شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
توافق دفاعی کویت و پاکستان؛ نشانهای از تغییر معادلات امنیتی منطقه؟
- نویسنده, عمیر سلیمی
- شغل, بیبیسی اردو
- در, اسلام آباد
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۸ دقیقه
کویت سه سال پس از امضای توافقنامه همکاری دفاعی با پاکستان، با صدور فرمانی این توافقنامه را به قانون تبدیل کرد.
بر اساس اظهارات مقامهای پاکستانی در کویت، این توافق نامه چارچوبی برای همکاری میان نیروهای مسلح دو کشور ایجاد میکند و بر حوزههایی مانند آموزش نظامی، اطلاعات، پشتیبانی لجستیکی، فناوری دفاعی، پژوهش و تبادل تجربه تمرکز دارد. همچنین هدف آن «تقویت روابط سازمانی نظامی» میان دو کشور عنوان شده است.
ظفر اقبال، سفیر پاکستان در کویت، به روزنامه کویتی الجریده گفت این توافق نامه در ژوئن ۲۰۲۳ منعقد شده بود و اکنون با صدور این فرمان، روند تصویب آن تکمیل شده است.
آقای اقبال همچنین اظهار داشت که این توافق نامه «ماهیتی دفاعی دارد و شامل تفاهم متقابل، همکاری حرفهای و ظرفیت سازی است و از تلاشهای گستردهتر منطقهای برای تحقق صلح و ثبات حمایت میکند.»
شیخ جراح جابر الأحمد الصباح، وزیر خارجه کویت، اخیرا در سفری رسمی به اسلام آباد سفر کرد.
توافق نامه همکاری دفاعی کویت و پاکستان چیست؟
این توافق نامه در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۳ امضا شد و امضاکنندگان آن مالک محمد فاروق، سفیر پاکستان، و سرتیپ ستاد فواز خضیر محمد الحربی، مدیر برنامه ریزی مشترک وزارت دفاع کویت، بودند.
در آن زمان، دو طرف ابراز امیدواری کردند که این توافق نامه به «تقویت همکاری دفاعی میان دو کشور» منجر شود.
سه سال بعد، کویت فرمانی قانونی صادر کرد که جزئیات آن در رسانههای کویتی منتشر شد.
روزنامه الانبا متن این فرمان را منتشر کرد. در این فرمان آمده است: «توافق نامه میان دولت کویت و دولت جمهوری اسلامی پاکستان درباره همکاری در حوزه دفاع که در ۱۱ ژوئن ۲۰۲۳ در کویت امضا شده است، مورد تائید قرار میگیرد.»
همچنین در این فرمان تاکید شده است که وزیران کویتی، هر یک در حوزه مسئولیت خود، موظف به اجرای مفاد این قانون هستند.
این توافق نامه شامل ۱۲ ماده است که همکاری در حوزههای مختلف دفاعی را تنظیم میکند.
ماده ۱ هدف توافق نامه را مشخص میکند که عبارت است از: «تعیین مبانی همکاری در حوزه دفاع و آموزش نظامی»، مشروط بر آنکه اجرای آن مطابق قوانین داخلی دو کشور و تعهدات بینالمللی آنها باشد.
ماده ۲ حوزههای همکاری را مشخص میکند که شامل: آموزش نظامی، خدمات لجستیکی، تبادل نیروها و کارشناسان فنی، همکاری در فناوری نظامی، همکاری اطلاعاتی نظامی.
ماده ۳ اصول اجرایی را تعیین میکند و بر تهیه برنامههای سالانه فعالیتهای مشترک بر اساس «منافع مشترک» و «نیازهای دو طرف» تاکید دارد.
ماده ۴ نهادهای مسئول اجرای توافق نامه را تعیین میکند که وزارتخانههای دفاع دو کشور هستند.
ماده ۵ تشکیل یک کمیته مشترک نظامی را پیش بینی میکند که سالی یک بار تشکیل جلسه خواهد داد.
ماده ۶ بر حفاظت از اطلاعات محرمانه مرتبط با فعالیتهای مشترک تاکید دارد.
ماده ۷ به حقوق مالکیت فکری حاصل از همکاریهای انجام شده در چارچوب این توافق نامه میپردازد.
ماده ۸ سازوکارهای مالی را تنظیم میکند.
ماده ۹ تصریح میکند که مفاد این توافق نامه بر حقوق و تعهدات ناشی از سایر معاهدات و توافق نامههای بین المللی دو کشور تاثیری ندارد.
