Mwy nawr gan yr arbenigwr ar etholiadau, Syr John Curtice, sy'n dweud yn sicr bod cwestiynau mawr i Lafur eu hateb bellach.

Wrth siarad ar raglen BBC Wales Breakfast, dywedodd: "Mae Cymru… lle nad yw Llafur wedi colli mewn canrif, nid yn unig yn drydydd, ond yn drydydd gwael, gyda dim ond 11% o'r bleidlais."

Ychwanegodd "nad oedd amheuaeth" fod Llafur yn wynebu cwestiynau mawr ynghylch sut y maen nhw am ddod allan o’r twll etholiadol yma y maen nhw ynddo.

Dywedodd Syr John nad yw’r berthynas rhwng cefnogwyr y Ceidwadwyr a Llafur yr hyn yr oedd arfer bod, gan ychwanegu “nad oes perthynas bellach rhwng pleidleisio dros y ddwy blaid hynny a sefyllfa gwaith pobl".

"Oedran sy’n bwysig, nid galwedigaeth.

"Y newid strwythurol hollbwysig arall yw nad yw ein gwleidyddiaeth bellach yn ymwneud â dadleuon yn unig am y chwith yn erbyn y dde, ynghylch a ydym am i gymdeithas fod yn fwy cyfartal neu a ddylem fod yn mynd ar ôl twf economaidd."

Dyma oedd ymateb pobl Aberteifi i'r ffaith bod Eluned Morgan wedi colli ei sedd yn y Senedd ddoe.

Huw Lewis
Sylwebydd gwleidyddol

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Mae gwaith ymchwil Astudiaeth Etholiad Cymru 2026, sy'n cael ei arwain gan dîm o Brifysgol Aberystwyth a Phrifysgol Abertawe, yn awgrymu bod dirywiad y blaid Geidwadol yn allweddol.

Tra bod rhai o'r bobl sydd wedi troi at Reform yn gyn-bleidleiswyr Llafur, mae cyfran llawer mwy yn bobl a fyddai wedi pleidleisio i'r Ceidwadwyr yn yr etholiad diwethaf i'r Senedd yn 2021.

Cyn yr etholiad, roedd arweinydd Reform yng Nghymru, Dan Thomas, yn datgan yn hyderus y byddai'r blaid yn ennill yr etholiad.

Ni ddaeth Reform yn agos at gyrraedd y nod hwn; mewn gwirionedd wrth i'r canlyniadau gael eu cyhoeddi tueddu i danberfformio rhagamcanion nifer o'r arolygon barn oedd y blaid.

Y nod nawr i Reform fydd gwneud ei marc fel gwrthblaid gan fanteisio ar ei statws newydd yng Nghymru er mwyn hybu prif nod y blaid, sef sicrhau bod Nigel Farage yw cyrraedd 10 Downing Street ar ôl etholiad cyffredinol 2029.

Un o'r straeon mawr arall o'r canlyniadau yng Nghymru ydy twf Reform.

Mae un o aelodau newydd y blaid, Cai Parry-Jones, wedi dweud bod canlyniadau’r etholiad yn dangos bod pleidleiswyr “wedi cael llond bol ar bobl just yn rhoi bai ar eraill”.

Dywedodd fod llwyddiant Reform yn dod o rwystredigaeth dros flynyddoedd o wleidyddiaeth heb newid digon amlwg.

“Dwi’n meddwl mae pobl wedi cael llond bol o bobl just yn rhoi bai ar bobl eraill a dweud, ‘o dan ni just angen bod yn glanach, dan ni just angen hyn a llall, bydd popeth yn gweithio allan’. Wel mae hynna wedi digwydd am 27 mlynedd efo Llafur a Phlaid Cymru, dyw o heb gweithio,” meddai.

Ychwanegodd fod pleidleiswyr yn troi at Reform oherwydd eu bod eisiau “trwsio pethau” yn hytrach na pharhau â’r un dulliau.

Wrth ymateb i gwestiynau am fewnfudo a beirniadaeth fod Reform yn beio pobl eraill, dywedodd:

“Y bai mwya ydy ar y llywodraeth. Dydych chi ddim yn gallu rhoi bai ar unigolion. Y system ydy’r broblem.”

Roedd 'na gyfri' pleidleisiau yn Yr Alban ddoe hefyd, gyda'r Scottish National Party yn ennill 58 o'r 129 sedd yn Senedd Yr Alban, saith yn brin o gael mwyafrif.

Llafur a Reform UK oedd yn gydradd ail, gan ennill 17 sedd yr un, gyda'r Gwyrddion yn ennill 15 sedd, Y Ceidwadwyr gyda 12 sedd, a'r Democratiaid Rhyddfrydol 10.

