تبهکاری در کابل؛ پایتخت افغانستان چگونه در سایه سنگین جرم و جنایت از پا می‌افتد؟

کابل پایتخت افغانستان از افزایش بی‌سابقه جرم و جنایت رنج می‌برد. سرقت‌های مسلحانه‌، آدم‌ربایی، گروگانگیری، راه‌گیری و دزدی خانه، خودرو و موبایل دراین شهر شش میلیونی سیر صعودی داشته است. بی‌بی‌سی فارسی در سلسله‌ گزارش‌های 'تبهکاری در کابل ' نگاهی کرده به زوایای مختلف جرم و جنایت در کابل.

از بانک نزدیک خانه بیرون شدم. ظهر روز بود. در کوچه‌ای منتهی به خانه که نسبتا باریک و طولانی بود، وارد شدم. کودکان در وسط کوچه مشغول بازی بودند. ناگهان یک موتر/ماشین‌سواری از پشت سرم بوق زنان وارد کوچه شد. آرامش و بازی بچه‌ها را به هم ریخت و از ترس به اطراف کوچه پراکنده شدند. ماشین به سرعت از کنارم رد و توقف کرد.

راننده، جوان قد بلند و لاغر اندام بود که لباس محلی شیک به تن داشت، وانمود می‌کرد که به خانه یکی از همسایه‌ها می‌رود.

حسی داشتم که اتفاق بدی در راه است. سرعتم را کم کردم. با نزدیک شدن به سمت ماشین رویدادی مثل ربودن، کشتن و غیره در ذهنم خطور کرد. نگران بودم که فرد داخل ماشین پیاده شده و با رانند که قبلا پیاده شده بود، نقشه‌ داشته باشند. مسیرم را تغییر دادم از سمت راست به سمت چپ کوچه رفتم. با نزدیک شدن به ماشین، مردی قوی‌هیکل با سر و ضع نامرتب پیاده شد و به طرفم آمد. اینجا دیگر درباره نیت شوم آنان شک نداشتم و پا به فرار گذاشتم.

چند قدم به عقب نمانده بودم که راننده به طرفم حمله کرد و از گلویم گرفت. نفر دوم شروع به ضرب و شتم کرد. نمی‌دانم درگیری چقدر طول کشید اما بعد از مدتی از حال رفتم. به هوش که آمدم دیدم کف کوچه افتاده‌ام، کودکان اطرافم جمع شده بودند.

چشم باز کرده و از جایم بلند شدم اما سرم گیج رفت، توان ایستادن نداشتم. به دیوار تکیه زدم. دست به جیب‌هایم بردم، چیزی باقی نمانده بود. پول، کیف و تلفن همراهم را برده بودند.

بعد از مدتی، حالم بهتر شد و به خانه رفتم. وقتی از دوستانم کمک خواستم، به پاسگاه پلیس رفتم. افسر مسئول یا معاونش نبود. چند اتاق را گشتم تا پروند تکمیل شد، یک پلیس با دادن حکم بازداشت دزدان، گفت: "اگر دزدان را جای دیدی زنگ بزن تا بازداشت شوند".

وضعیت روحی‌ام خوب نبود و برای یک هفته استراحت کردم. خبر شدم که اخیرا، برای چهار تن از دوستانم نیز حادثه‌های مشابه رخ‌ داده است.

افزایش جرایم جنایی در کابل

این حادثه‌ها باعث شد که برای بررسی وضعیت امنیتی شهر کابل و میزان جرایم با مردم صحبت کنم. در این صحبت‌ها متوجه شدم که آدم‌ربایی، قتل، سرقت خودرو و دزدی دغدغه‌های اصلی مردم شهر است. از هر ده نفری که صحبت کردم دو نفر آنان قربانی یا شاهد حوادث جنایی در شهر بودند.

بسیاری از آنها به دلیل ترس حاضر به مصاحبه نشدند. یکی از آنان که داکتر در یک مرکز درمانی بود به شرط نامش برده نشود، حاضر به مصاحبه شد.

زبیر(اسم مستعار) گفت که حدود سه ماه پیش هنگام برگشت از سرکار، یک نفر مقابلم آمد و تفنگچه را روی قبلم گذاشت. شام بود و در کوچه کسی دیده نمی‌شد. از من خواست که تمام دارایی‌ام را بیرون کنم. حدود ۳۰ هزار افغانی(معادل ۳۷۰ دلار) و گوشی تلفنم را گرفتند و رفتند.

او می‌گوید: "وقتی به پلیس مراجعه کردم برخوردی بی‌پروایانه داشت و تا امروز حتی یک نفر از پاسگاه پلیس به من زنگ نزده‌است. من هم دیگر مراجعه نکردم."

زبیر می‌گوید "نگران بودم که پی‌گیری بیشتر باعث شود تا دزدان قصد جانم را کنند. به پلیس هم اعتماد ندارم. حتی اگر دزدان بازداشت شوند، با توجه به فساد موجود، آزاد خواهند شد. در نهایت از منطقه کوچ کردم."

برای تعقیب پرونده زبیر به دیدار فدا محمد پیرزاده، مسئول حوزه هفتم پلیس رفتم که حاضر به مصاحبه شده بود. وقتی به دفتر آقای پیرزاده می‌رفتم در بازداشتگاه حوزه پلیس چشمم به افرادی افتاد که به ظن جرایم مختلف در بند بودند.

آقای پیرزاده در دفترش بود، خسته از یک عملیات شبانه. عملیاتی که شب تا صبح به گفته خودش به دنبال سردسته یکی از باندهای جنایت کار در محل ماموریتش بوده است. نتیجه؛ دستگیری جوان ۲۵ ساله که اکنون با دستبند مجبور بود به سوال‌های آقای پیرزاد جواب بدهد.

