تلاش ناکام «شیر بی‌دم و سر و اشکم» برای حل بحران غزه؛ شورای امنیت دوباره به سد «حق وتو» خورد

قدرت‌های بزرگ روز جمعه در شورای امنیت در حالی همدیگر را به دورویی و عدم صداقت متهم کردند که همه نشانه‌ها حاکی است شرایط انسانی غزه، ساعت به ساعت بحرانی‌تر می‌شود.

این نخستین بار نیست که رقابت‌های سیاسی میان اعضای دائمی شورای امنیت (آمریکا، بریتانیا و فرانسه در یک سو و چین و روسیه در طرف مقابل) موجب شده تا این شورا نتواند در ارتباط با اصلی‌ترین وظیفه‌ای که بر اساس منشور ملل متحد بر عهده‌اش گذاشته شده، تصمیم بگیرد.

شورای امنیت سازمان ملل متحد، تنها نهاد بین‌المللی است که در چارچوب قوانین بین‌المللی فعلی، اختیار کافی دارد که نه تنها از اسرائیل بخواهد که دیگر حتی یک گلوله شلیک نکند، بلکه می‌تواند به زور اسلحه اسرائیل را مجبور کند که به دستور این شورا تن بدهد.

این قدرت استثنایی از این جهت به شورای امنیت بخشیده شده تا جلوی جنگ‌ها را بگیرد و اجرای قوانین بین‌المللی را تضمین کند.

اسرائیل به عنوان یکی از اعضای سازمان ملل متحد، موظف است که به درخواست‌های شورای امنیت گوش کند. اما این کشور – مانند بعضی کشورهای دیگر، از جمله ایران – قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت را بارها زیرپا گذاشته است.

در مقابل، این کشور هرگز با اقدامات تنبیهی و سخت‌گیرانه شورای امنیت روبه‌رو نشده و مثلا مانند ایران، به دلیل عدم اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت، تحریم نشده است.

تحریم تنها یکی از ابزارهای شورای امنیت برای اجرای خواسته‌هایش محسوب می‌شود. اما مساله اصلی این است که اصولا ایالات متحده – و گاهی دیگر کشورهای غربی – به دلیل روابط نزدیکشان با اسرائیل، اجازه نمی‌دهند که دیگر کشورها از این ابزارها برای تغییر رفتار اسرائیل استفاده کنند.

از ابتدای آغاز جنگ غزه نیز، همه تلاش‌ها برای اقداماتی معنادار در شورای امنیت، به سد محکم ایالات متحده خورد و این کشور، قطعنامه‌های قبلی را که از سوی کشورهای عربی یا قدرت‌های رقیب ارائه شده بود، وتو کرد.

مواضع دولت فعلی آمریکا در حمایت از اسرائیل به حدی گسترده و عمیق بود که حتی درون حزب دموکرات آمریکا (حزبی که در حال حاضر کنترل کاخ سفید را در دست دارد)، انتقادهایی جدی از سیاست‌های بایدن مطرح شد.

حتی برخی رسانه‌های آمریکایی از احتمال اثرگذاشتن عملکرد دولت جو بایدن در بحران غزه، بر نتیجه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۴ گزارش‌هایی منتشر کرده‌اند.

برخی از هواداران حزب دموکرات، رهبران این حزب از جمله شخص جو بایدن را متهم می‌کنند که برای حل بحران انسانی غزه، نه تنها به اقدامات کافی دست نزده، بلکه به دلیل حمایت‌های گسترده و وتوهای پیاپی، خود به یکی از عواملی تبدیل شد که در شکل‌گیری وضعیت فعلی در غزه نقش داشته است.

دولت آمریکا در هفته جاری، برای نخستین بار مواضعش را در قبال جنگ غزه به شکل معناداری تغییر داد. انتقادهای واشنگتن از متحد کلیدی‌اش در خاورمیانه (اسرائیل) افزایش یافت و در نهایت آمریکا قطعنامه‌ای را در روز پنج‌شنبه به شورای امنیت ارائه کرد که در آن درخواست «آتش‌بس» مطرح شده بود؛ واژه‌ای که تا مدت‌ها در نگاه دیپلمات‌های آمریکایی یک اصطلاح ممنوعه محسوب می‌شد و مقام‌های این کشور حتی حاضر نبودند به شکل شفاهی درخواست آتش‌بس را مطرح کنند.

استدلال واشنگتن این بود که به دلیل تعداد بالای گروگان‌های اسرائیلی که هنوز در اسارات گروه‌های اسلامگرای فلسطینی مانند حماس هستند، اسرائیل باید اجازه داشته باشد که برای آزادی شهروندانش به اقدام نظامی دست بزند.

اما عملیات اسرائیل در غزه یک عملیات نظامی معمولی نبود. این کشور بارها از سوی مراجع معتبر به کشتار شهروندان غیرنظامی (به ویژه کودکان)، جنایت جنگی و دیگر جرایم ضدبشری متهم شد.

آنچه در نهایت موجب شد که حتی آمریکا هم تا اندازه‌ای از حمایت تاریخی‌اش از اقدامات اسرائیل کوتاه بیاید، هشدارهای گسترده‌ای است که در ارتباط با حمله به منطقه رفح در نوار غزه منتشر شد.

از آغاز جنگ غزه، اسرائیل به شکل حساب شده شهروندان فلسطینی را از تمامی سکونت‌گاه‌هایشان در شمال غزه بیرون کرد و آن‌ها را به سوی جنوب غزه فرستاد. حالا که صحبت از حمله زمینی به منطقه رفح مطرح است، بخش بزرگی از جمعیت فلسطینیان غزه به این منطقه بسیار کوچک پناه برده‌اند.

فلسطینی‌ها در این منطقه کوچک از بسیاری خدمات اولیه محرومند و جمعیت میلیونی حاضر در رفح، با بحران غذا و دارو دست و پنجه نرم می‌کنند. به معنای واقعی کلمه، ساعت به ساعت وضعیت فلسطینی‌های این منطقه دشوارتر می‌شود.

در عین حال هنوز هیچ نشانه‌ای از این‌که اسرائیل به درخواست‌های بین‌المللی توجهی بکند دیده نمی‌شود و این احتمال مطرح است که ارتش این کشور در رفح نیز به همان اقداماتی دست بزند که پیشتر در دیگر مناطق غزه به آن‌ها دست زده است.

اما وضعیت شورای امنیت در روز جمعه به روشنی نشان داد که این نهاد اساسی و بنیادین نظم بین‌المللی در ۷۰ سال گذشته، بار دیگر در اجرای وظایفش ناکام ماند و رای وتوی کشورهای عضو دائمی این شورا، این نهاد را در عمل به «شیر بی‌‌دم و سر و اشکم» تبدیل کرده است.