ኢትዮጵያ

ፖለቲካ

ሴቶች

ጤና

ስፖርት

ጥበብ

ቴክኖሎጂ

ምጣኔ ሃብት

ዜና

ቪዲዮ

ይመልከቱ

Radio

ያድምጡ

ባለፈው ዓመት ጥር ወር መጨረሻ ላይ በትግራይ የተጀመረው ጦርነት ወደ አማራ እና አፋር ክልሎች ተስፋፍቶ ነበር። በዚህ ጦርነት ውስጥ ትልቁን ዋጋ የከፈሉ ሴቶች እና ሕፃናት መሆናቸውን ከሚወጡ ሪፖርቶች መረዳት ይቻላል። ቢቢሰ ወደ ኮምቦልቻ በሄደበት ወቅት ጾታዊ ጥቃት የደረሰባቸውን ሴቶች አግኝቶ አናግሯል።

በሰሜን ኢትዮጵያው ጦርነት ከባድ ዋጋ የከፈሉት ሴቶች

ባሕር ዳር ከተማ ከአንድም ስድስት ሥመ ጥር አስለቃሾች አሏት። አቶ ደርሶ ሙጬ ከስድስቱ መካከል አንዱ ናቸው። የምናስለቅሰው ሐዘንተኛውን ለማገዝ ነው ሲሉ ለቢቢሲ ተናግረዋል።

"ልጆቼ አስለቃሽ ቢሆኑልኝ አልጠላም" ሥመ ጥሩ የባሕር ዳር አስለቃሽ

የ38 ዓመቱ ጎልማሳ ብርሄ ጎሹ 2̋0 እንደሚረዝም ይናገራል። ሕይወቱ የተመሰረተው የግብርና ሥራ ላይ ቢሆንም በቁመቱ የተነሳ ጠምዶ ማረስ፣ የተዘራውን ማረምና መኮትኮት ብሎም ማጨድ አልሆነለትም። ሕይወቱ ሁሉ የተመሰረተው በባለቤቱ ድጋፍ ላይ ነው። ከረዣዥሞች ጋር ተወዳድሮ የቀዳሚነቱን ስፍራ ቢይዝ ደግሞ ምኞቱ ነው።

"በቁመት ከኢትዮጵያ አንደኛ ነኝ"-ብርሄ ጋሹ

በ2013 ዓ.ም ሰኔ ወር መጨረሻ ላይ የፌደራል መንግሥቱ ጦር ከትግራይ ክልል የተናጠል ተኩስ አቁም አውጆ መውጣቱን ተከትሎ የህወሓት ኃይሎች ወደ አማራ ክልል ከተሞች ወረራ መፈፀም ጀመሩ። እነዚህ አማፂያን በቁጥጥራቸው ስር አስገብተዋቸው የነበሩት የወልድያ፣ ደሴ፣ ላሊበላ ከተሞች በርካታ ውድመቶችን ማስተናገዳቸው ሲነገር ሰንብቷል። ለመሆኑ በአሁኑ ወቅት በአካባቢው ሕይወት ምን ይመስላል?

ሕይወት ከጦርነት በኋላ በደሴ፣ በወልድያ እና በላሊበላ

ባለፉት ሦስት ዓመታት በምዕራብ ኦሮሚያ ማለትም በአራቱ የወለጋ ዞኖች ግድያዎች፣ የንብረት ውድመት እና ማፈናቀሎች በተደጋጋሚ የሚያጋጥሙ ክስተቶች ሆነው ከርመዋል። ይህ ግድያ፣ ንብረት ማውደም እና ማፈናቀል በአሁኑ ጊዜ ከወለጋ ወደ መካከለኛው የአገሪቱ ክፍል፤ ምዕራብ ሸዋ ዞን ተሸጋግሯል። ይህም መንግሥት በሽብርተኝነት የሰየመውና 'ሸኔ' የሚለውና እራሱን የኦሮሞ ነጻነት ጦር ብሎ ከሚጠራው ታጣቂ ቡድን የእንቅስቃሴ አቅጣጫ ጋር የተያያዘ ነው።

