اسرائيل وايي، د سوریې جنګي بېړۍ یې له منځه وړې

اسرائيل وايي چې سمندري ځواکونو یې د دوشنبې په ماخوستن د "پراخو عملیاتو" په ترڅ کې د سوریې یوه بېړۍ په نښه او "له منځه وړې ده." اسرائيل د سوریې په خاوره کې داسې مهال د بریدونو خبره کوي چې عربي نړۍ یې پر سوریې تېري باندې تورنوي. په همدې حال کې د هیئت تحریر الشام مشر ابو محمد الجولاني ویلي، هغه لوړپوړي چارواکي تر تعقیب لاندې دي چې د بشار الاسد د رژيم برخه او په جنګي جرمونو کې ښکېل وو.‌

لنډیز

  • د اسرائيل دفاع وزارت وايي، د سوریې سمندري جنګي بېړۍ یې له منځه وړې دي
  • الجولاني: جنګي جرمونو کې ښکېل لوړپوړي چارواکي نه پرېږدو
  • عباس ستانکزی: د مستبدو حکومتونو پای زوال او بدنامي ده
  • په سوریه کې بند پاتې افغان شیعه‌ګان له څه ډول کړاو او وېرې سره مخامخ دي؟
  • محمد البشیر د سوریې نوي لنډمهاله لومړي وزیر په توګه وګومارل شو
  • لوېدیځو هېوادونو په سوریه کې د واک سوله ییز لېږد غوښتنه وکړه او له ټولو لوریو یې غوښتي چې په زغم سره مخکې لاړ شي.

ژوندی پوښښ

  1. د سوریې د ځمکې لاندې زندان خونو کې د بندیانو بند پاتې کېدو په اړه راپورونه

    سوریه

    د عکس سرچینه، Reuters

    د سوریې د ملکي دفاع ډله چې د سپینې خولیو په نوم هم یادېږي، ویلي دي، د هغو رپوټونو په اړه څېړنه کوي چې وایي بندیان د صیدنایا په زندان کې د ځمکې لاندې پټو خونو کې ساتل کېږي.

    صیدنایا زندان یو له خطرناکو زندانونو دی. یاغیانو د سوریې د ښارونو او دمشق تر نیولو وروسته خپل بندیان خوشي کړي دي.

    پرون، سپین خولیو په اېکس ټولنیزې شبکه کې لیکلي،چې دوی دې زندان ته "پنځه ځانګړي ځانګړي ټیمونه" لېږلي چې د صیدنایا زندان له نقشې سره اشنا دي.

    په همدې حال کې په دمشق کې چارواکو د زندان له کارکوونکو اوله هغو کسانو چې هلته یې کار کاوه غوښتي، د یاغیانو سره مرسته وکړي، چې د ځمکې لاندې برېښنایی دروازو خلاصولو لپاره اړین کوډونو ته لاسرسی ومومي.

    د دمشق څنډو یوه مسؤل ویلي، د شاوخوا سل زره بندیانو د ژغورلو هڅې روانې دي چې د کنټرول خونې د کمرو له لارې لیدل کېږي.

    په تېرو کلونو کې د سوریې د حکومت زرګونو مخالفان په دغه زندان کې شکنجه شوي او اعدام شوي دي. ملګرو ملتونو یو وخت دغه زندان د "مرګ کمپ" بللی و.

  2. ابو محمد الجولاني څوک دی؟‌

    د هغه ریښتینی نوم، د زوکړې نېټه، ځای او ژوندلیک سره اړوند راپورونه بېلابېل دي، چې د هغه شخصیت په اړه ډیرې پټې خبرې رامنځته کوي. د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، هغه د ۱۹۷۵ او ۱۹۷۹ ترمنځ زېږېدلی دی، په داسې حال کې چې د انټرپول راپور وايي هغه په ۱۹۷۵ کال کې زېږېدلی دی.

