کودکستان سیار واخان؛ سفری برای آموزش زنان و کودکان

ترانه مشهور "قو قو قو برگ چنار" از کامیونی که کنار جاده ایستاده ‌است، به گوش می‌رسد. زنان می‌خوانند و کودکان تکرار می‌کنند: "کاش که کفتر می‌بودم، کاش که کفتر می‌بودم؛ ده هوا پر می‌زدم، ده هوا پر می‌زدم..."

بیرون کامیون با عکس‌های کودکان، طرح‌های شاد و نقش‌های رنگین تزئین شده ‌است. درون آن، صنفی/کلاسی هست با امکانات آموزشی مدرن که نظیر آن در شهرهای بزرگ افغانستان هم کم پیدا می‌شود.

اینجا کودکستان سیار واخان است. بیش از ده زن با کودکان خردسال در برابر دو آموزگار جوان نشسته‌اند و گوش به درس هستند.

آموزگاران از حروف الفبا گرفته تا نام رنگ‌ها، میوه‌ها و حیوانات را در انگلیسی و فارسی به آن‌ها آموزش می‌دهند.

شفیقه یکی از این آموزگاران است که تا صنف دوازده درس خوانده و حالا آموخته‌هایش را با کودکان و مادرانی در میان می‌گذارد که با کتاب و قلم بیگانه‌اند.

او می‌گوید: "ما در پنج قریه در ولسوالی واخان درس داریم. تعداد کودکان و مادرانی که در این کودکستان سیار آموزش می‌بینند به ۱۵۸ نفر می‌رسد. این برنامه برای مادران و کودکان زیر سه سال شان طراحی شده است. ما این‌جا موضوعات متفاوت را برای آن‌ها آموزش می‌دهیم."

این کودکستان سیار با آغاز هر روز از این روستا به آن روستا و از این کوچه به آن کوچه برای آموزش زنان و کودکان سفر می‌کند. مادران و کودکان در ایستگاه‌های آموزشی که برای هر منطقه در نظر گرفته‌ شده‌است، برای رسیدن آن لحظه‌شماری می‌کنند.

این کودکستان مجهز با وسایل دیداری-شنیداری، برای نخستین بار مادران وخی را با دنیای بیرون از قریه آشنا می‌کند.

بی‌بی اصلی یکی از این مادران که با شبنم، دختر بچه دو ساله‌اش با اشتیاق به صفحه نمایشی که فیلم آموزشی پخش می‌کند، زل زده‌ است، می‌گوید: "در چهار ماه چیزهای زیادی آموخته‌ام. این‌جا خیلی برای من و دخترم خوش می‌گذرد. من نام رنگ‌ها را به انگلیسی آموخته‌ام. به زرد میگویند یلو، به سرخ، رِد به سبز گرین و..."

نظام آموزشی افغانستان برنامه مشخص برای آموزش کودکان زیر پنج‌سال و آگاهی‌دهی به مادران شان ندارد. طرح کودکستان سیار از سوی یک موسسه خیریه به نام "بنیاد روپانی" در واخان اجرا شده‌ است.

عنایت‌ علی، مسئول این موسسه در افغانستان استقبالی که مردم واخان از این طرح کرده‌اند را فراتر از انتظار می‌خواند.

او می‌گوید: "این اولین کودکستان سیار در افغانستان است. امکان این وجود نداشت که برای هر روستا یک ساختمان می‌‍ساختیم و آن‌ها را تجهیز می‌کردیم. برای همین صنف سیار را طراحی کردیم. حالا کشورهای دیگر هم از این طرح الگوبرداری کرده‌اند. آنچه برای ما جالب است در ۴ ماه گذشته که این کودکستان در واخان فعال شده‌ است، هیچ مادر و کودکی حتی یک روز غیبت نداشته‌اند."

در ولسوالی واخان که بیش از چهل قریه دارد، تنها ۱۶ مکتب فعال است. کودکان باید ساعت‌ها راه بپیمایند تا به مکتب برسند. اما این صنف درسی به درِ خانه‌های مردم می‌رود.