ከምዕራብ ኦሮሚያ ወደ ምዕራብ ሸዋ የተሸጋገረው ብሔር ተኮር ጥቃት

ባለፉት ሦስት ዓመታት የምዕራብ ኦሮሚያ ክፍል ሰዎች በግፍ የሚገደሉበት፣ የሚፈናቀሉበት እና ንብረት የሚወድምበት አካባቢ ሆኖ እስካሁን ቀጥሏል። በአካባቢው የሚገኙ ነዋሪዎች፣ አስተዳዳሪዎች፣ የመንግሥት ሠራተኞችና ሌሎችም የጥቃቶቹ ሰለባዎች ሆነዋል። በምዕራብ ኦሮሚያ ያለው ችግር በሰሜን ኢትዮጵያ እየተካሄድ በሚገኘው ጦርነት ምክንያት የሚገባውን ትኩረት ሳያገኝ እንደቀጠለ ነው።

በምዕራብ ኦሮሚያ ላለው የሰላም እጦት አምስት ምክንያቶች

በአማራ ክልል በደባርቅ ጊዜያዊ መጠለያ ከሚገኙት በስተቀር በጦርነቱ ሳቢያ ተፈናቅለው በጊዜያዊ መጠለያ የነበሩ ሁሉም ተፈናቃዮች ወደ ቀያቸው መመለሳቸው ተገለጸ።

'ከደባርቅ ጊዜያዊ መጠለያ በስተቀር ሌሎች ጊዜያዊ መጠለያ ጣቢያዎች ተዘግተዋል"- አማራ ክልል

ባለፈው ዓመት በትግራይ የተቀሰቀሰውን ጦርነት ተከትሎ የህወሓት ኃይሎች ወደ አማራ እና አፋር ክልል ጥቃት በመክፈት ተቆጣጥረዋቸው በነበሩ አካባቢዎች በሴቶች ላይ የአስገድዶ መድፈር ጥቃቶች እና ትንኮሳዎች መፈጸማቸው ተዘግቧል። ድርጊቱ ከተፈፀመባቸው ሴቶች መካከል ከ18 ዓመት በታች ያሉ ህጻናትም እንደሚገኙበት ክልሉ ያወጣው መረጃ ያሳያል።

'በህወሓት አማጺያን ከተደፈሩት ሴቶች መካከል ነፍሰ ጡሮች ይገኙበታል'-የአማራ ክልል

ባለፈው ዓመት ጥቅምት ወር በትግራይ የተቀሰቀሰው ጦርነት ከወራት በፊት ወደ አማራና አፋር ክልሎች ተስፋፍቶ የህወሓት አማጺያን የተወሰኑ የአፋር ክልል አካባቢዎችን እንዲሁም በአማራ ክልል በርካታ አካባቢዎችን ተቆጣጥረው ቆይተዋል። በህወሓት ኃይሎች ቁጥጥር ሥር በነበሩና አሁን በተለቀቁ ከተሞች በተለያዩ የመንግሥትና የሕዝብ መሠረተ ልማቶች ላይ ከፍተኛ ዘረፋ እና ውድመት መፈፀሙን የየአካባቢዎቹ አስተዳደሮች ገልጸዋል።

በአማራ ክልል በህወሓት ኃይሎች ተፈጸመ ስለተባለው ዘረፋ እና ውድመት እስካሁን የሚታወቀው

በፋኖ አደረጃጀት ለሰለጠኑና ወደ ጦር ግንባር የመዝመት ፍላጎት ላላቸው ማንኛውም የታጠቀ ኃይል በመንግሥት መዋቅር ውስጥ እንዲገቡ ተጠየቀ።

በፋኖ አደረጃጀት ያለ ማንኛውም የታጠቀ ኃይል በመንግሥት መዋቅር ስር እንዲገባ ተጠየቀ

በሰሜን ኢትዮጵያ እየተካሄደ ያለውን ጦርነት በመሸሽ ወደ አዲስ አበባ ለመግባት የሞከሩ ሰዎች ኦሮሚያ ክልል ከምትገኘው የሸኖ ከተማ እንዳያልፉ እየተደረገ መሆኑን ተፈናቃዮች እና የአካባቢው ባለሥልጣናት ተናገሩ።

