داروی قاچاق در افغانستان: واردات به 'یک میلیارد دلار' در سال رسید

اداره ملی غذا و داروی افغانستان می‌گوید که بررسی این نهاد نشان می دهد که بیشترین مقدار داروهای مورد نیاز شهروندان این کشور از طریق قاچاق وارد می‌شود.

ابراهیم شینواری، رئیس این اداره، می‌گوید در سال ۱۳۹۸ خورشیدی حدود ۵۰ میلیون دلار دارو به طور قانونی وارد افغانستان شده است، این در حالیست که به گفته او، نیازمندی سالانه به دارو در این کشور ۸۰۰ تا یک میلیارد دلار بوده است.

آقای شینواری برآورد می کند که سالانه فقط حدود ۵ درصد داروهای مورد نیاز افغانستان از راه‌های قانونی وارد این کشور می‌شود.

ورود جحم زیادی از داروها به صورت قاچاقی باعث می‌شود که کنترل کیفیت لازم نیز انجام نگیرد. اداره ملی غذا و دارو می‌گوید داروهایی که به صورت قانونی وارد می‌شود، کیفیت خوبی دارند ولی درباره سایر داروها اطلاعی ندارد.

در همین حال شماری از پزشکان افغان ورود داروهای بی‌کیفیت را به معنی "بازی با زندگی و جان انسان‌ها" می‌دانند.

با توجه به اینکه مقام‌های مسئول، وجود قاچاق دارو را می‌پذیرند ولی درباره قاچاق کنندگان و اینکه از کدام مسیر وارد افغانستان می‌شود، می‌گویند اطلاعاتی ندارند.

اداره ملی دارو وغذا می‌گوید تلاش دارد تا این افراد را شناسایی کند و جلو واردات قاچاقی دارو را بگیرد. براساس برخی گزارش‌ها بیشتر قاچاق دارو به افغانستان از پاکستان صورت می‌گیرد.

آقای شینواری می‌گوید: "احتمال دارد که بیشترین قسمت ادویه(دارو) افغانستان از راه‌های قاچاق بیاید، شواهد دقیق بدست ما نرسیده ولی ضرورت ادویه(دارو) افغانستان سالانه حدود هشتصد میلیون تا یک میلیارد دالر (دلار) است و اسنادی که در اداره ما وجود دارد تنها در سال ۱۳۹۸ خورشیدی ۴۷.۵ میلیون دوا از راه‌های قانونی آمده است."

او می‌گوید، اینکه سایر داروها دراین کشور از کدام مسیر وارد افغانستان شده این نهاد در تلاش است تا آنرا پیدا کند.

واردات داروهای غیر مجاز، بروکراسی اداری، فساد در ادارات دولتی و فرار از پرداخت مالیات گمرکی از عوامل اصلی واردات دارو به صورت قاچاقی به افغانستان است.

وزارت صحت/ بهداشت افغانستان قبلا واردات غیرقانونی دارو را به افغانستان تایید کرده و گفته بود که برای جلوگیری از این کار، برنامه دارد ولی جزئیات آن اعلام نشد.

مشکل دیگر ورود داروی بی‌کیفیت به بازارهای افغانستان است. اداره ملی دارو وغذای افغانستان می‌گوید داروهایی که از راه‌های قانونی وارد افغانستان می‌شود، با کیفیت است.

ابراهیم شینواری می‌گوید دارویی که بدون بررسی آنها وارد بازار می‌شود، باید ضبط شود. به گفته او به داروهای بدون کیفیت اجازه ورود به بازار داده نمی‌شود.

او در درباره میزان داروهای بدون کیفیت که وارد بازار می‌شود، معلومات نمی‌دهد ولی می‌گوید که بیشتر داروهای که از طریق غیرقانونی وارد بازار می‌شوند، تضمینی درباره کیفیت آنان وجود ندارد.

در همین حال اتحادیه سراسری خدمات دارو فروشان افغانستان می‌گوید به رغم سرازیر شدن پول‌های هنگفت در دو دهه اخیر، افغانستان هنوز با کمبود لابراتوار/آزمایش‌گاه‌های تشخیص کیفیت روبروست.

اسدالله کاکر، رئیس این اتحادیه می‌گوید افغانستان به چندین لابراتوار مجهز و استاندارد نیاز دارد که در بخش‌های مختلف افغانستان فعال شوند.

او می‌گوید: "بدبختانه حدود سه سال می‌شود که دولت در چهار زون (بخش) لابراتوارها/ آزمایشگاه ساخته اما تا حال فعال نشده‌اند. نمی‌دانم چرا کسی در این بخش توجه نمی‌کند؟ یا در این بخش پول نیست که کسی توجه نمی‌کند؟. در جاییکه پول باشد زیاد توجه می‌شود، بدبختانه اینجا که جای خدمت برای مردم است هیچ کسی توجه نمی‌کند."

از سوی دیگر شماری از متخصصان می‎گویند موجودیت داروهای بی‌کیفیت در بازار، به معنی بازی کردن با سلامت شهروندان است. آنان خواستار جلوگیری از ورود قاچاقی دارو هستند.

فرید عمری، یکی از متخصصان یک بیمارستان دولتی می‌گوید: "استفاده از ادویه (داروی) بی‌کیفیت تاثیرات بسیار سوء و خطرناک دارد. مقاومت میکروب‌ها در مقابل دوا بیشتر می‌شود."

افغانستان بیشتر داروهای مورد نیاز و تجهیزات پزشکی را از کشورهای هند، پاکستان، ایران، چین، ترکیه، امارات و برخی کشورهای اروپایی وارد می‌کند.

براساس آمار وزارت بهداشت افغانستان از چند سال تاکنون بیش از ۱۵۰۰ شرکت از این وزارت اجازه فعالیت گرفته اند که از این میان تنها ۳۷۵ شرکت عملا نزد این وزارت جواز فعالیت دارند. بقیه جوازها به دلیل عدم فعالیت و تخلف از قوانین لغو شده است.

بر اساس آمار رسمی اداره ملی دارو وغذا در سال ۱۳۹۸ خورشیدی حدود ۱۰۰ تُن و در سال ۱۳۹۹ حدود ۸۰ تُن داروهای تاریخ گذشته و بی‌کیفیت نابود شده است.

این اداره گفته داروهای تاریخ گذشته در طول سال از داروخانه‌ها و شرکت‌هایی که قادر به فروش آن در مدت زمان معین آن قبل از انقضا نشده، جمع آوری و نابود می‌شود.

براساس قانون، داروهایی که قاچاقی وارد افغانستان می‌شود اگر شامل فهرست داروهایی نباشد که به ورود آن به افغانستان مجاز است، ضبط خواهد شد و وارد کنندگان جریمه می‌شوند.

مطابق قانون جزأ، وارد کنندگان محموله‌های قاچاقی دارو نیز توسط نهادهای عدلی و قضای مجازات می‌شوند.