سامانه دفاع موشکی «گنبد طلایی» ترامپ چیست و چگونه عمل می‌کند؟

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، وعده داده است که سامانه دفاع موشکی ف‍وق پیشرفته‌اش با نام «گنبد طلایی» تا پایان دوره ریاست‌جمهوری‌ او «به‌طور کامل عملیاتی» خواهد شد.

او با وعده سرمایه‌گذاری اولیه‌ای معادل ۲۵ میلیارد دلار، هزینه کامل پروژه را حدود ۱۷۵ میلیارد دلار برآورد کرده است، اما مقام‌های رسمی هشدار داده‌اند که صورت حساب نهایی ممکن است تا سه برابر این رقم افزایش یابد.

بر اساس طرح‌های ارائه‌شده، این سامانه شامل شبکه‌ای از فناوری‌های نسل جدید در خشکی، دریا و فضا خواهد بود. بخش کلیدی آن، متشکل از رهگیرها و حسگرهای مستقر در فضا است که هدف آنها بازدارندگی در برابر موشک‌های مهاجم است.

«گنبد طلایی» قرار است با گسترش و ارتقای سامانه‌های موجود، آمریکا را در برابر تهدیدهای هوایی فزاینده و پیچیده کشورهایی مانند روسیه و چین محافظت کند.

گنبد طلایی چگونه کار خواهد کرد؟

طرح ترامپ تا حدودی از سامانه گنبد آهنین اسرائیل الهام گرفته است؛ سامانه‌ای که از سال ۲۰۱۱ با استفاده از سیستم‌های دفاع راداری برای رهگیری موشک‌های کوتاه‌برد به کار گرفته شده است.

اما گنبد طلایی بسیار وسیع‌تر خواهد بود و برای مقابله با طیف گسترده‌تری از تهدیدات طراحی شده است.

این سامانه از شبکه‌ای متشکل از صدها ماهواره استفاده خواهد کرد که در گذشته به‌ دلیل هزینه‌های نجومی چنین کاری غیرعملی بود، اما امروزه با کاهش چشمگیر هزینه‌های پرتاب و توسعه فضاپیماها، امکان‌پذیر شده است.

ترامپ با اشاره به برنامه دفاع موشکی فضایی دهه ۱۹۸۰ معروف به «جنگ ستارگان» که در دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان مطرح شد، گفت: «ریگان سال‌ها پیش خواستار چنین چیزی بود، اما در آن زمان فناوری لازم وجود نداشت.»

ترامپ افزود که گنبد طلایی «قادر خواهد بود حتی موشک‌هایی را که از آن سوی کره زمین یا از فضا شلیک شده‌اند رهگیری کند».

این سامانه به گونه‌ای طراحی خواهد شد که بتواند در برابر موشک‌های کروز، موشک‌های بالستیک (از جمله تسلیحات هایپرسونیک که سرعتی فراتر از صوت دارند) و همین طور سامانه‌های بمباران مداری جزئی که قابلیت حمل کلاهک از فضا را دارند، از خاک آمریکا دفاع کند.

مارک مونتگومری، دریاسالار بازنشسته و مدیر ارشد مرکز نوآوری در فناوری و امنیت سایبری آمریکا، به بی‌بی‌سی گفت که این سامانه متکی بر سه یا چهار گروه از ماهواره‌ها خواهد بود که تعداد آنها در مجموع به صدها ماهواره می‌رسد.

او گفت: «شما چند صد ماهواره‌ دارید که کارشان شناسایی پرتابه‌هاست. در کنار آن گروه دیگری محاسبه مسیر هدف‌گیری و شلیک را انجام می‌دهند. و در نهایت ماهواره‌هایی دارید که مسئول رهگیری هستند و تسلیحات یا هر ابزار مورد استفاده دیگری را برای سرنگون کردن موشک‌های دشمن حمل می‌کنند.»

آیا می‌توان گنبد طلایی را در عرض سه سال ساخت؟

با این حال شاشنک جوشی، سردبیر امور دفاعی نشریه اکونومیست، به بی‌بی‌سی گفت که ارتش آمریکا این برنامه را «بسیار جدی» تلقی خواهد کرد، اما این ادعا که ساخت این سامانه در طول دوره ریاست‌جمهوری ترامپ به پایان برسد، «غیرواقع‌بینانه» است. او همچنین هشدار داد که هزینه هنگفت آن می‌تواند بخش بزرگی از بودجه دفاعی آمریکا را به خود اختصاص دهد.

مارک مونتگومری، دریاسالار پیشین، نیز با این ارزیابی موافق است. او می‌گوید: «این پروژه‌ای است که به پنج تا هفت یا حتی ده سال زمان نیاز دارد تا به درستی عملیاتی شود.»

