اپلیکیشن‌های طالبان چه کاربردهایی دارند؟

نهادهای حکومت طالبان اخیرا شماری از اپلیکیشن‌ها را معرفی و برای ارائه خدمات و اطلاعات به مردم توصیه کرده‌اند.

«ملی کلیزه» یا تقویم ملی یکی از این اپ‌ها است که علاوه بر خدمات تقویم، برخی از روزشمارهای حملات طالبان بر نیروهای بین‌المللی و دولت سابق نیز در آن درج است. اما جزئيات برخی از رویداد دقیق نیست و کارشناسان نسبت به درز اطلاعات شخصی‌ کاربران این اپ‌ها هشدار می‌دهند.

یکی از این رویدادها که در این تقویم آمده حمله‌ خونین به ساختمان شورای ولایتی قندهار در صبح ۱۲ حمل ۱۳۸۸( اول اپریل ۲۰۰۹)، در جنوب افغانستان است.

اما جزئيات این رویداد در تقویم طالبان دقیق نیست. ازجمله اینکه بسم‌الله افغان‌مل و سید جان را در میان کشته‌شدگان آورده است در حالیکه آقای افغان‌مل در سال‌های بعد والی زابل شد و آقای سید جان، رئيس شورای ولایتی قندهار بود.

در آن رویداد هفت غیرنظامی و شش نیروی پولیس کشته شدند اما در این تقویم آمار کشته‌ها ۲۵ نفر ذکر شده است.

اپلیکیشن دیگر، «کیبورد ملی» نام دارد که شامل الفباهای فارسی‌دری، پشتو و انگلیسی است و قابلیت ترجمه همزمان به کمک هوش مصنوعی را دارد.

پس از فعال‌سازی در تنظیمات گوشی هوشمند، کیبورد ملی در تمام اپلیکیشن‌ها مانند پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی، ایمیل و مرورگرهای انترنت قابل استفاده است.

این اپ‌ها در صورتی کار می‌کنند که کاربر اجازه دسترسی کامل به آن‌ها را بدهد که این می‌تواند به معنای دسترسی به اطلاعات شخصی در موبایل هم باشد.

آیا این کیبورد امن است؟

جمیل باسط، کارشناس امنیت سایبری به بی‌بی‌سی گفت هرچیزی که با یک کیبورد در گوشی هوشمند تایپ می‌کنید، می‌تواند آن را حفظ کند و در دسترس کسی که آن را ساخته است، قرار بگیرد.

به گفتهٔ او، حتی وقتی با این کیبورد در واتساپ تایپ می‌کنید، این احتمال هست که در دسترس سازندهٔ آن قرار گیرد در حالیکه واتس‌اپ پیام‌ها را رمزگزاری‌شده (انکریپت) انتقال می‌دهد و شامل پیام‌های صوتی و تصویری نمی‌شود.

اما از آنجایی که بیشتر کاربران قبل از استفاده از اپلیکیشن «شرایط استفاده» آن را ناخوانده تایید می‌کنند، در مواردی به این اپ‌ها دسترسی کامل می‌دهند یعنی به این اپ‌ها اجازه می‌دهند به همه اطلاعات شخصی‌شان دسترسی داشته باشند. برخی ممکن است به‌خوبی نفهمند که در دسترس قرار دادن اطلاعات حتی ظاهرا ساده شخصی‌ ممکن است پیامدهای سنگینی داشته باشد.

اپل پیش از درج اپلیکیشن‌ها در فروشگاه مجازی اپ‌هایش در سیستم «آی‌اواس» روند تأیید سخت‌گیرانه‌تری نسبت به سیستم اندروید گوگل دارد. در گوگل نیز وقتی قابلیت «پلی پروتکت» (Play Protect) در موبایل شما فعال باشد مانع ورود مستقیم بدافزارها به موبایل می‌شود. اما هر دو فروشگاه مجازی ارزیابی مستقل در مورد هر اپ نمی‌کنند و بیشتر متکی به اظهارات اولیه سازنده آن هستند.

در کشورهای دیگر راهکارهای حقوقی نیز برای حفاظت از حریم خصوصی پیش‌بینی شده است. اما در افغانستان در صورت سوء استفاده احتمالی از داده‌های شخصی افراد، مرجع حقوقی مطمئنی وجود ندارد.

خدمات دیجیتال یا نظارت دیجیتال؟

کارشناسانی که این اپ‌ها را مرور کرده‌اند می‌گویند احتمال این‌که این برنامه‌ها وسیله‌ای برای نفوذ به موبایل‌های افراد استفاده شوند وجود دارد.

رازنت، سایتی که اپ‌های ساخته شده در ایران را بررسی می‌کند در گزارشی می‌گوید اپ «کیبورد ملی» را بررسی کرده است و نشان می‌دهد کاربرانی که در داخل أفغانستان این گونه اپ‌ها را روی گوشی خود نصب می‌کنند دسترسی به آدرس ایمیل، ترافیک اینترنتی و مکان‌یابی آن‌‌ها در دسترس این اپلیکیشن قرار می‌گیرد.

مقاله رازنت نتیجه‌گیری کرده است:

«تحلیل ما چندین موضوع امنیتی و حریم را در اپلیکیشن صفحه کلید آر‌تی‌ای شناسایی کرد که نگرانی های مهمی را در مورد ایمنی کاربر، شفافیت و محافظت از داده ها ایجاد می کند.»

رازنت افزوده است: «اگرچه تحلیل به طور قطعی فعالیت جاسوسی عمدی را تایید نمی‌کند، ساختار و شیوه عملکرد آن یک محیط پرخطر را برای سوء استفاده احتمالی، نظارت یا در معرض قرار گرفتن غیرارادی اطلاعات حساس کاربر ایجاد می‌کند.»

یک اپلیکیشن فقط می‌تواند به داده‌های همان موبایل دسترسی داشته باشد که روی آن نصب شده است. با این حال، حتی در این حالت نیز اطلاعاتی مانند موقعیت جغرافیایی و شماره‌های دیگر موجود در دستگاه نیز قابل دسترسی خواهد بود.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که نهادهای حکومت طالبان در تلاشند ظرفیت نظارت دیجیتال خود را پیشرفته‌تر کنند و این اپلیکیشن‌ها می‌توانند ابزار آشکار و جذابی برای گسترش این توانایی باشند.

آقای باسط می‌گوید در دولت سابق و دو سال در دوره حکومت طالبان در وزارت مخابرات کار کرده است.

او در باره ظرفیت فنی این وزارتخانه در نظارت بر ارتباطات تلفونی می‌گوید از زمان دولت سابق تا حالا تلوفن‌های افراد شنود می‌شود:

«وزارت مخابرات یک قابلیت که دارد این است که تماس تلفونی از طریق سیم‌کارت و پیغام‌های سیم‌کارت را تعقیب کنند، موقعیت یا جای نفر را هم پیدا کنند و‌ گپ‌هایش را هم بشنوند. فعلا هم می‌شود و پیش‌تر [در دولت سابق] هم می‌شد. دیتا (داده‌ها) را به امنیت ملی یا استخبارات شریک می‌سازند هرکس را که زیر تعقیب باشد می‌توانند پیدا کنند یا گپ‌هایش بشنوند.»

حکومت طالبان در تلاش برای دیجیتالی کردن امور اداری و اسناد است؛ سیستم‌هایی که برای ایجاد حکومت الکترونیک از دولت پیشین آغاز شده بود حالا با سرعت بیشتری دنبال می‌شود.