Nga trông chờ vào sinh viên để bù đắp tổn thất ngày càng tăng ở Ukraine

"Con trai tôi đã học về drone trong ba tháng - vậy mà họ vẫn đẩy nó ra tuyến đầu tham gia tấn công trực diện, vào cối xay thịt," bà Oksana Afanayeva, mẹ nuôi của Valery Averin, nói.

Chàng trai 23 tuổi này là một trong những sinh viên Nga đầu tiên được biết đến đã thiệt mạng ở Ukraine, sau khi đăng ký tham gia một chiến dịch quy mô lớn mới nhằm tuyển mộ thanh niên từ các trường đại học và cao đẳng vào lực lượng drone của Nga.

"Nó thậm chí chưa từng phục vụ trong quân đội," bà Afanasyeva phàn nàn.

Chiến dịch khuyến khích sinh viên tại các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật và trường dạy nghề ký hợp đồng quân đội bắt đầu vào đầu năm 2026, khi Nga tìm cách duy trì nỗ lực chiến tranh sang năm thứ năm. Chiến dịch này đặc biệt tập trung vào những người gặp khó khăn trong học tập hoặc đang cân nhắc tạm nghỉ học.

Các đơn vị drone được quảng bá như một con đường tinh nhuệ hơn và có trình độ kỹ thuật cao hơn để tham gia cuộc chiến.

Averin lớn lên trong một trại trẻ mồ côi ở miền đông Siberia cho đến khi được một gia đình nhận nuôi vào năm 11 tuổi. Vào thời điểm tòng quân, anh đang học năm cuối tại Trường Kỹ thuật Xây dựng Cộng hòa Buryatia.

Đầu tháng 4/2026, anh gọi điện cho mẹ nuôi để nói rằng mình sắp được điều đến một nơi "không có sóng [điện thoại]", và dặn bà đừng lo lắng.

Ban đầu, anh nói rằng mình đi làm để kiếm tiền tại Wildberries, một công ty bán lẻ trực tuyến của Nga, và bà Afanasyeva vô cùng sốc khi biết anh đã ký hợp đồng nhập ngũ và hoàn thành khóa huấn luyện vận hành drone.

"Cháu nói với tôi: 'Sẽ không có chuyện gì xảy ra với con, mọi chuyện sẽ ổn thôi.'"

Một tuần sau, vào ngày 8 /4, bà biết tin anh đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng súng cối gần khu vực Luhansk mà Nga chiếm đóng ở miền đông Ukraine.

Một thanh niên khác, Vladislav Gorbunov, 18 tuổi, đến từ thị trấn nhỏ Unecha, cách biên giới Ukraine 70km về phía bắc, đã thiệt mạng chỉ bốn tháng sau khi ký hợp đồng quân sự – vào ngày 6/4/2026.

Anh từng học ngành xây dựng và bảo trì đường sắt tại Trường Kỹ thuật Công lập Công nghệ chuyên ngành và Giao thông ở địa phương, và ban đầu được điều đến một đơn vị bộ binh xung kích tiền tuyến trước khi được chuyển sang đơn vị drone.

Một thanh niên khác nữa, Rakhim Abdullin, đã ghi danh tại Trường Cao đẳng Khai khoáng Kumertau để học nghề hàn vào hai năm trước, nhưng việc học không suôn sẻ.

Đến tháng 1/2026, chỉ hơn hai tuần sau sinh nhật lần thứ 18, anh ký hợp đồng quân ngũ với mục tiêu trở thành người vận hành drone vì cho rằng đó là một lựa chọn an toàn.

"Nhưng khi đến đó, hóa ra chẳng hề an toàn chút nào," mẹ anh, bà Elena, giải thích. "Bởi vì chúng [Rakhim Abdullin và đồng đội] cũng nhìn thấy các đơn vị xung kích, mà những đơn vị đó lại ở ngay tuyến đầu."