    هغه له بي‌بي‌اېس امریکايي شبکې سره په مرکه کې، خپل ریښتینی نوم احمد حسین الشرع یاد کړ او د هغه لقب د جولان له لوړو سره تړاو لري، چې په دې سیمه کې د هغه د کورنۍ د اړیکو څرګندوی دی.‌ هغه په دې مرکه کې وویل په ۱۹۸۲ کال کې د سعودي عربستان پلازمېنه ریاض کې زیږېدلی، هلته یې پلار تر ۱۹۸۹ کال پورې د تېلو انجینیر په توګه کار کاوه او په هماغه کال کې د جولاني کورنۍ سوریې ته راستانه شوه او هلته د دمشق المزة کلي کې لوی شو.‌ د نور تفصیل لپاره دغه لینک کېکاږئ.

    الجولاني

    د عکس سرچینه، Reuters

  3. بلېنکن: د سقوط مسوولیت د اسد رژیم پر خپله غاړه دی

    د امریکا بهرنیو چارو سکرتر انتوني بلېنکن وايي، په یوه "معتبر سیاسي بهیر " کې له ګډونه د اسد رژیم انکار او د روسیې او ایران پر ملاتړ تکیه "په حتمي ډول د دې نسکورېدو لاملونه دي."

    ښاغلي بلېنکن زیاته کړه امریکا به د دوی د خبرو پر ځای د یاغیانو مشرانو کړنو ته په پام سره د دوی ارزونه کوي او غږ یې پرې وکړ، چې د ملکي خلکو خوندیتوب لپاره ټول احتیاطي تدبیرونه وکړي. "د دغې انتقالي دورې په بهیر کې د سوریې خلک حق لري، چې د دولتي ادارو د خوندیتوب، مهمو خدمتونو بیا پیلېدو، او ژر زیانمنېدونکو ټولنو د خوندیتوب غوښتنه وکړي.''

    نوموړي زیاته کړه، امریکا به هغه هڅو ملاتړ وکړي، چې د اسد رژیم د هغو کړنو احتساب وشي، چې د سوریې خلکو پر ضد یې کړې دي.

    "له ۱۴ کلن کړکېچ وروسته د سوریې خلک د هیله من کېدو لپاره بالاخره یو لامل لري."

    بلېنکن

    د عکس سرچینه، Reuters

  4. د سوریې کډوال له اردن او لبنانه خپل هېواد ته ستنېږي

    په دې تصویرونو کې لیدل کېږي، چې پر یکشنبه په سوریه کې د بشار الاسد حکومت له نسکورېدو څو ساعته وروسته په لبنان او اردن کې مېشت سوریایان خپل هېواد ته ستنېږي.

    د اې ایف پي خبري اژانس یوه خبریال د لبنان او سوریې تر منځ پر پوله د لسګونو ګاډو کتارونه لیدلي، چې پکې ناستو خلکو خوښي څرګندوله او د بشار الاسد ضد شعارونه یې ورکول.

    له اردن سره د سوریې پر پوله بیا یوه سړي رویټرز خبري اژانس ته ویلي: ''۱۲ کاله کېږي، چې اردن کې وم. کله مو چې د بشار الاسد حکومت د ړنګېدو خبر واورېد، ذهناً ارام شوو. اوس خپل هېواد ته له امنیت او خوندیتوب سره تلای شو.''

    له لبنانه د سوریې وګړي خپل هېواد ته داخلېږي.

    د عکس سرچینه، Reuters

    د عکس تشریح، له لبنانه د سوریې وګړي خپل هېواد ته داخلېږي.
    سوریې ته د ننوتلو په دروازه کې د خلکو ګڼه ګوڼه عادي حالت ته وګرځېده.

    د عکس سرچینه، Getty Images

    د عکس تشریح، سوریې ته د ننوتلو په دروازه کې د خلکو ګڼه ګوڼه عادي حالت ته وګرځېده.
    سوریايي کډوال

    د عکس سرچینه، Reuters

    له اردن سره د سوریې پر پوله هم ورته وضعیت ترسترګو شوی.