آقای پیرزاده گفت که در شش ماه دوم سال گذشته خورشیدی بیش از صد نفر را به اتهام جرایم مختلف در کابل بازداشت کرده ولی در مواردی مجرمان به ضمانت از سوی دادستانی آزاد شده‌اند.

'جرایم جنایی خطرناک‌تر از حمله انتحاری'

شورای ولایتی کابل از افزایش جرایم جنایی کابل به شدت ابراز نگرانی می‌کند. عبدالخالق زازی وطندوست، رئیس این شورا به بی‌بی‌سی گفت که تنها در سه ماه گذشته بیش از صد نفر در اثر حوادث جنایی در کابل کشته شده و هر شبانه روز ۵ تا ۱۰ خودرو در شهر دزدی می‌شود.

به گفته او "جرایم جنایی در کابل بالاتر و خطرناک‌تر از حملات انتحاری و انفجارها است."

براساس آماری‌ که نهادهای مختلف دولتی به ما داده در یک سال گذشته بیش از ۱۶۰۰ نفر در رویداد جرایم جنایی در کابل زخمی شده‌اند.

هنگام بازدید از دو مرکز بیمارستان وزیر محمد اکبر خان و استقلال کابل، مسئولان آنها گفتند که اکثرا شب هنگام شاهد مراجعه قربانیان رویداد‌های جنایی هستند.

نجیب از مسولان بخش عاجل شفاخانه استقلال یک کتاب بزرگ را به ما نشان داد که در شش ماه گذشته نام‌ بیش از چهارصد زخمی جرایم جنایی در آن ثبت بود.

او مدعی است که یکبار دختر جوانی را به شفاخانه آوردند که به دلیل مقابله با افرادی که قصد داشتند موبایلش را بدزدند به شدت زخمی شده و بعد جان داده بود.

در روزی که برای گرفتن آمار زخمی‌های رویدادهای جنایی به بخش عاجل شفاخانه وزیر محمداکبر خان رفتم، دکتران مشغول دوختن زخم‌های پشت و بغل جوانی بودند که در حمله دزدان زخمی شده بود.

براساس آمار وزارت داخله/کشور افغانستان در شش ماه گذشته بیش از هشت هزار رویداد جنایی در بزرگ شهرهای افغانستان از جمله کابل رخ‌ داده است.

یکی از خبرسازترین آن چندی قبل در منطقه کارته سخی در غرب کابل اتفاق افتاد که افراد مسلح وارد یک منزل شده و تمام اعضای خانواده را کشتند.

افزایش جرایم جنایی تردد شب هنگام را در شهر کاهش داده است. هرچند که رسانه‌ها با انتقاد از آنچه در شهر می‌گذرد، دولت را تحت فشار قرار داده ولی تاکنون تغییر محسوس برای بهبود امنیت شهر کابل احساس نشده است.

جرایم جنایی افزایش یافته است؟

چندی قبل پلیس کابل نشست بررسی عوامل جرایم جنایی را در کابل برگزار کرد؛ وقتی از سید محمد روشن دل، فرمانده پلیس کابل درباره فهرست ۲۰۰ نفری که قبلا وزارت داخله اعلام کرده بود و آنان را مخل امنیت کابل دانسته بود، پرسیدم، گفت که "در یکی دو ماه گذشته حدود ۲۰ تن از این مجرمان را بازداشت شدند و زمانی که امرالله صالح، وزیر داخله بود نیز حدود ۱۵ نفر آنان بازداشت شدند."

وقتی از او پرسیدم که جرایم جنایی در کابل افزایش نیافته؟ گفت: "جرایم جنایی نسبت به سال گذشته حدود هزار و یکصد واقعه کاهش یافته و تلاش داریم که جرایم کنترل شود".

شماری فقر، بیکاری و ناامنی را دلیل عوامل افزایش جرایم جنایی در افغانستان می‌خوانند. اما یک پلیس ملی افغانستان بدون ذکر نامش گفت که عدم حمایت حکومت از پلیس، بزرگترین عامل افزایش جرایم جنایی است.

او گفت: "وقتی مجرمان به دلیل فساد در حکومت بدون کمترین جزا آزاد می‌شوند، برای پلیس دیگر انگیزه‌ای مبارزه با جرایم باقی نمی‌ماند".

زمستان سال گذشته محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان در سفرش به امارات متحده عربی گفته بود که به وزارت خانه‌های امنیتی دستور داده تا افراد مسلح غیر مسئول کابل را در سه ماه آینده خلع سلاح کنند.

هرچند که پلیس کابل اخیرا شماری از متهمان رهبری باندهای تبهکار از جمله "نبی کوه بندی" و "عنایت قچی" را کشت ولی پلیس هنوز برخی از سرگروه‌های باندهای جنایتکار را نتوانسته بازداشت کند و آنان فراری هستند.

با همه آنها پلیس برای تامین امنیت شهر کابل راه درازی را درپیش دارد، چندی قبل پلیس کابل اعلام کرد که بیش از هشتاد هزار قبضه سلاح سبک و نیمه سنگین توسط اشخاص و به صورت شخصی در سطح شهر کابل نگهداری می‌شود.

سیدمحمد روشندل، فرمانده پلیس کابل در کارگاه "تحلیل جرایم" در مقر فرماندهی پلیس کابل گفت که این روند بر تامین امنیت در پایتخت افغانستان تاثیر منفی داشته ولی نیروهای امنیتی روند جمع‌آوری این سلاح‌ها را آغاز کرده‌اند.