چه سناریوهایی برای بازگشایی گذرگاه مرزی رفح عنوان شده است؟

نزدیک به یک ماه است که نحوه اداره گذرگاه مرزی رفح به یک مناقشه مداوم تبدیل شده است.

از روز هفتم ماه مه که ارتش اسرائیل کنترل بخش فلسطینی این گذرگاه را در دست گرفت برای ورود کامیون‌های حامل اقلام بشردوستانه مسدود بوده است.

دلیل این است که اقدام نظامی اسرائیل در رفح باعث تشدید تنش بین مصر و اسرائیل شده است.

از آنجا که مصر به شدت با تسلط اسرائیل بر این گذرگاه مخالف است، از هماهنگی با اسرائیل برای ورود اقلام بشردوستانه بدون مشارکت فلسطینیان خودداری کرده است.

در عین حال، مصر همچنان اسرائیل را مسئول وخامت اوضاع انسانی در غزه به دلیل بسته شدن گذرگاه و کاهش قابل توجه ورود کمک‌های بشردوستانه معرفی می‌کند.

از سوی دیگر، اسرائیل پیشنهادهای شامل سپردن اداره این گذرگاه به نیروهای فلسطینی را رد کرده و مصر را مسئول بستن گذرگاه و ایجاد اختلال در امدادرسانی به ساکنان غزه و خروج بیماران از این منطقه می‌داند.

سال‌هاست که گذرگاه رفح راه اصلی ارتباطی نوار غزه و تنها گذرگاه ورودی به غزه خارج از مرز اسرائیل بوده و توسط اسرائیل کنترل نمی‌شده است.

از زمان آغاز جنگ کنونی پس از ۷ اکتبر، این گذرگاه مسیر اصلی ورود کمک‌های بشردوستانه و خروج بیماران، دوتابعیتی‌ها و فلسطینی‌هایی بوده است که نوار غزه را ترک کرده‌اند.

پیشنهادهای اصلی برای بازگشایی رفح چیست؟

طی یک ماهی که نیروهای اسرائیلی کنترل این گذرگاه را به دست گرفته‌اند، چندین پیشنهاد برای بازگشایی آن مورد بحث قرار گرفته است.

طارق فهمی، استاد علوم سیاسی و کارشناس امور فلسطین، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی، سناریوهای متعددی را فهرست می‌کند که برای مدیریت این گذرگاه پیشنهاد شده است.

این موارد با پیشنهاد گزارش شده توسط رسانه‌های اسرائیل شروع می‌شود که شامل استفاده از یک شرکت خدمات امنیتی آمریکایی می‌شود تا مسئولیت اداره این گذرگاه را بر عهده بگیرد.

آمریکا به طور رسمی در مورد این پیشنهاد اظهار نظری نکرده است.

او پیشنهاد دیگری را هم بر می‌شمارد که شامل تشکیل یک هیئت سه جانبه متشکل از نیروهای مصری، اسرائیلی و آمریکایی برای مدیریت گذرگاه در چارچوب معاهده صلح است.

این پیشنهاد مشابه ترتیبات قبل از تشکیل نیروهای چند ملیتی است اما مصر نسبت به جزییات این توافق ملاحظاتی دارد.

به گفته فهمی، سناریوی سوم شامل پیشنهاد احیای گروه «کمک مرزی» اعزامی اتحادیه اروپا بوده است.

پس از خروج اسرائیل از نوار غزه در سال ۲۰۰۵ و تا قبل از اخراج نیروهای تشکیلات خودگردان توسط حماس و تسلط این گروه بر نوار غزه در سال ۲۰۰۷، چنین هیئتی این گذرگاه را مدیریت می‌کرد.

جوزپ بورل، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و سیاست امنیتی، خاطرنشان کرده است: «کشورهای اروپایی در اصول با احیای این ترتیبات موافقت کرده‌اند، اما چنین ترتیباتی باید پس از پایان مخاصمات و با توافق مصر، اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین اجرا شود.»

به گفته طارق فهمی، آخرین پیشنهاد شامل مدیریت مشترک موقت گذرگاه‌های رفح و کرم شالوم – در داخل خاک اسرائیل - توسط نیروهای مصری و اسرائیلی است.

آخر هفته گذشته، قاهره میزبان یک نشست سه‌جانبه با شرکت هیئت‌هایی از اسرائیل و ایالات متحده بود، اما این نشست بدون دستیابی به توافق در مورد مدیریت آینده گذرگاه رفح پایان یافت.

مصر بر امتناع خود از قبول بازگشایی گذرگاه بدون مدیریت فلسطینی تاکید و بر عقب‌نشینی کامل ارتش اسرائیل از بخش فلسطینی گذرگاه پافشاری کرد.