Đến ngày 13/3, anh đã thiệt mạng. "Cháu đi rất nhanh, rồi cũng trở về rất nhanh," bà nói.

Ba cựu sinh viên – Abdullin, Gorbunov và Averin – nằm trong số 230.407 binh sĩ và sĩ quan Nga mà BBC xác minh là đã thiệt mạng, dựa trên việc phân tích các nghĩa trang, đài tưởng niệm chiến tranh, sổ đăng ký của chính quyền và cáo phó.

Số người chết trên thực tế được cho là cao hơn nhiều, và các chuyên gia quân sự tin rằng phân tích của BBC về các nguồn thông tin công khai chỉ phản ánh khoảng 45–55% tổng số người thiệt mạng.

Điều đó đồng nghĩa số binh lính tử trận trên thực tế có thể dao động từ 417.000 đến 509.500 người. Cơ quan tình báo lớn nhất của Anh, GCHQ, hồi tháng 5/2026 công bố rằng con số này là gần 500.000 người.

Tổn thất của Ukraine cũng rất lớn. Lần gần đây nhất, tháng 2/2026, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã thừa nhận có 55.000 binh sĩ thiệt mạng , cùng với một số lượng lớn người mất tích.

Một trang web ẩn danh của Ukraine cho rằng tổng số binh sĩ thiệt mạng có thể lên tới 213.000 người, trong khi cơ quan tình báo quân sự Hà Lan ước tính tổng số người chết, bị thương và mất tích vào khoảng 500.000 người.

Việc bổ sung thay thế những người thiệt mạng và bị thương đã trở thành yếu tố then chốt để Nga duy trì cuộc chiến toàn diện tại Ukraine, và chính quyền đã quảng bá chương trình mà Averin tham gia là một con đường tình nguyện để gia nhập một binh chủng hiện đại, công nghệ cao và tương đối an toàn của quân đội.

Sinh viên được đề nghị ký hợp đồng đặc biệt kéo dài một năm để phục vụ trong một binh chủng mới của quân đội mang tên "lực lượng hệ thống không người lái" – trong bối cảnh drone đã trở thành yếu tố trung tâm của cuộc chiến ở Ukraine.

Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov vào tháng 11/2025 cho biết rằng lực lượng này chủ yếu sẽ tìm cách thu hút những người dưới 35 tuổi, vì những tân binh trẻ tuổi được cho là dễ tiếp thu hơn với "công nghệ và tốc độ mới".

Chỉ trong vài tuần, các buổi tuyển quân đã bắt đầu xuất hiện tại các cơ sở giáo dục trên khắp nước Nga.

BBC News Tiếng Nga đã tìm thấy bằng chứng về hoạt động tuyển mộ tại ít nhất 95 trường đại học và cao đẳng vào cuối tháng Hai, và đến tháng Tư, ấn phẩm dành cho sinh viên Groza đã đưa ra con số gần 270 trường đại học và cao đẳng đã quảng bá các hợp đồng cho lực lượng drone.

Lời mời gọi được thiết kế rất kỹ lưỡng.

Sinh viên được thông báo rằng họ chỉ cần ký hợp đồng một năm, gồm cả thời gian huấn luyện, và sẽ phục vụ cụ thể trong các đơn vị drone thay vì bộ binh thông thường. Họ sẽ nhận được các khoản thù lao lớn cùng những kỹ năng kỹ thuật có giá trị, trước khi quay trở lại tiếp tục việc học.

Tại một số trường đại học, sinh viên còn được hứa hẹn thêm nhiều quyền lợi khác, như các khoản tiền thưởng một lần, suất học được ngân sách nhà nước tài trợ, điều kiện thuận lợi hơn để học lên sau đại học, hoặc chỗ ở tốt hơn.

Tại thủ đô Moscow, các tờ rơi phát cho sinh viên nói rằng tình nguyện viên có thể nhận được ít nhất 5 triệu rúp (57.000 đô la Mỹ) trong năm đầu tiên.

