رواق‌های خالی بودا، یک‌ونیم دهه در حسرت مرمت

شکوه و اقتدار بزرگ‌ترین پیکره‌های بودا در دل کوهی در بامیان یک‌ونیم دهه قبل به فرمان ملا محمد عمر، رهبر پیشین گروه طالبان با خاک یکسان شد.

به رغم مخالفت بسیاری از کشورهای اسلامی و غیراسلامی، تصمیم گروه طالبان برای ویران کردن تندیس‌های بودا تغییر نکرد.

گروه طالبان به محض ورود به بامیان در سال ۲۰۰۱ میلادی، برنامه تخریب بزرگترین بودای ایستاده جهان را در برابر چشمان حیرت‎زده مردم دنیا اجرا کرد.

دستور تخریب تندیس‌های بودا را ملا محمد عمر امضا کرد و از سوی شماری از مهندسانی که حالا گفته می‌شود خارجی بودند، عملی شد.

گروه طالبان وجود بوداهای بامیان را مغایر ارزش‌های اسلامی دانسته و با وجود مخالفت‌های جهانی، به تخریب آن اقدام کرد.

قدمت و سرگذشت بودا

بودیسم در قرن سوم پیش از میلاد و در زمان حکمرانی آشوکا در هند، وارد افغانستان شد و به سرعت فراگیر شد.

در آن زمان معبد بزرگی در جوار تندیس شهمامه (بت ۳۵ متری) وجود داشت که محل عبادت بوداییان بود.

این معبد در سال‌های اخیر توسط باستان‌شناسان کشف و دیوارهای آن مشخص شده است.

همزمان با این بامیان در جاده ارتباطی هند به بلخ و جاده ابریشم که چین را به خاورمیانه وصل می‎کرد، قرار داشت و زائران زیادی از این راه‌ها برای زیارت بودا به بامیان می‌آمدند.

دوران طالبان بدترین روزگار بودای بامیان

گروه طالبان که شریعت سخت‌گیرانه را در افغانستان وضع کرده بود، بودای بامیان را نماد شرک می‌دانستند.

آنها دسته‌ای از اسیران را مجبور به کارگذاری مواد انفجاری در دل یکی از بزرگترین نمادهای تمدن بشریت کردند. گروه طالبان پیش از آن تلاش کرده بودند با شلیک توپ و تانک بوداها را تخریب کنند اما نتیجه‌ای نگرفتند.

کارگذاری مواد انفجاری در حفره‌های بودا حدود ۱۵ روز طول کشید. نیروهای طالبان در روز ٩ مارس ٢٠٠١، بار دیگر با توپ و تانک و مواد منفجره به جان تندیس‌های بودا افتادند و سرانجام در روز ١١ مارس همان سال، از آن مجسمه‌های غول‌پیکر، تنها دو حفره خالی به جا ماند.

بودای بامیان در فهرست در معرض خطر یونسکو

در سال ۲۰۰۳ میلادی سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی سازمان ملل متحد (یونسکو)، رواق‌های خالی بوداهای بامیان را در فهرست میراث‌های جهانی در معرض خطر قرار داد.

حفره‌های خالی، آسیب‌های جدی از انفجار برداشته و از آن زمان تاکنون شکست و ریخت‌های زیاد داشته است. در سال‌های اخیر شهمامه، بودای ۳۵ متری تا حدی تحکیم‌کاری شده است.

اداره محلی بامیان به تازگی اعلام کرده که تحکیم‌کاری بودای صلصال، سال آینده از سوی یونسکو آغاز خواهد شد.

اما خطر فروریختن حفره‌های خالی بودا و غصب زمین‌های آن هم‌چنان جدی است. یونسکو از غصب زمین‌های مربوط به میراث‌های جهانی در بامیان ابراز نگرانی کرده و هشدار داده اگر دولت افغانستان قادر به جلوگیری آن نشود، اعضای یونسکو درباره بامیان تصمیم خواهند گرفت.

بامیانی ها امروز در پانزدهمین سال تخریب بودا برای جلب توجه دولت افغانستان و سازمان ملل متحد برای حفاظت این ساحات در مقابل مغاره‌های بودا راه پیمایی کردند.