Nhận 10 tỷ từ doanh nghiệp: quà 'truyền thống văn hóa', hay 'tiền hối lộ'?

Khi cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan nói trong phiên tòa hôm 18/8 rằng việc ông nhận khoảng 10 tỷ đồng từ doanh nghiệp chỉ là "truyền thống văn hóa" , thì cơ quan công tố cho rằng bản chất của số tiền này là hối lộ.

Ông Nguyễn Bá Hoan, người đang hầu tòa trong phiên xử vụ án mà ông bị cáo buộc để cho cấp dưới gây khó dễ cho doanh nghiệp nhằm mục đích để họ đưa tiền bôi trơn trong việc thẩm định hồ sơ cấp giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, vẫn tỏ ra không đồng ý.

Trong vụ án này, ông Hoan, cựu Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, bị cáo buộc nhiều lần nhận hối lộ, với số tiền hơn 16 tỷ đồng.

Dù thừa nhận mình nhận số tiền này, ông Hoan vẫn muốn tòa xem xét lại "bản chất" của số tiền 10 tỷ đồng – cái mà ông gọi là khoản quà biếu dịp lễ, tết của doanh nghiệp "theo truyền thống văn hóa".

"Bị cáo có ba lần nhận hối lộ, tổng số 5 tỷ 750 triệu đồng. Còn số tiền bị cáo nhận những ngày lễ, Tết thì bị cáo không cho rằng là nhận hối lộ", ông Hoan trình bày trước tòa.

Tuy nhiên, đại diện Viện Kiểm sát cho rằng việc các chủ doanh nghiệp nhiều lần mang tiền, có những khoản lên tới tiền tỷ, đến biếu vào dịp lễ, Tết không đơn thuần là thăm hỏi mà mục đích là tạo quan hệ để được giúp đỡ trong công việc.

'Làm khó' để doanh nghiệp 'tự nguyện' đưa tiền

Vấn đề này cũng đã được chủ tọa phiên tòa đặt ra với câu hỏi: "Có phải tạo mối quan hệ để sau này có việc thì được giúp hay không?".

"Thì khả năng nó đều thế cả", ông Hoan trả lời, theo tường thuật của báo Tuổi Trẻ.

Ông Nguyễn Bá Hoan bị bắt vào ngày 11/6/2025, trong vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần đầu tư xây dựng và cung ứng nhân lực Hoàng Long và một số đơn vị có liên quan.

Thời điểm đó, ông Hoan đang là Thứ trưởng Bộ Nội vụ, sau khi Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội bị giải thể và sáp nhập vào Bộ Nội vụ từ tháng 3/2025.

Khi khám xét phòng làm việc của ông Hoan, cơ quan điều tra thu giữ gần 1 tỷ đồng và hơn 156.000 USD, tổng số tiền tương đương khoảng 5 tỷ đồng.

Thời điểm ông bị điều tra và truy tố là giai đoạn ông làm thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.

Kết luận điều tra cũng như cáo trạng do cơ quan công tố ban hành cho rằng ông Hoan, trong giai đoạn 2021-2025, là người phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước, đã để cho các cán bộ dưới quyền gây khó, tạo rào cản với doanh nghiệp để ép đưa tiền, từ khoảng 100-400 triệu đồng cho mỗi hồ sơ.

Cụ thể, ông Hoan đã để cho ông Tống Hải Nam, Cục trưởng Cục Quản lý Lao động nước ngoài thuộc Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trong giai đoạn đó, tạo ra rào cản khiến doanh nghiệp không thể tự cung cấp tài liệu theo yêu cầu.

Điều này nhằm mục đích ép các doanh nghiệp phải đưa khoảng 500 USD cho mỗi lao động để được tạo điều kiện, cấp phiếu trả lời.

Viện kiểm sát xác định ông Nguyễn Bá Hoan, ông Tống Hải Nam và một số cán bộ Cục Quản lý lao động ngoài nước đã nhận tổng cộng hơn 30,2 tỷ đồng của các cá nhân thuộc 31 công ty.

Đối với ông Hoan, trong số tiền 16,3 tỷ đồng mà vị cựu thứ trưởng bị cáo buộc đã nhận trong giai đoạn 2020 – 2025, ông này không đồng ý khoản 10 tỷ đồng quà biếu là tiền "hối lộ".

Dù vậy, cựu thứ trưởng cho biết cho biết gia đình đã vay mượn nộp lại 15,8 tỷ đồng chỉ sau hai ngày ông bị bắt.

Cộng với 5 tỷ đồng bị thu giữ tại phòng làm việc, ông Hoan cho rằng tổng số tiền khắc phục đã vượt quá số tiền ông bị cáo buộc nhận.

Chính vì thế, ông đề nghị tòa xem xét trả lại phần tiền dư, hơn 4 tỷ đồng, để gia đình trả nợ.

Trước tòa, luật sư bào chữa cho ông Hoan cho rằng cựu thứ trưởng đã không gây khó khăn hay sách nhiễu cho doanh nghiệp để trục lợi mà chỉ thực thi công vụ.