Tuy nhiên, các luật sư và nhà hoạt động nhân quyền cảnh báo rằng những lời hứa này có thể không có giá trị đảm bảo trên thực tế.

Kể từ khi Tổng thống Vladimir Putin ban hành sắc lệnh huy động một phần vào tháng 9/2022, các hợp đồng quân sự trên thực tế đều được gia hạn cho đến khi lệnh động viên kết thúc. Điều đó đồng nghĩa với việc một tân binh gần như chắc chắn sẽ không thể xuất ngũ sau 12 tháng.

Một phần quan trọng trong chiến dịch tuyển mộ của Bộ Quốc phòng Nga là khẳng định công việc của người điều khiển drone an toàn hơn các vị trí chiến đấu khác, do hoạt động ở phía sau tiền tuyến.

Tuy nhiên, trong cuộc chiến này, họ đã trở thành những mục tiêu có giá trị cao, bị cả hai bên săn lùng vì tầm quan trọng của họ trên chiến trường.

Ít nhất 920 người điều khiển drone của Nga đã thiệt mạng kể từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu vào tháng 2/2022, theo phân tích của BBC News Tiếng Nga, hãng tin độc lập Mediazona và một nhóm tình nguyện viên. Con số đó đến từ các nguồn công khai, vì vậy một lần nữa, số thực tế nhiều khả năng còn cao hơn.

Số thương vong đã được xác nhận trong lực lượng điều khiển drone hiện đã tương đương với số thương vong được ghi nhận ở các đơn vị pháo binh – một trong những binh chủng chiến đấu phải đối mặt với mức độ nguy hiểm cao nhất của quân đội.

Và sinh viên thậm chí có thể không được gia nhập lực lượng drone, bởi việc một tân binh có phù hợp hay không hoàn toàn do Bộ Quốc phòng Nga quyết định. Nếu không đạt yêu cầu, họ có thể bị điều sang một binh chủng khác.

Bên cạnh các khoản hỗ trợ tài chính và những lời kêu gọi lòng yêu nước, đôi khi sinh viên còn bị gây sức ép để ký hợp đồng nhập ngũ.

BBC News Tiếng Nga đã tìm thấy bằng chứng cho thấy những sinh viên sắp bị buộc thôi học hoặc đang cân nhắc bảo lưu kết quả học tập đã trở thành đối tượng bị nhắm đến.

Tại một trường cao đẳng ở Novosibirsk, vị hiệu trưởng bị ghi âm lại khi gọi các sinh viên từ chối ký hợp đồng là những kẻ hèn nhát.

Một số cơ sở giáo dục cũng được cho là đã phải đáp ứng chỉ tiêu tuyển quân.

Một cựu cố vấn của hiệu trưởng Đại học Liên bang Viễn Đông cho biết trường này đã được giao chỉ tiêu đưa 32 sinh viên ra chiến trường trong tháng 2/2026. Tuy nhiên, nhà trường đã bác bỏ thông tin này và gọi đó là tin giả, đồng thời khẳng định họ chỉ ủng hộ những sinh viên tự nguyện quyết định ký hợp đồng quân sự.

Việc Nga tập trung chiêu mộ sinh viên cho thấy cuộc chiến đang ngày càng thâm nhập sâu hơn vào các cơ sở dân sự, từ các trường đại học và cao đẳng cho đến các trường dạy nghề.

Những thanh niên trẻ được hứa hẹn về tiền bạc, địa vị và viễn cảnh trải qua cuộc chiến trong thời gian ngắn với vai trò chuyên môn. Nhưng cái chết của Valery Averin đã phơi bày sự mong manh – và ngắn ngủi – của những lời hứa ấy.

Người mẹ nuôi tin rằng Averin đã không phục vụ trong vai trò là chuyên gia kỹ thuật được bảo vệ như anh từng mong đợi: "Cháu nói sẽ không có chuyện gì xảy ra với mình."