ጦርነቱን በመሸሽ ወደ አዲስ አበባ ሲጓዙ የነበሩ ሰዎች ከሸኖ እንዳያልፉ መደረጉ ተነገረ

በአማራ ክልል የደቡብ ወሎ ዞን ዋና ከተማ ከሆነችው የደሴ ከተማ የፌደራሉ ሠራዊት ማፈግፈጉንና የህወሓት ኃይሎች መግባታቸው መዘገቡን ተከትሎ የኢትዮጵያ መንግሥት ከተማዋ አሁንም በቁጥጥሩ ስር መሆኗን ገለጸ። የኢትዮጵያ መንግሥት በኮሙኒኬሽን ጽህፈት ቤቱ በኩል ባወጣው መግለጫ ውጊያ እየተካሄደ መሆኑን ጠቅሶ "አሁንም ደሴና አካባቢዋ በመንግሥት የፀጥታ ኃይል ስር ናቸው" ብሏል።

ህወሓት ደሴን ይዣለሁ ቢልም መንግሥት ከተማዋ አሁንም በቁጥጥሬ ስር ናት አለ

የደሴ ከተማ አርብ ተረጋግታ አርፍዳ ከሰዓት በኋላ በተተኮሰ ከባድ መሳሪያ አንድ ሰው ላይ ጉዳት መድረሱን እንዲሁም በከተማዋ ውስጥ በተሰማ ከባድ የተኩስ ልውውጥ ምክንያትም ስጋት ተፈጥሮ እንደነበረ የከተማዋ ባለሥልጣንና ነዋሪዎች ለቢቢሲ ተናገሩ። ሐሙስ ዕለት ወደ ከተማዋ በተተኮሱ አምስት የመድፍ አረሮች አንድ ሰው የሞተባትና ሦስት ሰዎች የቆሰሉባት ደሴ አርብ ዕለትም በከባድ መሳሪያ ጥቃት አንድ ተጨማሪ ነዋሪዋ መሞቱ ተነግሯል።

የደሴ ከተማ የዕለተ አርብ ውሎና የከሰዓት በኋላው ተኩስ

የኦሮሚያ ክልል መንግሥት በምሥራቅ ወለጋ ዞን፣ በኪረሙ ወረዳ ውስጥ በሚገኘው ሀሮ ከተማ ባለፈው እሁድ መስከረም 30 ቀን 2014 ዓ.ም የተፈጸመውን ጥቃት ተከትሎ የ15 ሰዎች ሕይወት ማለፉን ለቢቢሲ ገለፀ። የአካባቢው ነዋሪዎች የሰዎች ሕይወት መጥፋቱን እና ንብረት መውደሙን ገልፀው በአካባቢው ይንቀሳቀሳሉ ያሏቸውን ታጣቂዎች ተጠያቂ አድርገዋል።

ምሥራቅ ወለጋ ውስጥ በተፈጸሙ ጥቃቶች 15 ሰዎች መገደላቸውን የክልሉ መንግሥት ተናገረ

በትግራይ ክልል የተከሰተው ጦርነት ወደ አጎራባቹ አማራ ክልል መዛመቱን ተከትሎ በብዙ ሺዎች የሚቆጠሩ ነዋሪዎች ተፈናቅለዋል፣ በርካቶችም ከፍተኛ የምግብ እጥረት ገጥሟቸዋል።ከዚህም ጋር ተያይዞ የተመጣጠነ ምግብ እጥረት ያለባቸውን ሴቶችና ሕፃናትን የሚያሳዩ ምስሎች በማኅበራዊ ሚዲያ በስፋት ተጋርተዋል።ነገር ግን እነዚህን ምስሎች በምንመረምርበት ወቅት አንዳንዶቹ ከሌሎች ስፍራዎች ከሶማሊያ፣ ከትግራይ አልፎ ተርፎም በ1977 ከተከሰተው አስከፊ ረሃብ የተወሰዱ መሆናቸውን የቢቢሲ ሪያሊቲ ቼክ ተመልክቷል።