    د عکس سرچینه، Getty Images

    د عکس تشریح، له اردن سره د سوریې پر پوله هم ورته وضعیت ترسترګو شوی.
    اردن - سوریه پوله

    د عکس سرچینه، Getty Images

  5. پر دمشق د یاغیانو له ولکې وروسته د بشار الاسد د پلار مجسمه ونړول شوه

    په سوریې کې له ۱۳ کلنې کورنۍ جګړې وروسته د دې هېواد مخکینی ولسمشر بشار الاسد له هېواده وتښتېد. د سوریې لومړي وزیر محمد الجلالي ویلي، چمتو دی، چې د حکومتولۍ چارو ته دوام ورکړي.

    له هغه ایله ۱۲ ورځې وروسته چې د هیئت تحریر الشام ډلې په مشرتابه یاغیانو بریدونه پیل کړل، پلازمېنه دمشق د یاغیانو ولکې ته ورغله.

    یاغیانو لومړی د سوریې دویم لوی ښار حلب ونیو او بیا یې یو په بل پسې پر سیمو او ښارونو ولکه ټینګه کړه.

    د ویډیو تشریح، پر دمشق د یاغیانو له ولکې وروسته د بشار الاسد د پلار مجسمه ونړول شوه
  6. د ایران بهرنیو چارو وزیر: له موږ د مرستې غوښتنه نه ده شوې

    د ایران بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ځايي رسنیو ته پر یکشنبه ویلي، کله چې یاغیانو د سوریې پلازمېنې دمشق پر لور پرمختګ کاوه، له ایرانه د مداخلې غوښتنه نه ده شوې. د یادونې ده، چې ایران د سوریې مخکیني ولسمشر بشار الاسد له کلکو متحدینو یو بلل کېده.

    ښاغلي عراقچي وویل: ''له موږ مرسته نه ده غوښتل شوې. اصلاً دا مسوولیت د سوریې د ځواکونو دنده وه، موږ دا خپل مسوولیت نه بولو.''

    نوموړي زیاته کړه، ''د پېښو رامنځته کېدو چټکتیا او د دې خوځښت مخنیوي کې د سوریې پوځ پاتې راتلل د حیرانتیا وړ خبره ده.''

    عراقچي

    د عکس سرچینه، Reuters

  7. په سوریه کې کله او څه پېښ شول؟

    له دوو اونیو په لږ موده کې د بشار الاسد رژیم په سوریه کې واک له لاسه ورکړ او دلته د هغو مهمو ورځو یادونه کېږي، چې په دغه هېواد کې د وروستي بدلون لامل شوې.

    • نومبر ۲۷: هیئت تحریر الشام او اتحادیانو یې اعلان وکړ، چې بشار الاسد حکومت د سوریې په شمال لوېدیځ کې پر ملکي خلکو بریدونه زیات کړي دي او دوی له همدې امله یو پراخ برید پیل کړی.
    • نومبر ۳۰: د سوریې پوځ تائید کړه، چې یاغیان د حلب ښار ډېرو سیمو ته ننوتي دي.
    • دسمبر ۵: له څو ورځو جګړې وروسته د حماه ښار کنټرول د یاغیانو لاس ته ورغی.
    • دسمبر ۶: په سویلي سوریه کې یاغي ځواکونو د درعاه سیمې ډېرې برخې ونیولې. دا هغه سیمه ده، چې په ۲۰۱۱ کال کې له همدې ځایه د بشار الاسد حکومت پر ضد پاڅون پیل شوی و.
    • دسمبر ۷: یاغیانو وویل، د سوریې درېیم لوی ښار حمص یې نیولی دی.
    • دسمبر ۸: ګهیځ وختي یاغیانو وویل، پلازمېنې دمشق ته ننوتي دي. له دې اعلانه دوه ساعته لا نه وو تېر شوي، چې دوی اعلان وکړ: ظالم بشار الاسد وتښتېد.
  8. روسي رسنۍ وايي، 'بشار الاسد مسکو ته رسېدلی دی'

    د روسیې دولتي رسنیو په رپوټونو کې ویل شوي، د سوریې مخکینی ولسمشر بشار الاسد د دمشق له تېښتې وروسته مسکو ته رسېدلی دی.

