'مجمع افغان‌ها'؛ طالبان لویه جرگه برگزار می‌کند؟

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، از احتمال برگزاری یک "مجمع افغان‌ها" برای بحث روی مسایل افغانستان خبر داده است. رسانه‌های افغانستان گزارش داده‌اند که هرچند طالبان نامی برای این "مجمع " اعلام نکرده است اما گمانه‌زنی کرده‌اند که منظور همان برگزاری لویه جرگه است که بسیاری از سیاستمداران افغانستان خواهان آن هستند.

آقای مجاهد به تلویزیون طلوع‌نیوز گفت: "ما هنوز نامی بر آن نمی‌گذاریم؛ که نامش چه خواهد بود ولی یک مجمع افغان‌ها جور (ترتیب) خواهد شد و بالای مسایل بحث خواهد کرد."

او گفته که تصمیم برای این گردهمایی پس از نشست‌هایی در چین اتخاذ شده که هدف آن یافتن راه حلی برای مشکلات کنونی افغانستان بوده است.

لویه‌جرگه یک گردهمایی سنتی متشکل از "بزرگان افغانستان" است که در طول تاریخ معاصر این کشور نقش عمده در پرداختن و سمت و سو دادن به مسایل سیاسی داشته است.

لویه جرگه در قانون اساسی اخیر افغانستان که طالبان آن را لغو کرد، "عالی‎ترین مظهر اراده مردم" معرفی شده بود.

منتقدان، لویه جرگه را "یک سنت محلی و قبیله‎‌ای" و "در خدمت و توجیه خواسته‌های ارباب قدرت " می‌خوانند.

سه روز پیش نیز حسن کاظمی‌قمی، نماینده ویژه رییس جمهور ایران در امور افغانستان در گفتگو با خبرگزاری مهر گفت که "طالبان به دنبال برگزاری لویه جرگه (مجلس بزرگان) است"

به گفته او اکنون یک بخشی از گفتگوها در کابل دنبال می‌شود و یک بحثی هم برای تشکیل اجلاس لویه جرگه مطرح می‌شود. "الان طالبان دارد این را مطرح می‌کند. گفتگوهایی نیز با اطراف انجام می‌دهند که رهبران سیاسی برای گفتگو به کابل برگردند و در امان هستند."

درخواست‌ها برای برگزاری لویه جرگه

پیش از این حامد کرزی، رییس جمهوری پیشین افغانستان بارها از طالبان خواست تا برای حل مسایل سیاسی افغانستان به برگزاری لویه جرگه تن دهد. آقای کرزی ماه پیش در مصاحبه با صدا و سیمای ایران گفت که تنها راه حل کنونی مسأله افغانستان این است که طالبان به "افراد ناراض که از افغانستان خارج شده‌اند" مراجعه کنند و با برگزاری لویه‌جرگه دولتی فراگیر تشکیل بدهند.

آقای کرزی که در کابل بسر می‌برد گفته که طالبان پیش از رسمیت بین‌المللی باید ابتدا به دنبال کسب مشروعیت در داخل کشور از طریق "انتخابات، لویه جرگه در شرایط فعلی و یا معرفی یک قانون اساسی" باشند.

عبدالله عبدالله، رییس شورای عالی مصالحه دولت پیشین افغانستان هم حامی برگزاری لویه جرگه است. آقای عبدالله که از زمان کنترل افغانستان به دست طالبان در اواسط اوت سال گذشته میلای در افغانستان بسر میبرد؛ امروز از این کشور خارج شده است. در بیانیه رسمی که در صفحه توییتر آقای عبدالله منتشر شده است، ضمن تبریکی عید فطر، آقای عبدالله گفته است که در روزهای عید در سفر شخصی بیرون از افغانستان خواهد بود.

توماس وست، نماینده ویژه آمریکا برای افغانستان نیز خواهان برگزاری لویه جرگه از سوی طالبان شده است. وی دو ماه پیش گفته بود که طالبان باید از طریق برگزاری لویه جرگه سیستم سیاسی افغانستان را مشخص کند.