Đối với việc nhận tiền, trong khi ông Hoan nói rằng mình nhận quà cáp "theo truyền thống văn hóa", thì luật sư của ông lập luận rằng thân chủ của mình "nhận hối lộ thụ động", do "sự tự nguyện" của các doanh nghiệp.

Đáng chú ý, luật sư cho rằng ông Hoan chỉ ký duyệt các hồ sơ sau khi được bộ trưởng phê duyệt và đồng ý, còn việc kéo dài thời gian là do cấp dưới.

Vụ án xảy ra tại Công ty Hoàng Long, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (cũ), cùng các đơn vị liên quan đã được tòa án nhân dân Thành phố Hà Nội đưa ra xét xử từ ngày 18/8.

Tổng cộng có 28 người bị đưa ra xét xử với các tội danh "Môi giới hối lộ", "Nhận hối lộ" và "Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng".

Vì sao nhận tiền 'không phải là nhận hối lộ'?

Việc một quan chức trước tòa khai nhận tiền, nhưng không phải nhận hối lộ, không phải là hiếm hoi.

Công chúng đã chứng kiến hàng loạt lời khai trước tòa của các vụ đại án như Kit Test Việt Á và "Chuyến bay giải cứu" trong thời Đại dịch Covid-19.

Các ông Nguyễn Thanh Long, cựu Bộ trưởng Y tế, và ông Chu Ngọc Anh, cựu Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ đã nhận các khoản tiền "cảm ơn" của doanh nghiệp.

Đặc biệt, ông Chu Ngọc Anh, thời điểm bị bắt đang là Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, khi nhận số tiền 200.000 USD, đã nói "Tớ cảm ơn".

Ông Long bị truy tố nhận hối lộ với khoản tiền hơn 50 tỷ đồng, và ra tòa nhận mức án 17 năm tù.

Trong khi đó, ông Chu Ngọc Anh, dù nhận số tiền hơn 4,6 tỷ đồng "cảm ơn" từ doanh nghiệp và nói "tớ cảm ơn", thì không bị truy cứu tội nhận hối lộ, chỉ bị tuyên án 3 năm tù về "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí".

Một cựu Bộ trưởng Y tế khác mới đây cũng đã ra tòa, vì các sai phạm liên quan đến dự án xây dựng cơ sở hai của Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Bạch Mai.

Trong vụ án này, Cựu Bộ trưởng Nguyễn Thị Kim Tiến bị các từ cấp dưới khai đã nhận từ họ số tiền hơn 20,4 tỷ đồng và 100.000 USD.

Tuy vậy, bà Tiến chỉ thừa nhận mình nhận 7,5 tỷ đồng, là số tiền các nhà thầu phải chi cho ban quản lý dự án. Dù vậy, bà đã nộp khắc phục hậu quả 14,5 tỷ đồng.

Cuối cùng, cựu Bộ trưởng Kim Tiến chỉ bị xét xử về tội "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí", nhưng không bị xét xử về tội "Nhận hối lộ".

Trong vụ án mà ông Nguyễn Bá Hoan đang bị xét xử, một cựu thứ trưởng Bộ Lao động, thương binh và Xã hội khác, cũng có hành vi nhận tiền, nhưng đã không bị xử lý hình sự.

Người đó là ông Lê Tấn Dũng, Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (cũ), đã được ông Tống Hải Nam đưa 500 triệu đồng.

Thời điểm đó, ông Dũng không phải là người phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước, nhưng cũng đã ký 7 giấy phép theo ủy quyền.

Tuy nhiên, cơ quan điều tra cho biết đến nay, ông Dũng đã "tự nguyện nộp lại" toàn bộ số tiền 500 triệu đồng đó, vì thế "không có căn cứ xử lý về trách nhiệm hình sự".

Ông Dũng là người đã bị Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật cảnh cáo vào cuối năm 2025 vì vi phạm các quy định của Đảng, pháp luật nhà nước.

Cùng với ông Dũng, Viện Kiểm sát xác định 20 cán bộ khác tại nhiều bộ, ngành đã có hành vi nhận quà, tiền, nhưng 'không thỏa thuận, hứa hẹn', không vi phạm quy trình và đã tự nguyện nộp lại toàn bộ, nên không cấu thành tội phạm, vì thế không bị xử lý hình sự.

Trở lại vụ án hiện tại, Viện Kiểm sát đã đề nghị tòa tuyên phạt ông Nguyễn Bá Hoan mức án 12-13 năm tù về tội "Nhận hối lộ".

Ông Hoan xin được giảm án nhẹ vì bản thân mình "nhiều bệnh nặng".

Cựu Cục trưởng Tống Hải Nam, người bị cáo buộc trực tiếp gây khó khăn cho các doanh nghiệp, chịu mức đề nghị án cao nhất là 15-16 năm tù.

Ông Nam bị cáo buộc đã chỉ đạo cấp dưới gây khó dễ cho doanh nghiệp, trực tiếp nhận và để cấp dưới nhận tổng cộng 14,3 tỷ đồng, trong đó bản thân hưởng lợi gần 8 tỷ đồng.

Dự kiến, tòa sẽ tuyên án vào chiều 24/8.