ከኢትዮጵያ የምግብ ቀውስ ጋር ተያይዞ እየወጡ ያሉ አሳሳች ምስሎች

የህወሓት አማጺያን በያዟቸው የሠሜን ወሎና ዋግ ኸምራ ብሔረሰብ አስተዳደር አካባቢዎች ያሉ ነዋሪዎች ለከፋ ችግር መዳረጋቸውን የአካባቢው ተወላጆች ለቢቢሲ ተናገሩ። የአማራ ክልል የአደጋ መከላከልና ምግብ ዋስትና ኮሚሽን የህወሓት ኃይሎች በተቆጣጠሯቸው የሠሜን ወሎ እና የዋግ ኽምራ ብሔረሰብ አስተዳዳር አካባቢዎች መድረስ አለመቻሉን ነገር ግን የምግብ ዋስትና ችግር ሊኖር እንደሚችል ስጋት መኖሩን ለቢቢሲ ገልጿል።

የሠሜን ወሎና የዋግ ኸምራ ነዋሪዎች ለከፋ ችግር መጋለጣቸው ተነገረ

የአማራ ክልል ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ፋንታ ማንደፍሮ (ዶ/ር) ከቢቢሲ ጋር በወቅታዊ ጉዳዮች ዙሪያ ባደረጉት ቆይታ "ሕዝባችንን ከታወጀበት ጦርነት መከላከላችንን እንቀጥላለን። ያለን ብቸኛው አማራጭ እሱ ነው።" ሲሉ ተናግረዋል። ምክትል ርዕሰ መስተዳድሩ አክለውም ለአማራ ህዝብ ራሱን እንዲከላከል ጥሪ መቅረቡን አስታውሰው 'በሚሊዮኖች' የሚቆጠር ወጣት ጥሪውን ተቀብሎ እንደሚቀላል ያላቸውን ግምት ተናግረዋል።

"ሕዝባችንን ከታወጀበት ጦርነት መከላከላችንን እንቀጥላለን" የአማራ ክልል ም/ር መስተዳድር ፋንታ ማንደፍሮ (ዶ/ር)

ከአንድ ወር በፊት እንደገና በተቀሰቀሰው የራያ አካባቢ ግጭት ከባላ፣ ኮረም፣ አላማጣ፣ ዋጃ እና ጥሙጋ በርካታ ሰው ተፈናቅሎ ወልዲያ ከተማ ተጠልለው ነበር። ከሦስት ሳምንት በፊት ደግሞ ጦርነቱ ወደ ቆቦ ሲስፋፋ የቆቦ እና አካባቢው ነዋሪዎች 50 ኪሎ ሜትር በእግር ተጉዘው ወልዲያ ገብተዋል። በከተማው ከፍተኛ የሆነ ተፈናቃይ በመኖሩ ምግብ፣ መጠጥ እና መጠለያ እስከማጣት የደረሰ ችግር እንደነበር አዲሱ ይናገራል።

ከሰሜን ወሎ አካባቢዎች ተፈናቅለው ደሴ የገቡ ተፈናቃዮች ሁኔታ

የተባበሩት መንግሥታት የስደተኞች ድርጅት (ዩኤንኤችሲአር) በአማራ እና አፋር ክልሎች ያለው የሰዎች መፈናቀል አሳስቦኛል አለ። የተመድ የስደተኞች ከፍተኛ ኮሚሽን የአካባቢው ባለሥልጣናትን እንዲሁም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የሰብዓዊ እርዳታ ማስተባበሪያ ቢሮ -ኦቻን ጠቅሶ ከአማራ ክልል 100 ሺህ እንዲሁም ከአፋር ክልል 70 ሺህ ሰዎች ከቀያቸው መፈናቀላቸውን ገልጿል።

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በአማራ እና አፋር ክልሎች ያለው የሰዎች መፈናቀል አሳስቦኛል አለ

ከእስር የተፈቱት ብርጋዴር ጄኔራል ተፈራ ማሞ የአማራ ክልል ልዩ ኃይል አዛዥ ሆነው ተሾሙ።

የአማራ ሕዝብ