    په دې رپوټونو کې د روسیې ولسمشرۍ ماڼۍ کریمیلین سرچینو له قوله ویل شوي، چې د بشار الاسد کورنۍ هم له نوموړي سره روسیې ته رسېدلې.

    په دې رپوټونو کې زیاته شوې، روسیې حکومت بشار الاسد او د ده کورنۍ ته سیاسي پناه ورکړې ده.

    بي بي سي نه ده توانېدلې په خپلواکه توګه د دې رپوټونو تائید ترلاسه کړي.

    روسیه د بشار الاسد حکومت یو مهم اتحادي و. بشار الاسد تېره شپه په داسې حال کې له پلازمېنې دمشقه ووت، چې د هئیت تحریر الشام په مشرتابه وسله وال یاغیان پلازمېنې ته ننوتل.

    له دې مخکې د هیئت تحریر الشام مشر د سوریې دولتي ټلویزیون له لارې خپله لومړۍ وینا وکړه. د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، ابو محمد الجولاني ویلي، وروسته له هغه چې اسد له دمشقه وتښتېد، "بېرته ستنېدو ته هېڅ ځای نه شته او راتلونکی زموږ دی."

    بشارلاسد

    د عکس سرچینه، EPA

  9. د اسد د واکمنۍ سقوط ته نړیوال غبرګونونه

    د بشار الاسد د ۲۴ کلنې واکمنۍ له ړنګېدو سره سم چې وسله‌ والو مخالفانو یې د سقوط اعلان وکړ، نړیوالو بېلابېل غبرګونونه وښودل. ځینو د احتمالي ګډوډۍ خبرداری ورکړی، خو نورو بیا د اوسني وضعیت راتلل د سیاسي لاملونو له کبله بللي دي.

    د طالبانو حکومت د هیئت تحریر الشام مشرتابه ته مبارکي ویلې

    د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې سوریه کې له وروستیو پرمختیاوو سره "د حګړې او بې‌ثباتۍ عامل له منځه ولاړ او پلازمېنه دمشق د هیئت تحریر الشام په مشري د سوریې د ولس لاس ته ولوېد، د یاد حرکت قیادت او ولس ته مبارکي وايي او هیله څرګندوي چې د انقلاب پاتې پړاوونه په داسې ډول مدیریت کړي چې د یوه امن، متحد او باثباته نظام خاوند شي."

    د طالبانو په خبرپاڼه کې هیله ښودل شوې چې سوریه کې د واک د لېږد بهیر په داسې بڼه ترسره شي چې د ټول ولس هیلې پکې پوره او یو خپلواک او خدمتګار اسلامي نظام پکې جوړ شي او له هر ټول غچ اخیستې پکې ډډه وشي او د عمومي عفوې په سیوري کې د سوریې ټول ولس راټول شي.

    بریتانیا، فرانسې او جرمني د اسد د رژیم سقوط ته ښه هرکلی ویلی.

    د فرانسې ولسمشر ایمانوېل مکرون په ټولنیزو رسنیو لیکلي: "وحشي رژیم بالاخره نسکور شو."

    "زه د سوریې خلکو ته درناوی کوم، د هغوی زړورتیا او صبر ته سلام کوم. په دې نازک وخت کې، زه له هغوی د سولې، ازادۍ،او یووالي هیله لرم. فرانسه به د منځني ختیځ د ټولو خلکو امنیت ته ژمنه پاتې شي."

    د فرانس پرس اژانس له مخې، د جرمني صدراعظم اولاف شولڅ د اسد سقوط "ښه خبر" وباله او د سوریې د ثبات لپاره یې سیاسي حل ته غږ وکړ.

    شولڅ وویل: "بشارالاسد خپل خلک په بې رحمانه توګه وځپل. هغه بې شمېره خلک ووژل او ګڼ شمېر خلک یې اړ کړي چې وتښتي، چې ډېری یې جرمني ته راغلي."