او گفته بود: "آنچه که باید بر آن پافشاری شود، یک روند واقعی معنادار و مشورت سراسری با مردم افغانستان از سراسر این کشور و رایزنی با رهبران زن، رهبران اقوام و مردم محلی است. "

کشورهای پاکستان، روسیه، چین و دیگر همسایه‌های افغانستان نیز از طالبان خواسته‌اند که تن به تشکیل یک "دولت فراگیر بدهندکه در آن نمایندگان تمام اقوام، مذاهب و گروه‌های سیاسی افغانستان" حضور داشته باشند.

نیاز تشکیل لویه جرگه برای طالبان چیست؟

حکومت طالبان از زمان تشکیل در هشت ماه پیش از سوی هیچ کشوری به رسمیت شناخته نشده است. هرچند پاکستان، روسیه، چین، ترکمنستان و قطر نمایندگان طالبان را پذیرفته‌اند اما گفته‌اند تا زمانی که "شرایط مورد نظر آنها را طالبان نپذیرد " حکومت آنها را به رسمیت نخواهد شناخت.

دیروز هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان در پیام عید فطر خود از جامعه بین‎المللی خواست تا برای حل مشکلات موجود در افغانستان حکومت طالبان را به رسمیت بشناسد.

یکی از مهمترین درخواست‌های جامعه بین‌المللی اجازه کامل تحصیل و کار برای زنان افغانستان و رعایت حقوق زنان از سوی طالبان است.

اما به نظر می‌رسد هشت ماه پس از به قدرت رسیدن، طالبان هنوز در داخل خود به این توافق نرسیده که به دختران بالاتر از کلاس ششم اجازه تحصیل داده شود.

موضوع دیگر تشکیل حکومت فراگیر است که طالبان متهم شده که همه اعضای ارشد حکومت عضو گروه خودشان است و اکثریت مطلب آن مربوط به گروه قومی پشتون. هرچند طالبان این اتهام اخیر را رد کرده و گفته اعضای ارشد حکومت آنها شامل نمایندگان از اقوام تاجیک، ازبک/ازبیک و هزاره هم هست.

منتقدان برگزاری لویه جرگه چه می‌گویند؟

مخالفان برگزاری لویه جرگه به دو دسته تقسیم می‌شوند. اول آنهایی‌که در کل مخالف مفهوم لویه جرگه هستند و آن را "قبیله‌ای، غیر منتخب و بیشتر منتسب به قوم پشتون "می‌‌دانند. این دسته بدین باور است که این نهاد ،مخالف ارزش‌های مدرن است، با مکانیسم‌های امروزی از جمله دموکراسی که "شیوه منطقی نمایندگی از مردم " هست، در تناقض قرار دارد و شرکت کنندگان در آن بیشتر مردان بالاتر ۵۰ سال است و زنان حضور و نمایندگی لازم در آن را ندارند.

دسته دوم اما با آنکه نهاد لویه جرگه را تایید می‌کنند و به نقش آن در عرصه سیاسی تاریخ معاصر افغانستان معترف هستند، اما استدلال می‌کنند که برگزاری این نشست زیر حاکمیت طالبان و "با زور میله تفنگ آنها راهی از پیش نمی‌برد و فقط به حاکمیت استبدادی آنها مشروعیت می‌بخشد."

این دسته طرفدار برگزاری لویه جرگه در یک "منطقه آزاد تحت نظر سازمان ملل متحد " هستند.

با این حال حامیان لویه جرگه معتقدند در وضعیتی که تقریبا طالبان بر سراسر افغانستان حکومت می‌کنند ولی تابع هیچ نوع چارچوب و قانون حکومتداری به جز از آنچه خودشان "شریعت اسلامی "می‌خوانند، نیستند، برگزاری لویه جرگه شاید بتواند نیاز اولیه برای پاسخگو ساختن حکومت آنها در برابر مردم افغانستان و جامعه بین‌المللی را فراهم کند. ‌