Mae disgwyl y bydd John Swinney fydd yn cael ei enwi'n Brif Weinidog unwaith eto, wedi iddo gadw ei sedd yn Perthshire North.

Ffynhonnell y llun, getty

Mae'r colledion yn Lloegr yn codi cwestiynau difrifol am ddyfodol Keir Starmer, yn ôl sylwebydd gwleidyddol Syr Deian Hopkin.

Wrth siarad ar BBC Radio Wales, dywedodd fod y canlyniadau’n “drychinebus” i’r blaid, gyda Llafur yn colli rheolaeth ar gyngor Birmingham – yr awdurdod lleol mwyaf yn Lloegr – a thua 1,400 o gynghorwyr ar draws y wlad.

Ar yr un pryd, gwelwyd enillion mawr i Reform UK, yn ogystal â chynnydd i’r Democratiaid Rhyddfrydol a’r Blaid Werdd.

Dywedodd Syr Deian: “Dwi ddim yn credu bod hyn yn mynd i ddigwydd dros nos. Mae pobl yn chwilio am ddrama, ond dwi ddim yn meddwl dyna fydd yn digwydd.”

Ychwanegodd fod herio arweinydd Llafur yn “anodd iawn” oherwydd strwythurau mewnol y blaid, ond bod y pwysau’n debygol o gynyddu dros y misoedd nesaf, yn enwedig cyn cynhadledd yr hydref.

“Y cwestiwn yw pryd, nid os,” meddai, gan awgrymu bod trafodaeth am ddyfodol Starmer yn anochel.

Wrth drafod sôn am olyniaeth bosibl, gan gynnwys Ysgrifennydd Iechyd Lloegr Wes Streeting, dywedodd fod ffigyrau blaenllaw eraill yn ceisio osgoi ymddangos fel pe baent yn cynllwynio.

“Y broblem yw pwy allai uno plaid sydd mor rhanedig ar hyn o bryd,” ychwanegodd.

Nid dim ond yng Nghymru oedd hi'n ddiwrnod heriol i Lafur ddoe.

Roedd etholiadau mewn 136 o 317 o gynghorau Lloegr, gyda miloedd o gynghorwyr yn cael eu hethol.

Mae'r cyfrif wedi gorffen mewn 131 o'r 136 cyngor, gyda Reform yn cipio nifer fwyaf o gynghorwyr - 1,444.

Mae Llafur yn ail ar hyn o bryd gyda 997, y Democratiaid Rhyddfrydol gyda 834, y Ceidwadwyr gyda 773, a'r Gwyrddion â 515.

Hyd yma, mae Llafur wedi colli 1,406 o gynghorwyr, y Ceidwadwyr wedi colli 557, ond mae'r Democratiaid Rhyddfrydol, Y Gwyrddion a Reform ar gynnydd.

Mae 'na leisiau o fewn Llafur yng Nghymru a Lloegr wedi galw ar Syr Keir Starmer i ymddiswyddo, ond mae Dirprwy Brif Weinidog y DU, David Lammy, wedi dweud bod angen i Lafur newid ei ffordd, ond bod rhaid uno tu ôl Starmer.

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Pleidleisiodd mwy o bobl dros Blaid Cymru yng Nghaerdydd Penarth (36,136) nag yng Ngwynedd Maldwyn (36,087).

BBC Question Time

Ar raglen Question Time y BBC neithiwr, dywedodd arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan, Liz Saville-Roberts ei bod hi am weld datganoli yn cael ei ddefnyddio i'w llawn botensial er lles pobl Cymru.

Gan ateb cwestiwn Fiona Bruce ynghylch ag annibyniaeth, dywedodd Ms Saville-Roberts ei bod hi eisiau gweld mwy o gyfrifoldebau'n cael eu datganoli o San Steffan.

"Rydym eisiau pwerau pellach. Ni yw'r blaid sy'n sefyll dros fwy o annibyniaeth," meddai.

"Mae'r hyn mae'r cyhoedd wedi'i gael o dan ddatganoli yng Nghymru mor wael. Mae wedi gwasanaethu pobl Cymru mor wael, ac ein gwaith ni yn y lle cyntaf yw gwneud i ddatganoli weithio.

"Yna pan fydd pobl yn gweld yr hyder a bod ni'n gallu gwneud pethau'n well dros ein hunain - yna byddwn ni ar daith."

Ffynhonnell y llun, PA

BBC Radio Cymru

Roedd Anna Brychan, sydd wedi ei hethol dros Blaid Cymru yn etholaeth Caerdydd Penarth yn siarad ar Radio Wales bore 'ma.