    د برېتانیا مرستیالې لومړۍ وزیرې انجیلا راینر ویلي، که د اسد رژیم نسکور شوی وي، نو حکومت "دې خبر ته ښه هرکلی وايي."

    د ایټالیا د بهرنیو چارو وزیر انټونیو تایاني په "ایکس" ویلي: "زه په سوریه کې د وضعیت بدلون په ډېر دقت سره څارم. زه په دوامداره توګه په دمشق کې زموږ له سفارت او د وزیر اعظمې له دفتر سره په اړیکه کې یم." هغه د بېړنۍ غونډې جوړولو غوښتنه هم وکړه.

    قطر په خپله وینا کې قطر ټینګار کړی چې باید سوریه د "ګډوډۍ لور ته ولاړه نه شي."

    مصر ویلي چې د سوریې بدلونونه "ډېر جدي" پاموړ ګڼي او د سوریې د دولت او خلکو ملاتړ کوي، د دې هېواد د حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ملاتړ ته ژمن دی. د مصر د بهرنیو چارو وزارت په یوه بیان کې له ټولو سوریایي اړخونو غوښتنه کړې چې د دولت ملي شتمنۍ او بنسټونه وساتي او د هېواد لوړې ګټې په پام کې ونیسي.

    د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر حاکان فیدان اعلان وکړ چې هېواد یې غواړي د سوریې د یووالي په "تضمین" کې مرسته وکړي.

    فیدان په "ایکس" کې لیکلي: "ترکیه چمتو ده چې په سوریه کې د ټپونو د رغولو، د هېواد د یووالي، د خاورې د بشپړتیا او امنیت د تضمین لپاره اړین مسؤلیتونه پر غاړه واخلي."

    د اروپایي اتحادیې د بهرنیو چارو وزیر وویل چې د اسد رژیم سقوط "یو مثبت ګام" دی او "له ډېر وخت راهیسې یې انتظار کېده."

    ایران د سوریې په اړه د "مناسبو دریځونو" د غوره کولو اعلان کړی. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې د سیمې د یوه اغېزناک هېواد په توګه به د سوریې د امنیت او ثبات د ترلاسه کولو لپاره خپلې هڅې ونه سپموي.

    چین هیله ښودلې چې سوریه به "ژر تر ژره ثبات ته ورسېږي." دا خبرې د چین د حکومت لخوا د سوریې د وروستیو پېښو په تړاو په یوه رسمي بیان کې شوي دي.

    په سوريه کې د ولسمشر بشار الاسد مخالف وسله وال وايي د پلازمېنې کنټرول يې په لاس کې اخيستی او بشار الاسد له هېواده وتلی دی. وړاندې رويټرز خبري اژانس ويلي وو چې ښاغلی اسد په الوتکه کې يوه نامعلوم ځای ته تللی دی.

    د امریکا منتخب ولسمشر ډونلډ ټرمپ په خپله تروټ سوشل خواله رسنۍ کې لیکلي چې د سوریې ولسمشر بشار الاسد وروسته له هغه "له خپل هېواده تښتېدلی، چې د خپلې ټلوالې روسیې ملاتړ یې له لاسه ورکړ".

    "اسد ولاړ. هغه له خپل هېواد ووت.‌ د هغه ساتونکې روسیه، روسیه، روسیه چې ولادیمیر پوتین یې مشري کوي، نور د هغه له ساتلو سره علاقه نه لري".

    ټرمپ په خپل پیغام کې دا هم ویلي سوریه کې د روسې د پاتې کېدو لپاره هېڅ دلیل نه دی پاتې چې په وینا یې "دوی د اوکرایین له امله له سوریې سره خپله علاقه له لاسه ورکړه- هغه ځای چې نژدې ۶۰۰،۰۰۰ روسي پوځیان پکې مړه یا ټپیان شوي، دا سیې یوه جګړه کې چې هېڅکله باید نه وای پیل شوې"

    سوریه

    د عکس سرچینه، Getty Images