«کمیسیون تماس» طالبان چیست و چه می‌خواهد؟

فاروق وردک، وزیر معارف و از چهره‌های جنجالی در حکومت پیشین افغانستان، در نتیجه تلاش «کمیسیون تماس» طالبان، به کابل برگشته است. دو روز پیش ۱۷ جوزا/خرداد، هم این کمیسیون اعلام کرد که امان‌الله غالب، رئیس پیشین شرکت برق «برشنا» هم در نتیجه تلاش‌های این کمیسیون به افغانستان برگشته است.

«کمیسیون تماس با شخصیت‌های افغان» چیست و به چه هدفی ایجاد شده است؟

فقط یک هفته پیش از آغاز سال نو خورشیدی، حکومت طالبان اعلام کرد که کمیسیونی را به منظور تامین ارتباطات با «شخصیت‌های افغان» و ترغیب آنها برای بازگشت به افغانستان ایجاد کرده است. ریاست این کمیسیون را شهاب‌الدین دلاور، سرپرست وزارت معادن و پترولیم طالبان، به عهده دارد.

اعضای این کمیسیون شماری از اعضای کابینه و مقام‌های طالبان از جمله امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، خیرالله خیرخواه، وزیر فرهنگ، عبدالحق وثیق، رییس استخبارات، محمد خالد حنفی، وزیر امر به معروف و فصیح‌الدین، رئیس ستاد ارتش طالبان، و محمد انس حقانی، برادر سراج‌الدین حقانی، وزیر داخله طالبان هستند.

طالبان گفته که تصمیم دارند گردهمایی بزرگی به منظور رای‌زنی روی مسائل کشوری برگزار کنند. جزئیات مشخصی در مورد آنچه قرار است در این گردهمایی بحث شود، اعلام نشده است. ذبیح‌الله مجاهد، از سخنگویان ارشد حکومت طالبان، از گردهمایی احتمالی یاد کرد ولی گفت در باره اسم‌اش تصمیمی گرفته نشده است.

آنتونیو جستوزی، نویسنده و پژوهشگر مسائل مربوط به طالبان، می‌گوید «طالبان تکلیف‌شان با این گردهمایی یا لویه جرگه روشن نیست. شاید آنها می‌خواهند گردهمایی بزرگی را برای نشان دادن حمایت مردم از خود، راه‌اندازی کنند، اما تعریفی از آنچه می‌خواهند به دست بیاورند، ندارند».

طالبان باور دارند که هبت‌الله آخندزاده، رهبر این گروه، «امیر‌المومنین» است و برای تصمیم نهایی در امور کشور، به مشاورت نیاز ندارد. در عین حال، طالبان متوجه نبود مشروعیت داخلی و بین‌المللی خود هستند. جامعه بین‌المللی صریحا گفته است که مشروعیت بین‌المللی به تغییر وضعیت داخلی مثل؛ رعایت حقوق بشر به‌ویژه وضعیت زنان، ایجاد حکومت همه‌شمول، آزادی بیان، حق آموزش و اشتغال برای همه منوط است.

به نظر می‌رسد از یک طرف طالبان نیاز دارند وجه دینی این گروه را، که در حضور رهبر دینی، بی‌نیاز از رای مردم است، نگهدارند و هم به نگرانی‌های داخلی و خارجی در مورد ساختار حکومت‌شان و شیوه عملکردشان، جواب دهند، حتی اگر هم تغییر عینی‌ای به دنبال نداشته باشد.

زمان و مکان برگزاری این نشست، فارغ از اینکه اسم‌اش چه خواهد بود، مشخص نیست. گمانه‌زنی‌ شده این نشست در قندهار، محل اقامت رهبر طالبان، برگزار شود. آقای جستوزی در مورد تاریخ برگزاری آن می‌گوید تا زمانی که طالبان احساس نکنند که کاملا آماده‌‌اند، تاریخ برگزاری را مشخص نمی‌کنند.

«کمیسیون تماس» با چه کسانی تماس گرفته است؟

سخنگویان حکومت طالبان مشخص نکرده‌اند با چه اشخاصی تماس گرفته‌اند و اینکه چه کسانی جواب مثبت یا منفی داده‌اند. ولی طالبان هر از چندی گفته‌اند «افرادی که در فساد دست داشتند و خوشنام نیستند» جایی در دولت آنها ندارند. در عین حال، مرتب تاکید کرده‌اند که عفو عمومی اعلام شده از طرف رهبر این گروه جدا عملی شده و هر مورد تخطی از این روند را شاکیان باید با کمیسیون تماس مطرح کنند.

آنتونیو جستوزی می‌گوید که «بنظر می‌رسد طالبان تلاش کردند که محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان به ندای این کمیسیون پاسخ مثبت دهد، اما او نپذیرفته است.» آقای جستوزی همچنین گفته که «طالبان همچنین تلاش کردند که افراد با نفوذ محلی را هم کنار خود بیاورند، ولی نتیجه متفاوتی بدست آورده‌اند.» به نظر آقای جستوزی طالبان همچنین برای کسب موافقت نخبگان پیشین تلاششان را ادامه خواهند داد.

ماه گذشته، «شورای عالی مقاومت برای نجات افغانستان»، که عمدتا از رهبران سیاسی و مسئولان دولت پیشین افغانستان شکل گرفته، اعلام کرد که با طالبان «بیعت» نخواهند کرد و طرح حکومت طالبان برای «تماس و دعوت از شخصیت‌ها» را «ترفند» خواندند و گفتند که در آن شرکت نخواهند کرد.

با این حال شماری از مسئولان پیشین حکومتی که با روی کار آمدن طالبان به قدرت از افغانستان فرار کرده‌اند، در کشورهایی مثل ایران، ترکیه، آلبانی و شمار دیگر از کشورها در بی‌سرنوشتی به‌سر می‌برند. اگر طالبان نگرانی امنیتی آنها را تا حد زیادی برطرف کنند، شاید در روزهای آینده، شماری از این افراد به افغانستان برگردند.

معیار سنجش کامیابی فعالیت کمیسیون تماس ساده و مستقیم نیست و تنها شمار افراد برگشتی محک کامیابی این کمیسیون نخواهد بود. شماری باور دارند که امتحان واقعی این کمیسیون در جلب حمایت و برگشتاندن رهبران و فعالان سیاسی سنتی ضد طالب از اقوام غیر پشتون است. رهبران و شخصیت‌های غیر پشتون یا عملا اعلام کرده‌اند که به کمیسیون جواب رد داده‌اند یا تا هنوز هیچ موقفی نگرفته‌اند.