بریتانیا پرواز می‌کنند تا بعدا بازیکنان و کادر باشگاه را به مسابقات منتقل کنند.

ما همچنین مرحله حذفی رقابت‌های فصل قبل لیگ قهرمانان را بررسی کردیم تا ببینیم پروازهای چارتر خصوصی و پروازهای موقعیت‌یابی در سطوح مشابه و البته فواصل دورتر در فوتبال اروپا استفاده می‌شود یا خیر.

بی‌بی‌سی دریافت که تیم‌های مهمان در ۲۶ مسابقه از ۲۹ بازی از یک پرواز چارتر استفاده کرده‌اند و البته در این میان یک استثنای ویژه هم بود: دیدار نیمه‌نهایی بین اینتر میلان و آث میلان که هر دو اهل یک شهر هستند.

طبق تحقیقات ما از آن ۲۶ پرواز، ۱۷ مورد پروازهای موقعیت‌یابی بودند. چهار مورد از این پروازها بیشتر از یک ساعت و دو تا بیشتر از دو ساعت طول کشیده‌اند، در حالی که یک هواپیما ۲ ساعت و ۴۸ دقیقه پرواز کرده تا بعد یک تیم را فقط در پرازی که یک ساعت و ۴۹ دقیقه طول کشیده، جابجا کند.

چگونگی سفر انتخاب باشگاه‌هاست نه یوفا، اما مسئله این است که دلیل اصلی استفاده از پروازهای چارترخصوصی، برنامه فشرده تیم‌ها و مسائلی است که تیم‌ها روی آن کنترلی ندارند و با گسترش مسابقات، این مسائل بیشتر هم می‌شوند.

یوفا فروش بلیت‌های خارج از خانه را اجباری می‌کند، اما به بی‌بی‌سی گفته که «هیچ کنترل عملیاتی بر سفر تیم‌ها و دارندگان بلیت» ندارد.

یوفا گفت: «آمار سفرها فقط در اختیار باشگاه مربوطه است و طبق اطلاعات ما هیچ وسیله‌ای وجود ندارد که بتوان برای تجزیه و تحلیل این موارد از آن‌ها استفاده کرد.»

«این نه فقط سفر یوفا، که سفر فوتبال است»

یوفا یکی از امضا کنندگان چارچوب اقدامات اقلیمی سازمان ملل برای ورزش است که طبق آن باید میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای را تا سال ۲۰۳۰ به نصف کاهش دهد و تا سال ۲۰۴۰ به صفر برساند.

یوفا برای رقابت‌های یورو ۲۰۲۴ که سال آینده میلادی در آلمان برگزار می‌شود، ۳۲ میلیون یوور در طرح‌های پایداری سرمایه‌گذاری کرده است که این شامل بلیت با تخفیف ۲۹ یورویی برای استفاده از شرکت ملی راه‌آهن آلمان و همچنین حمل و نقل محلی ۳۶ ساعته رایگان برای دارندگان بلیت است.

با این حال، میزان کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای یا تغییر رفتارها باید مشخص شود. اکثر تماشاگران در جام ملت‌های اروپا خارجی هستند و۹۰ درصد از انتشار گازهای گلخانه‌ای را عمدتاً هوادارانی تولید می‌کنند که از سایر کشورهای اروپایی راهی آلمان می‌شوند. یوفا گفته که هواداران را تشویق می کند تا با قطار یا ماشین مشترک راهی مسابقات شوند.

طبق برآورد دولت آلمان میزان ردپای کربنی یورو معادل ۵۰۰ هزار تن دی اکسید کربن است، ولی یوفا تلاش می‌کند که میزان آن را ۲۰ درصد کاهش دهد. البته این میزان کاهش فقط مربوط به دور نهایی مسابقات در آلمان است و شامل رقابت‌های انتخابی در سراسر قاره اروپا نمی‌شود.

افزایش تعداد رقابت‌های باشگاهی اروپا همچنین به معنای این است که حالا مسابقات سالانه فوتبال مردان اروپا به مراتب بیشتر از دور نهایی جام ملت‌های اروپا آلودگی ایجاد می‌کند.

میشل یووا، مدیر بخش پایداری یوفا، می‌گوید که این سازمان باید میان دغدغه‌های فراوانی توازن ایجاد کند: «پایداری زیست‌محیطی تنها یک فصل از چهار موضوع پایداری است که در نظر می‌گیریم. ما همچنین پایداری اجتماعی، ورزش و اقتصادی را مد نظر قرار می‌دهیم.»

یووا در پاسخ به این سئوال که آیا این به معنای ارجحیت دادن پایداری اقتصادی (پول و سود) به مسائل محیط زیستی است، گفت: «۹۶ درصد پول دوباره بین باشگاه‌ها توزیع می‌شود. ما به همه باشگاه‌ها یک ماشین‌حساب ردپای کربن یوفا ارائه می‌کنیم تا متوجه میزان ردپای کربنی خود شوند و از این طریق، آن‌ها را تحت فشار قرار می‌دهیم که انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را کاهش دهند.»

«حالا داشتن استراتژی پایداری و مدیر پایداری برای باشگاه‌ها اجباری است. این نه فقط سفر یوفا، که سفر فوتبال است.»

شکی نیست که تعداد بیشتر بازی‌ها، کار باشگاه‌ها را برای پایداری زیست‌محیطی سخت‌تر می‌کند. تغییرات ایجاد شده در بازی‌های اروپایی تا حدی پاسخ یوفا به تهدید ایجاد سوپر لیگ اروپا در سال ۲۰۲۱ از سوی باشگاه‌های بزرگ این قاره است.

یووا گفت که سیاست آلودگی صفر یوفا با مسافرت تماشاگران عملی نخواهد شد: «تعهد به صفر رساندن انتشار گازهای گلخانه‌ای کار یوفاست. رقابت در مسابقات مختلف وظیفه باشگاه‌هاست.»

منتقدان معتقدند که به نظر می‌رسد، این پیام برخلاف بسیاری از دانسته‌های ما از مسابقات زیر نظر یوفاست؛ مسائلی از قبیل اجرای قوانین، آگهی‌ها، مسائل اجرایی مسابقات در روز بازی و همین طور فروش حق پخش تلویزیونی.

در نهایت اما مسئله این است که برای کره زمین فرقی نمی‌کند که عامل انتشار گازهای گلخانه‌ای یوفا است یا تک تک باشگاه‌ها. و از آنجایی که تاثیر تغییرات اقلیمی و آب و هوای حاد روی فوتبال ادامه خواهد داشت، تیم‌های کوچک‌تر فوتبال، دسته‌های پایین لیگ‌ها و بازیکنان فوتبال پایه بیشتر این تاثیرات را احساس خواهند کرد.