او اضافه می‌کند: «آیا تا سه سال آینده اجزایی از آن وجود خواهند داشت که امنیت ما را افزایش دهند؟ بدون شک. اما اینکه یک سامانه ۱۰۰ درصد ایمن و کامل داشته باشیم، تا پایان دوره فعلی ریاست‌جمهوری ممکن نیست.»

طبق برآورد دفتر بودجه کنگره آمریکا که وظیفه تحلیل‌های اقتصادی بی‌طرفانه برای کنگره را دارد، هزینه بخش‌های فضایی این سامانه می‌تواند طی ۲۰ سال به ۵۴۲ میلیارد دلار برسد.

چه کسی گنبد طلایی را خواهد ساخت؟

مسئولیت پروژه چند صد میلیارد دلاری گنبد طلایی بر عهده ژنرال مایکل گوتلاین، از نیروی فضایی ایالات متحده است.

او از دسامبر ۲۰۲۳ به عنوان معاون فرمانده عملیات فضایی در این نیرو منصوب شده است. شاخه فضایی ارتش آمریکا وظیفه دارد هشدار موشکی، آگاهی از حوزه فضایی، موقعیت‌یابی و ناوبری، ارتباطات و جنگ الکترونیکی فضایی را مدیریت کند.

گوتلاین، ژنرال چهارستاره‌ای که دونالد ترامپ او را «فردی بسیار بااستعداد» توصیف کرده، تجربه قابل‌توجهی در حوزه فناوری‌های فضایی و ردیابی موشک‌ها دارد. او پیش از این ریاست فرماندهی سامانه‌های فضایی و همچنین مدیریت سامانه‌های شناسایی از راه دور نیروی فضایی ایالات متحده را بر عهده داشته است.

او در ایالت اوکلاهاما به دنیا آمد و پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه ایالتی اوکلاهاما، در سال ۱۹۹۱ به نیروی هوایی ایالات متحده پیوست.

دیدگاه روسیه و چین درباره گنبد طلایی چیست؟

گنبد طلایی اساسا با هدف مقابله با موشک‌های روسیه و چین طراحی شده است.

در سندی که اخیرا آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا منتشر کرده، آمده است که تهدیدهای موشکی «از نظر مقیاس و پیچیدگی گسترش خواهد یافت» و ادعا شده که روسیه و چین هر دو در حال طراحی سامانه‌هایی هستند با این هدف که «شکاف‌های موجود در سیستم دفاعی آمریکا را هدف قرار دهند».

روسیه و چین هر دو این برنامه را به عنوان طرحی «به شدت بی‌ثبات‌کننده» محکوم کرده‌اند.

در بیانیه‌ کرملین که پس از گفت‌وگوهای اخیر میان روسیه و چین منتشر شد، آمده است سامانه دفاعی جدید «آشکارا به گسترش قابل توجه توانایی‌های نظامی برای انجام عملیات جنگی در فضا منجر می‌شود».

با این حال دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اخیرا موضعی ملایم‌تر در پیش گرفت. او این طرح را «مسئله‌ای حاکمیتی» برای آمریکا دانست و گفت که این برنامه شاید بتواند زمینه‌ساز ازسرگیری مذاکرات تسلیحات هسته‌ای شود.

هم‌زمان چین هشدار داده است که این برنامه، امنیت بین‌المللی را به خطر می‌اندازد زیرا به گفته این کشور باعث تشدید نظامی‌سازی فضا می‌شود و می‌تواند به آغاز یک رقابت تسلیحاتی منجر شود.

یکی از سخنگویان وزارت خارجه چین گفت: «طرح گنبد طلایی آشکارا خواهان افزایش گسترده توانمندی‌های جنگی در فضاست… و دارای جنبه‌هایی به‌ شدت تهاجمی است که با کاربردهای صلح‌آمیز مورد تاکید در معاهده فضای ماورای جو در تضاد است.» او از آمریکا خواست از اجرای این طرح صرف نظر کند.

آیا کانادا به پروژه گنبد طلایی خواهد پیوست؟

در جریان اعلام رسمی این برنامه در کاخ سفید، دونالد ترامپ گفت که کانادا خواهان پیوستن به این سامانه شده است.

دفتر مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در بیانیه‌ای اعلام کرد که او و وزرایش در حال مذاکره با همتایان آمریکایی خود برای تعریف رابطه‌ای جدید در حوزه امنیتی و اقتصادی هستند.

در این بیانیه آمده است: «این مذاکرات به‌ صورت طبیعی شامل تقویت فرماندهی دفاع هوافضای آمریکای شمالی و ابتکارات مرتبط با آن مانند گنبد طلایی نیز می‌شود.»

بیل بلر، وزیر دفاع وقت کانادا، در جریان سفر چند ماه پیش خود به واشنگتن نیز تایید کرده بود که کانادا به این پروژه علاقه‌مند است و گفته بود پیوستن به آن «منطقی» و در راستای «منافع ملی» کاناداست.