ماده ۱۰ اعلام میکند هرگونه اختلاف درباره تفسیر یا اجرای توافق نامه باید «به صورت دوستانه میان دو طرف» حل و فصل شود و نباید به طرف ثالث یا هیچ دادگاه داخلی یا بین المللی ارجاع شود.
ماده ۱۱ اجازه میدهد توافق نامه در هر زمان با موافقت کتبی دو طرف اصلاح شود.
ماده ۱۲ به مفاد نهایی مربوط به اجرایی شدن توافق نامه، چگونگی خاتمه آن، مدت اعتبار و تمدید آن میپردازد و تاکید میکند که این توافق نامه در راستای منافع دو کشور است و با تعهدات منطقهای و بینالمللی کویت تعارضی ندارد.
تفاوت این توافق با توافق دفاع مشترک عربستان و پاکستان چیست؟
پاکستان و عربستان در سپتامبر ۲۰۲۵ «توافق دفاع راهبردی مشترک» امضا کردند که بر اساس آن «هرگونه تجاوز خارجی به یکی از دو کشور، تجاوز به هر دوی آنها تلقی میشود.»
در آوریل ۲۰۲۶ وزارت دفاع عربستان اعلام کرد که در چارچوب همین توافق، یک یگان نظامی پاکستان شامل جنگندهها و هواپیماهای پشتیبانی وارد پایگاه هوایی ملک عبدالعزیز در منطقه شرقی عربستان شده است.
اما توافق میان کویت و پاکستان چنین بندی ندارد.
در ماده دوم این توافق، تنها به حوزههایی مانند آموزش نظامی، لجستیک، تبادل تجربه، علوم و فناوری، اطلاعات، صنایع دفاعی و رسانه اشاره شده است.
عمید محمود شاه، تحلیلگر دفاعی، به بیبیسی گفت: «توافق با عربستان به صراحت اعلام میکند که حمله به عربستان حمله به پاکستان و بالعکس محسوب میشود. اما توافق میان پاکستان و کویت چنین بندی ندارد و بیشتر بر آموزش، لجستیک، تبادل تجربه، فناوری، اطلاعات و توسعه صنایع دفاعی متمرکز است.»
ظفر اقبال، سفیر پاکستان در کویت، نیز به روزنامه الجریده گفت روابط دفاعی دو کشور به اوایل دهه ۱۹۸۰ بازمیگردد و اکنون در قالبی سازمان یافته و متناسب با تحولات جدید رسمیت یافته است.
او افزود اجرای این توافق بر اساس نیازها و منافع مشترک انجام خواهد شد و دامنه همکاریها از طریق مشورت میان دو طرف تعیین میشود.
آقای اقبال همچنین تاکید کرد که این توافق «ماهیتی دفاعی» دارد و دو کشور در جهت تقویت صلح، ثبات و امنیت منطقه فعالیت میکنند.
این توافق برای پاکستان و کویت چه معنایی دارد؟
از ۲۸ فوریه و در جریان جنگ میان ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، کشورهای حوزه خلیج فارس با چندین حمله تلافی جویانه مواجه شدهاند.
ایران بارها اعلام کرده است که اهدافی را در بحرین و کویت که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند هدف قرار داده است.
نیروهای کویتی نیز بارها از رهگیری پهپادها و موشکهای ایرانی خبر دادهاند.
برخی ناظران معتقدند نقش اسلام آباد به عنوان میانجی میان ایران و آمریکا، اهمیت فزایندهای در حمایت از صلح و امنیت منطقه پیدا کرده است.
عبد الباسط، پژوهشگر مسائل امنیتی مستقر در سنگاپور، به بیبیسی گفت: «نفوذ ژئوپلیتیکی آمریکا در منطقه در حال کاهش است و اعتماد کشورهای خلیج فارس به تضمینهای امنیتی آمریکا نیز رو به کاهش گذاشته است.»
او افزود که با وجود عملیات نظامی آمریکا تغییری در نظام سیاسی ایران ایجاد نشده است و عبور و مرور در تنگه هرمز به حالت عادی بازنگشته است.
به گفته او، حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه نقطه عطفی بود که نشان داد خرید تجهیزات بیشتر الزاما امنیت ایجاد نمیکند، بلکه تضمینهای متقابل امنیتی اهمیت بیشتری دارند.
آقای عبد الباسط توضیح داد که کشورهای خلیج فارس به سمت مشارکتهای دفاعی دو جانبه و سه جانبه حرکت میکنند و این روند با موافقت عربستان و آمریکا در حال شکل گیری یک «نظام منطقهای جدید» است.