به گفته فهمی «دولت ایالات متحده خشم مصر نسبت به کنترل اسرائیل بر گذرگاه رفح را احساس می‌کند و می‌خواهد رضایت مصر را به دست آورد زیرا نگران آن است که مصر به طور کامل هماهنگی امنیتی با اسرائیل را متوقف کند.»

دیدگاه اسرائیل

به گفته موشه الاد، استاد کالج گالیله، برای اسرائیل گذرگاه رفح یک «هدف سیاسی یا نظامی» نیست. با این حال، اسرائیل به دلایل متعددی از جمله جلوگیری از قاچاق سلاح و مواد مخدر توسط حماس و تسلط این گروه بر نوار غزه از طریق مسدود کردن کالاها و تدارکات، مایل است کنترل خود را بر این گذرگاه و همچنین محور فیلادلفی حفظ کند.

هفته گذشته، اسرائیل کنترل کامل محور فیلادلفی را اعلام کرد و از یافتن ۲۰ تونل متعلق به حماس در این منطقه حایل غیرنظامی بین مصر و غزه خبر داد و گفت که این تونل‌ها به سوی مصر حفر شده بودند هرچند مشخص نکرد که آیا تا آن زمان، به داخل خاک مصررسیده بودند یا نه.

مصر همواره وجود تونل‌هایی در امتداد مرز خود با غزه را تکذیب و اعلام کرده بود که طی دهه گذشته صدها تونل را تخریب کرده و کنترل دقیقی بر مرزهای خود دارد.

محور فیلادلفی یک منطقه حائل به طول ۱۴ کیلومتر و عرض ۱۰۰ متر بین مصر و غزه است که از دریای مدیترانه در شمال تا گذرگاه کرم شالوم در جنوب امتداد دارد.

این منطقه حائل دارای اهمیت امنیتی است و طبق معاهده صلح ۱۹۷۹ بین اسرائیل و مصر تحت کنترل اسرائیل بود.

در سال ۲۰۰۵، اسرائیل از نوار غزه خارج شد و «پروتکل فیلادلفی» را با مصر امضا کرد که براساس آن، مصر اجازه داشت نیرویی متشکل از ۷۵۰ نظامی‌ را برای مبارزه با تروریسم و نفوذ گروه‌های تروریستی در سراسر مرز مستقر کند.

موضع مصر

دکتر سمیر غطاس، رئیس مجمع مطالعات استراتژیک خاورمیانه، معتقد است که اسرائیل از «بهانه‌های امنیتی» برای حفظ کنترل بر گذرگاه رفح و محور فیلادلفی استفاده می کند.

او خاطرنشان کرد که توافقنامه سال ۲۰۰۵ حضور نیروهای اتحادیه اروپا را برای فعالیت این گذرگاه تعیین کرده بود که حضور اسرائیل را غیرضروری می‌کرد.

غطاس همچنین تاکید دارد که کامیون‌های کمک‌های بشردوستانه در گذرگاه کرم شالوم بازرسی و سپس به رفح هدایت می‌شوند و در نتیجه، قاچاق سلاح در میان اقلام بشردوستانه غیرممکن است.

او معتقد است که حضور ناظران بین‌المللی در گذرگاه باید نگرانی‌های امنیتی اسرائیل را برطرف کند.

غطاس تاکید دارد که موضع قاطع مصرعلیه فعالیت گذرگاه رفح در هماهنگی با نیروهای اسرائیلی، ناشی از امتناع مصر از پذیرش هرگونه اشغال سرزمین‌های فلسطینی، به ویژه مناطق مجاور مصر توسط اسرائیل است.

وی تاکید دارد که اگر نیروهای اسرائیلی به طور کامل از گذرگاه رفح عقب‌نشینی و مداخله در فعالیت آن را متوقف کنند، گذرگاه برای رفع نیازهای فوری بشردوستانه بازگشایی خواهد شد.

اسرائیل جنگ گسترده در نوار غزه را بعد از آن آغاز کرد که شبه‌نظامیان وابسته به حماس از مرز نوار غزه به داخل خاک اسرائیل نفوذ کردند و با حملات مسلحانه به مناطق مسکونی مرزی ۱۲۰۰ نفر را کشتند و حدود ۲۵۰ نفر را گروگان گرفته و با خود بردند.

حماس در بسیاری از کشورها از جمله بریتانیا به عنوان یک سازمان تروریستی طبقه‌بندی شده است.

اسرائیل می‌گوید جنگ در نوار غزه را که از بیش از ۷ ماه پیش ادامه دارد، تا زمانی که گروگان‌ها را بازگرداند و حماس را به طور کامل نابود کند، متوقف نخواهد کرد.

بر اساس آمار وزارت بهداشت فلسطین در نوار غزه که حماس آن را اداره می‌کند، از آغاز عملیات نظامی‌اسرائیل در نوار غزه، بیش از ۳۴ هزار فلسطینی کشته شده‌اند.