Galwodd y canlyniad ddoe yn "ganlyniad rhyfeddol ar draws Cymru, ac yn enwedig yn benodol i mi yng Nghaerdydd lle mae hanner y cynrychiolwyr ar gyfer y brifddinas nawr o Blaid Cymru yn y Senedd".

Gan na wnaeth Plaid Cymru ennill mwyafrif, un o'r opsiynau amlycaf nawr ydy ffurfio llywodraeth leiafrifol.

Dywedodd Ms Brychan: "Trwy gydol yr ymgyrch, rydym yn amlwg wedi esbonio mai dyna fyddai ein dewis gorau [ffurfio llywodraeth leiafrifol] ar y sail fod pobl wedi nodi'n glir eu bod nhw eisiau newid sylweddol."

Ychwanegodd fod y blaid wedi "tynnu sylw at y ffaith, os yw pobl yn hapus i weithio gyda ni er lles Cymru ar flaenoriaethau y gallwn ni eu nodi, yna wrth gwrs byddwn ni'n cael y sgyrsiau yna gyda nhw".

"Bydd pobl yn disgwyl i ni symud ymlaen a chyflawni ar eu rhan ac wrth fynd ar drywydd hynny, yna byddem yn hapus i siarad â phobl sydd mewn cytundeb â ni."

Tebyg oedd ymateb yr academydd gwleidyddol Dr Anwen Elias sy'n dweud bod y canlyniad wedi “gweddnewid” gwleidyddiaeth Cymru, gan ddisgrifio llwyddiant Plaid Cymru a Reform UK fel trobwynt hanesyddol.

Yn siarad ar BBC Radio Cymru, dywedodd fod canlyniad Plaid Cymru yn “anhygoel wir”, gan eu bod wedi torri tir newydd mewn rhannau o’r wlad lle nad oedd y blaid wedi bod yn gryf yn hanesyddol.

“Mae wir yn dangos i ni pa mor lwyddiannus ma’r blaid wedi bod yn perswadio pobl i bleidleisio iddyn nhw nag sydd wedi ystyried pleidleisio iddyn nhw o’r bla’n.”

Dywedodd hefyd fod llwyddiant Reform yn “ganlyniad arbennig”, gyda’r blaid bellach yn ail fwyaf y Senedd ac yn debygol o gael “dylanwad pwysig ar ein gwleidyddiaeth ni dros y bedair blynedd nesa”.

Er hynny, nododd nad oedd perfformiad Reform “cweit wedi bod cystal ag oedd yr arolygon barn yn awgrymu”.

Yn trafod perfformiad y Blaid Lafur yng Nghymru, fe roddodd yr arbenigwr gwleidyddol, Syr John Curtice, y canlyniad mewn cyd-destun hanesyddol.

Dyma golled gyntaf y Blaid Lafur yng Nghymru ers dros ganrif, gan ennill ond 11% o'r bleidlais yma - 25% yn is na'r etholiad cyffredinol diwethaf (2021).

Yn trafod y tirlun gwleidyddol newydd, meddai Curtice: "Mewn gwirionedd, dim llai na daeargryn yw hyn."

Rydyn ni bellach yn gwybod pwy yw’r 96 aelod newydd o’r Senedd, ond mae sawl cam sydd angen eu cwblhau cyn y byddwn ni'n gwybod yn sicr pwy fydd y prif weinidog nesaf.

Annell sy'n esbonio'r camau nesaf...

Cafodd rhifyn arbennig o bodlediad Gwleidydda ei recordio neithiwr, yn ymateb i'r canlyniadau.

Cafodd Vaughan, Bethan a Richard gwmni y cyn-Brif Weinidog Llafur, Carwyn Jones a'r cyn-ddirprwy Brif Weinidog Plaid Cymru, Ieuan Wyn Jones i ddadansoddi.

Cliciwch isod i wrando neu ewch i BBC Sounds.

BBC Radio Cymru

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Yn troi at y blaid Lafur nawr ac mae AS Llanelli, Nia Griffith, wedi gwrthod dweud yn glir ei bod yn dal i gefnogi Syr Keir Starmer fel Prif Weinidog y DU.

Pan ofynnwyd iddi’n uniongyrchol ar Radio Cymru a oedd hi’n cefnogi Starmer i barhau yn y swydd, dywedodd: “Bydd y cyfle i gael y sgwrs yna.

"Beth sy’n bwysig iawn ydy’r ffaith bod e’n dal i fod yna nawr i greu y stabilrwydd, a wedyn ni’n cael y ddadl o beth ydy’r camau nesaf.”