او گفت آمریکا میکوشد بخشی از بار امنیتی خود را کاهش دهد، در حالی که کشورهای خلیج فارس راهبرد «تنوع بخشی به شرکا» را برای کاهش ریسک و ایجاد توازن در روابط خود دنبال میکنند.
تحلیلگران بر این باورند که عربستان، ترکیه و مصر نقش فعالی در شکل گیری نظم منطقهای جدیدی دارند که هدف آن تقویت صلح و ثبات در خاورمیانه است.
عبد الباسط درباره علت صدور فرمان کویت سه سال پس از امضای توافق گفت: «این همکاری از قبل وجود داشت اما به شکل رسمی فعال نشده بود و اکنون برای ارسال یک پیام سیاسی، جنبه قانونی و رسمی پیدا کرده است.»
او افزود: «پاکستان وارد این جنگ نخواهد شد، بلکه تجهیزات نظامی و آموزش ارائه خواهد کرد و به کاهش تنشها ادامه میدهد.»
به گفته او، کویت با این اقدام نشان داده که اولویتهای امنیتیاش در شرایط کنونی در حال تغییر است.
پراوین ساهنی، تحلیلگر دفاعی هندی، نیز این توافق را تحول بسیار مهمی توصیف کرد که جایگاه پاکستان را تقویت میکند.
او گفت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در حال فاصله گرفتن از تکیه کامل بر تضمینهای امنیتی آمریکا هستند و به سمت یک «چارچوب اسلامی» برای امنیت منطقهای حرکت میکنند.
او افزود که با گسترش جنگ در غرب آسیا، پاکستان از طریق نقش میانجی گرانه خود به بخشی از سازوکار «دفاع جمعی» کشورهای متاثر از بحران تبدیل شده است.
پرواین ساهنی گفت: «هم عربستان و هم ایران به پاکستان نیاز دارند.»
پاکستان چه منافعی از این توافق به دست میآورد؟
عبد الباسط معتقد است کویت، مانند عربستان، پاکستان را به عنوان یک قدرت هستهای مینگرد و چنین مشارکتهایی میتواند مزایایی مانند دسترسی به نفت، جذب سرمایه گذاری، ایجاد فرصتهای شغلی، تقویت ذخایر ارزی، برای اسلام آباد به همراه داشته باشد.
محمود شاه نیز این توافق را با تحولات اخیر منطقه مرتبط دانست.
او گفت درگیری چهار روزه پاکستان و هند در سال ۲۰۲۵ «اعتبار پاکستان را افزایش داد» و به همین دلیل کشورهای متعددی به گسترش روابط و امضای توافقهای دفاعی با اسلام آباد علاقه نشان دادهاند.
او افزود که نقش میانجیگرانه پاکستان باعث بهبود روابط این کشور هم با آمریکا و هم با ایران شده و جایگاه منطقهای آن را تقویت کرده است.
بلال خان، تحلیلگر دفاعی مقیم کانادا، دیدگاه محتاطانهتری دارد.
او معتقد است: «در حال حاضر بیشتر با انبوهی از بیانیهها و توافق نامهها روبه رو هستیم، بدون آنکه شاهد جریان مشخصی از همکاری عملی باشیم.»
او افزود پاکستان همچنان حمایت خود از کشورهای خلیج فارس را اعلام خواهد کرد و کشورهای خلیج فارس نیز ممکن است از طریق تمدید مهلت بازپرداخت بدهیهای پاکستان به آن کشور کمک کنند.
او پرسید: «این وضعیت تا چه اندازه با شرایط قبل از جنگ با ایران تفاوت دارد؟»
به گفته او، پاکستان و کشورهای خلیج فارس در درجه نخست در حال ارسال پیامهایی به شرکای اصلی داخلی خود هستند.
او گفت: «کویت میخواهد به شرکای مهم خود نشان دهد که در حال متنوع کردن روابط امنیتی خود است و پاکستان همچنان شریک تاریخی و مورد اعتماد آن به شمار میرود. در مقابل، پاکستان نیز میخواهد نشان دهد که روابط خارجی و حضورش در خاورمیانه تحت رهبری فیلد مارشال عاصم منیر نتایج مثبتی به همراه داشته است.»
بلال خان در پایان گفت: «در مقطع کنونی، هر دو طرف ترجیح میدهند به جای ورود به سرمایه گذاریهای عملی و گسترده، بیشتر بر ارسال پیامهای سیاسی تمرکز کنند.»