ترور اسماعیل هنیه در تهران، ضربه‌‌ای مهلک به چشم‌انداز آتش‌بس در غزه

اسرائیل دو ضربه ویرانگر به دشمنان خود وارد کرده است.

اگرچه مسئولیت کشتن اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس را در تهران بر عهده نگرفته، اما سخت بتوان تصور کرد کسی بیشتر از اسرائیل خواهان مرگ او باشد. در مورد فواد شکر، فرمانده ارشد حزب‌الله لبنان، اسرائیل گفته است که او در بیروت، در جریان یک عملیات «حذف مبتنی بر اطلاعات»، کشته شده است.

از نظر اسرائیل، بعد از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که مرگبارترین روز اسرائیل از زمان استقلال آن در سال ۱۹۴۸ بود، تمام اعضای ارشد حماس هدف مشروع هستند.

اسرائیل می‌گوید فواد شکر را کشته چون به عنوان فرمانده حزب‌الله، مسئول حمله‌ای راکتی بود که به کشته شدن ۱۲ کودک و نوجوان در منطقه اشغالی بلندی‌های جولان منجر شد.

حزب‌الله تایید کرده است که فواد شکر در حمله بیروت کشته شده است. اما این گروه نقش داشتن در حمله راکتی به جولان را رد کرده است.

خاورمیانه بار دیگر پر از گمانه‌زنی‌‌هایی درباره قریب‌الوقوع بودن جنگ تمام‌عیاری است که نگرانی رخ دادن آن از زمان حملات ۷ اکتبر وجود داشته است. واقعیت عجیب و مرگبار این است که هیچ یک از طرف‌ها خواهان چنین جنگی نیستند، اما به شکل روزافزونی آماده خطر کردن در مسیر آن هستند.

اسرائیلی‌ها تحت فشار متحدان آمریکایی خود بوده‌اند تا پاسخ سنجیده‌ای به حزب‌الله بدهند، یعنی ضربه‌ای وارد کنند که به این گروه آسیب برساند، بدون آن که محرک انتقامی ویرانگر باشد و جنگی گسترده‌تر و عمیق‌تر را شعله‌ور کند.

اما انجام دو ترور،‌ یک قمار بزرگ است.

حسن نصرالله، رهبر حزب‌الله، همچنان ممکن است تصمیم بگیرد که حمله به پایگاه این گروه در جنوب بیروت، مستلزم حمله مشابهی به تل‌آویو است.

اسرائیل ممکن است محاسبه کرده باشد که ایران به خاطر ترور یک رهبر فلسطینی وارد جنگ نخواهد شد، هر چند که مرگ او در پایتخت و تحت حفاظت آن‌ها، تحقیرکننده است.

کشتن اسماعیل هنیه، درست بعد از دیدار او با رئیس‌جمهور جدید ایران، نمایش چشمگیری از قابلیت دسترسی اسرائیل است.

جمهوری اسلامی فکر می‌کرد که شلیک صدها موشک و پهپاد به اسرائیل در ماه آوریل، عاملی بازدارنده خواهد بود، اما چنین تصوری اکنون توخالی از آب درآمده است. موشک‌باران آوریل به تلافی حمله هوایی اسرائیل انجام شد که یک فرمانده ارشد سپاه پاسداران را در کنسولگری ایران در دمشق کشت.

اقدام به انتقام مجدد از طرف ایران، متحدش حزب‌الله، یا یکی از گروه‌های نیابتی‌، قطعی به نظر می‌رسد. شبه‌نظامیان طرفدار ایران در عراق به صراحت اعلام کرده‌اند که آمریکا را هم به اندازه اسرائیل مقصر می‌دانند. در دریای سرخ، حوثی‌ها ممکن است حملات خود را از یمن تشدید کنند.

