چرا عزاداران شیعه در کابل و بلخ هدف قرار گرفتند؟

حملات روز تاسوعا و عاشورا در کابل و بلخ سی کشته و بیش از صد زخمی بجا گذاشت. اگر چه حملات علیه بویژه شیعه مذهبان افغانستان که بیشتر از قوم هزاره هستند، در این اواخر هر از گاهی سرخط خبرها بوده است، ولی به استثنای حملات سال ۲۰۱۱ به عزاداران عاشورا، مراسم عزاداری شیعه‌ها در افغانستان همواره در فضایی آرام و بی‌دردسر برگزار شده است.

در سال ۲۰۱۱، کابل، مزار شریف و قندهار هدف موجی از حملات و انفجارهای قرار گرفت.

مردم افغانستان پیروان مذاهب مختلف اسلامی هستند. با آنکه جمعیت افغانستان اکثریت سنی‌اند اما این کشور از نادر کشورهایی اسلامی است که به طور تاریخی موارد درگیری‌های مذهبی در آن بسیار نادر است.

روز سه‌شنبه، بعد از حمله انتحاری به زیارت سخی، گروه طالبان اعلام کرد که حمله کار آنها نبوده است. چنانچه در سال ۲۰۱۱ هم، طالبان گفت که حملات روز عاشورا کار آنها نیست.

گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش)، که گفته می‌شود شاخه‌ای از آن در جنوب افغانستان فعال است، مسئولیت حمله به زیارت سخی را بر دوش گرفت.

پیام این حملات چیست؟

این بار نخست نیست که داعش مسئولیت حمله به شیعه‌های افغانستان را بر دوش می‌گیرد.

حمله انتحاری به راهپیمایی 'جنبش روشنایی' در کابل، در دوم اسد/مرداد ۸۰ کشته بجا گذاشت. گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) مسئولیت این حملات را به عهده گرفت.

در تظاهرات جنبش روشنایی، با آنکه شمار زیادی از ملیت غیر هزاره و مذهب غیر شیعه حضور داشتند، ولی بخش بزرگ تظاهرکنندگان را هزاره‌های شیعه افغانستان تشکیل می‌دادند.

وحید مژده، که موضوعات سیاسی و به ویژه طالبان را دنبال می‌کند، به این باور است که حملات منظم روز تاسوعا و عاشورا نشان‌ می‌دهد که گروهای افراطی تصمیم گرفته‌اند که بعد از این به اینگونه تجمعات که اهدافی راحت‌تر نیز هستند، حمله کنند.

او می‌گوید حملات روزهای گذشته کلا یک عمل سیاسی است و ربطی به شیعه و سنی ندارد و چیزی جدا هم از آنچه این روزها در بقیه جهان اسلام، از جمله عراق و سوریه جریان دارد، نیست.

به نظر آقای مژده، داعش که در همه جا مشکل ایجاد کرده است، در افغانستان هم چون در جبهات جنگ تضعیف شده، به حملات کوچک ولی شاید تاثیرگذار روی آورده چون به عبارتی، دیگر امیدی به پیروزی در رویارویی با دولت ندارد.

هدف داعش چیست؟

شماری از تحلیلگران بر این باورند که شاید حملات داعش به شیعه‌های افغانستان با حضور شماری از شیعیان افغان به‌ویژه از قوم هزاره، در جنگ سوریه علیه داعش بی‌ربط نباشد.

در دو سال گذشته گزارش‌هایی مبنی بر اینکه سپاه پاسداران ایران، در حمایت از بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه، مهاجرین افغان ساکن ایران را برای جنگ علیه داعش تشویق کرده و به سوریه می‌فرستد، منتشر شد.

یک مقام امنیتی افغان هم که این موضوعات را از نزدیک دنبال کرده، بدون ذکر نام، می‌گوید، گزارش‌های اطلاعاتی آنها هم اشاره به همین موضوع دارد.

اما، محمد جواد سلطانی، جامعه شناس و مدیر مسئول روزنامه جامعه باز می‌گوید عملکرد گروه‌های افراطی را باید در بستر بزرگتر استراتژی جهان و منطقه دید و با مسئولیت گرفتن‌ گروه‌ها، تصویر کلانتر و پیچیده این اقدامات را نباید کوچک ساخت.

او می‌گوید: "فکر می‌کنم ترورهای این چنینی یک عقبه فوق‌العاده پیچیده مافیایی-امنیتی دارند." او می‌افزاید "اروپایی‌ها و غربی‌ها از وجود گروه‌هایی مانند داعش و طالبان سود می‌برند و عملکرد این‌ گروه‌ها هدایت شده است."

به نظر آقای سلطانی، "لشکر جنگوی، (یکی از گروه‌های افراطی پاکستانی) مسئولیت کشتار صدها تن را در خشونت‌های فرقه‌ای در منطقه برعهده گرفت؛ اما هیچگاه اقدام سنجیده و حقوقی علیه آنها صورت نگرفته؛ رهبران آنها به صورت آزاد در کشورهای مختلف از جمله کشورهای عربی زندگی و تردد دارند."

به نظر آقای سلطانی، هدف حملات زنجیره‌ای بر آیین‌های عزاداری، فعال ساختن شکاف‌های فرقه‌ای است تا افغانستان را هم به همان مشکلی مواجه سازند که در بقیه جهان اسلام وجود دارد.

چه باید کرد؟

به نظر می‌رسد دولت افغانستان متوجه حساسیت این موضوع شده است. روز پنجشنبه، ۲۲ میزان/مهر محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان دو روز بعد از وقایع تاسوعا و عاشورا، با رهبران و بزرگان سیاسی و مذهبی کشور در ارگ ریاست جمهوری دیدار و در باره موضوعات مختلف مشورت کرد. در خبرنامه ارگ ریاست جمهوری آمده است که همه اعضای مجلس بر وحدت اقوام و مذاهب افغانستان تاکید کردند.

وحید مژده تحلیلگر مسائل افغانستان، نقش علمای سنی و شیعه را تا اینجای کار بسیار مثبت می‌داند و می‌گوید آنها برای روشن‌سازی اذهان مردم می‌توانند نقش تاثیرگذار داشته باشند و مردم را به همگرایی و همدلی تشویق کنند تا همبستگی تاریخی شیعه و سنی در افغانستان ترک بر ندارد.

جواد سلطانی می‌گوید افغانستان پیشینه بسیار مطلوبی در همزیستی مذاهب داشته و پیروان مذاهب گوناگون در این کشور وجود دارند و فعال ساختن گسست‌ها یا شکاف‌های فرقه‌ای در افغانستان بسیار خطرناک خواهد بود.

آقای سلطانی با اشاره به شکننده بودن وضعیت امنیتی سیاسی افغانستان می‌گوید که شورای امنیت ملی کشور باید جنگ مذهبی و شکاف‌های مذهبی را به عنوان تهدید جدی علیه امنیت ملی و تمامیت ارضی در اولویت خود قرار دهد و برای مهار آن دست به ‌عمل شود.