Daeth y sylwadau wedi canlyniadau trychinebus i Lafur yng Nghymru, gyda Griffith yn cyfaddef bod angen i’r blaid “wrando” ac “ail-feddwl” ar ôl yr etholiad.

“Ma’ rhaid i ni gymryd ein hamser nawr i ddysgu o beth ma’ bobl yn dweud wrthyn ni, i wrando ac i ail-feddwl beth ma’ rhaid i ni wneud.”

Amddiffynnodd hefyd Ysgrifennydd Gwladol Cymru Jo Stevens, gan ddweud ei bod hi wedi “neud lot” dros Gymru ac wedi “cael lot o becynnau da i ddiwydiant”.

Dafydd Trystan Davies ac Andrew RT Davies yn tyngu’r llw yn y Senedd ar ôl cael eu hethol fel aelodau.

BBC Radio Cymru

Pwysleisiodd Llyr Gruffydd hefyd bod angen “egni newydd” ar ôl bron i dri degawd o lywodraeth Lafur yng Nghymru.

“Dwi ddim yn meddwl ei fod yn beth drwg bod yna turnover,” meddai. “Mae pobl wedi bod o gwmpas bwrdd y cabinet ers dechrau datganoli, ac mae pethe wedi mynd yn stêl.”

Ychwanegodd fod canlyniad yr etholiad yn dangos bod etholwyr eisiau gweld newid ymarferol mewn meysydd fel iechyd, costau byw a chyfleoedd i blant.

“Taclo problemau’r gwasanaeth iechyd sydd ar frig y rhestr,” meddai. “A hefyd helpu pobl gyda chostau byw a rhoi’r cychwyn gorau posib i blant mewn bywyd.”

Wrth gyfeirio at Reform UK, dywedodd fod cwestiwn mawr ynghylch pa fath o wrthblaid fyddan nhw yn y Senedd newydd.

“Ydyn nhw yma i wneud gwaith adeiladol dros bobl Cymru,” meddai, “neu i fod yn spoilers?”

BBC Radio Cymru

Mae canlyniad yr etholiad yn rhoi “mandad clir” i’r blaid geisio ffurfio Llywodraeth nesaf Cymru, meddai Llyr Gruffydd o Blaid Cymru, sy'n dweud eu bod yn paratoi ar gyfer “cyfnod newydd” yn y Senedd.

Wrth siarad ar Radio Cymru, dywedodd fod Plaid Cymru bellach yn symud o ymgyrchu i baratoi ar gyfer llywodraethu, gyda degau o aelodau newydd yn ymuno â’r grŵp Seneddol.

“Mae pobl Cymru wedi datgan yn glir iawn eu bod nhw eisiau newid,” meddai. “Mae’r niferoedd sydd gyda ni yn gosod dyletswydd arnon ni i geisio ffurfio llywodraeth.”

Dywedodd mai llywodraeth leiafrifol fyddai “dewis” Plaid Cymru, gan bwysleisio nad oes yr un blaid erioed wedi ennill mwyafrif yn hanes datganoli.

“Mae hynny’n rhan sylfaenol o ddiwylliant gwleidyddol Bae Caerdydd,” meddai. “Bydd trafodaethau’n digwydd gyda phleidiau eraill, ond mae pobl Cymru wedi rhoi’r mandad i Blaid Cymru arwain.”

Am y tro cyntaf mewn degawdau, nid Llafur sydd wedi ennill y nifer fwyaf o seddi mewn etholiad yng Nghymru.

Dyma sut mae map gwleidyddol Cymru yn edrych ar ei newydd wedd.

Plaid Cymru yw'r blaid fwyaf ar ôl ennill 43 sedd, ac er bod hyn yn golygu y gall Rhun ap Iorweth ffurfio llywodraeth, nid oes gan ei blaid fwyafrif;

Daeth Reform yn ail, gan ennill 34 sedd - dywedodd eu harweinydd yng Nghymru, Dan Thomas, mai ei blaid oedd "byddin y bobl";

Cafodd Llafur ddiwrnod truenus, gan ddod â'i rhediad buddugoliaethus dros ganrif mewn etholiadau yng Nghymru i ben;

Collodd y Prif Weinidog Eluned Morgan ei sedd yng Ngheredigion Penfro a chyhoeddodd ei bod yn camu i lawr fel arweinydd Llafur yng Nghymru;

Enillodd Plaid Werdd Cymru ei seddi cyntaf erioed yn Senedd Cymru, sy'n golygu y bydd Anthony Slaughter o Gaerdydd Penarth a Paul Rock o Gaerdydd Ffynnon Taf yn cymryd eu lle yn y Senedd;

Un aelod o'r Democratiaid Rhyddfrydol sydd yn y Senedd unwaith eto, sef Jane Dodds.