ظرفیت‌های حماس پس از ماه‌ها حمله اسرائیل به غزه، محدود شده است. اما اسرائیلی‌ها برای حملات احتمالی در مناطق اشغالی کرانه غربی یا داخل خود اسرائیل، به حالت آماده‌باش درآمده‌اند.

توجه به این نکته مهم است که خاورمیانه همین الان هم درگیر یک جنگ منطقه‌ای است، اما باید در نظر داشت که وضعیت می‌تواند بسیار بدتر از این باشد.

با وجود این، دور تازه کشتار و انتقام‌جویی ممکن است جرقه‌ای نباشد که یک جنگ تمام‌عیار را شعله‌ور کند، هر چند که با در نظر گرفتن ریسک‌های واضح و خطرناک، و واقعیت‌های پرتلاطم‌ترین منطقه جهان، چنین سناریوهایی به راحتی قابل تصور است.

عقب‌ کشیدن مکرر از لبه پرتگاه، احتمال جنگ را کمتر نمی‌کند،‌ بلکه ایجاد مسیر دیپلماتیک برای دور شدن از تهدید قریب‌الوقوع جنگ تمام‌عیار را دشوارتر می‌کند.

تنها گام لازم و قابل قبول برای کاهش تنش‌های مرگبار در خاورمیانه، برقراری آتش‌بس در غزه است.

در هفته‌های اخیر، آمریکایی‌ها می‌گفتند که احتمال رسیدن به آتش‌بس بیشتر شده است. تصور چنین چیزی، با توجه به تعریف کاملا متفاوت دو طرف از یک آتش‌بس قابل قبول بسیار دشوار است. برای حماس، آتش‌بس به معنای عقب‌نشینی اسرائیل و پایان دادن به درگیری‌ها بود. برای اسرائیل، به معنای توقفی بود که اجازه آزاد کردن برخی یا تمام گروگان‌های زنده را می‌داد و حق از سرگیری جنگ را داشت.

اکنون آتش‌بس در غزه مثل همیشه دور از دسترس به نظر می‌رسد، هر چند که آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا، باز هم گفته است که این مسئله همچنان جزو اولویت‌های دیپلماتیک آمریکا است.

اسماعیل هنیه یکی از شخصیت‌های اصلی در مذاکرات آتش‌بس بود. او و همکارانش، از طریق رئیس سرویس مخفی مصر و شیخ محمد بن جاسم آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، با آمریکا و اسرائیل ارتباط برقرار می‌کردند.

نخست‌وزیر قطر در واکنش به کشتن هنیه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترورهای سیاسی و ادامه هدف‌ قرار دادن غیرنظامیان در غزه، در حالی که مذاکرات ادامه دارد، این سوال را برای ما مطرح می‌کند که چگونه وقتی یک طرف مذاکره‌ طرف دیگر را ترور می‌کند، میانجی‌گری می‌تواند موفق شود.»

این ترور با تصور بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، از «پیروزی کامل» بر حماس همخوانی بیشتری دارد تا با این ایده آمریکا که برقراری آتش‌بس برای جلوگیری از فاجعه‌ای عمیق‌تر در منطقه‌، امری حیاتی است.

این اقدام همچنین باور منتقدان آقای نتانیاهو در داخل و خارج اسرائیل را تقویت خواهد کرد که او می‌خواهد جنگ ادامه پیدا کند تا از روبرو شدن با پیامدهای اشتباهاتی که باعث شد حماس بتواند فضای حمله‌ای با چنین پیامدهای ویرانگری را داشته باشد، اجتناب کند.

آمریکایی‌ها و فرانسوی‌ها همچنین تلاش زیادی کرده‌اند تا راه حلی دیپلماتیک برای متوقف کردن جنگ مرزی بین اسرائیل و حزب‌الله بیابند. در آنجا هم اولین گام ضروری، برقراری یک آتش‌بس در غزه خواهد بود، اما اکنون ضربه ویرانگر دیگری به چشم‌انداز چنین آتش‌بسی وارد شده است.