Çerçeve yasa TBMM Genel Kurulu'nda görüşülüyor

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

"Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" TBMM Genel Kurulu'nda bugün görüşülüyor.

Kamuoyunda "Çerçeve yasa" olarak bilinen düzenleme için görüşmeler 11.00'de başladı.

Genel Kurul'da partilerin grup başkanvekilleri yasa teklifine dair açıklamalar yaptı. Yeni Yol adına Bülent Kaya, İYİ Parti adına Turhan Çömez, CHP adına Rahmi Aşkın Türeli, MHP adına Erkan Akçay, DEM Parti adına Gülistan Kılıç Koçyiğit, Yeni Parti adına Murat Emir ve AKP adına Abdulhamit Gül konuştu.

12 maddelik yasanın, yeni çözüm sürecinin hukuki altyapısını oluşturması öngörülüyor.

Teklif, PKK-KCK'nın ve bağlantılı yapıların fiili varlığına son verdiğinin, kontrolündeki silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumları tarafından tespit edilmesinin ardından uygulanacak hukuki düzenlemeleri içeriyor.

Bu tespitin teyidine ilişkin Milli Güvenlik Kurulu kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte, kapsama giren kişiler hakkındaki soruşturma, kovuşturma ve kesinleşmiş cezaların infazına yönelik işlemler başlatılacak.

'Bugün tarihi bir gün'

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, görüşmeleri takip etmek üzere Meclis'e geldi.

Partinin genel başkan yardımcısı Feti Yıldız, sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda "Bugün tarihi bir gün" dedi.

Yıldız ayrıca "Bu süre zarfında çok şükür bir mehmetçiğimizin dahi burnu kanamamış, yuvalara yeni ateşler düşmemiştir. Bu hakikat dünyadaki hiçbir maddi değerle ölçülemez" ifadelerini kullandı.

MHP'li yetkili, yasa teklifinin görüşülmesi sürecinde "eleştirileriyle katkı sunan tüm milletvekillerine" teşekkür etti ve yasanın TBMM'de nitelikli bir çoğunlukla kabul edileceğini beklediklerini vurguladı.

'Süreç milletin hakemliği ve değerlendirilmesi ile yürüyecek'

AKP Grup Başkan Vekili Abdülhamit Gül, konuya dair TRT televizyonuna yaptığı açıklamada "Türkiye terör propagandasından kurtulacak" diye konuştu.

Gül, "Gizli kapılar ardında al-ver şeklinde hiçbir şey asla olmadan, süreç milletin hakemliği ve gözü önünde milletin değerlendirilmesine tâbi tutularak yürüyecek" ifadelerini kullandı.

Eski adalet bakanı, "Kardeşlik daha da güçlenecek, dolayısıyla araya girmek isteyen terör örgütünü de ortadan kaldırınca Türkiye daha da güçlenecek" dedi.

Özel: 'Barışın önünde durmayacağız'

Yeni Parti, bugün yapılacak Merkez Yürütme Kurulu (MYK) öncesinde program değişikliğine giderek çerçeve yasa konusunda bir toplantı düzenledi.

Partinin tavrını bizzat Genel Başkan Özgür Özel "Barışın önünde durmayacağız" ifadesiyle açıkladı.

"Bir daha şehit gelmemesi, hiçbir evladımızın gazi olmaması, yoksul evlere ateş düşmemesi için barışın önünü açacağız" dedi.

"Bu mesele şiddetle değil, siyasetle; gizli pazarlıklarla değil, milletin gözü önünde ve milletin rızasıyla çözülmelidir" diyen Özel, siyasi iktidarın süreci "özensizlikle, kapalı kapılar ardında, ikili görüşmelerle" yürüttüğünü ve bu nedenle toplumsal mutabakatın oluşmasını iktidarın "kendi eliyle ittiğini" savundu.

"Bu teklife 'Hayır' deme hakkı en çok olan siyasi parti biziz ama öfkemizi milletin geleceğinin önüne koymadık" dedi ve sözlerini şöyle sürdürdü:

"Çünkü süreç devam ederken en ağır saldırılara uğrayan bizleriz. Günlerdir bu teklife 'Hayır' dememiz için binlerce öneri, eleştiri alan bizleriz.

"Ama hepinize şunu hatırlatıyorum. Yarın bu ülkeyi yönetecek olan da biziz. Kolaya kaçmayan devlet ciddiyetiyle karar veren bu ülkenin on yıl, yirmi yıl otuz yıl sonrasını düşünme sorumluluğunu yüreğinde hisseden de bizleriz."

Özel kanun teklifinde, 5 Ağustos 2025'te çalışmalarına başlayan ve partilerin imzasını taşıyan süreç komisyonunun raporundan sadece altıncı madde olduğunu, onun da "sorumsuz, özensiz bir şekilde hayata geçirildiğini" söyledi.

Raporda olan demokratikleşme, uzun tutukluluğun ve kayyumların son bulmasına dair maddelerin kanun teklifinde olmamasını eleştirdi:

"Uzun tutukluluklara, gizli tanık düzenine, siyasallaşmış yargıya karşı tek bir demokratik adım yok. Hatay'ın seçilmiş milletvekili Can Atalay için bir adım yok, bir adım atmaya da görünen vakitli bir niyet yok. Selahattin Demirtaş için açık bir hukuk yok, örtülü keyfiyete kalmış bir muğlaklık var."

"Bu metne kefil olmadan ama barışın sorumluluğunu taşıyarak, iktidarın hesabına karşı durarak ama Türkiye'nin geleceğinin önünü açacak bir sorumluluğu üstleniyorum" diyen Özel, şöyle devam etti:

"Ben ve yönetici arkadaşlarım tarihsel bir tutarlılık ve sorumluluk içerisinde bu yasaya 'Evet' diyeceğiz.

"Bununla birlikte Yeni Partimizi millet kurmuştur. Bu sebeple milletvekillerimiz de seçildikleri illerinde millet ne diyorsa ona göre karar verecek, ona göre oy kullanacaktır.

Yeni Parti, eleştirilere karşın Adalet Komisyonu'nda teklife "Evet" oyu vermişti.

İYİ Parti 'hayır' diyecek

İYİ Parti milletvekilleri ellerinde Türk bayrakları ile Genel Kurul salonuna girdi.

Partinin teklife "Hayır" oyu vereceği biliniyor.

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu kurulda yaptığı konuşmada, "Şimdi bu kanun teklifini TBMM mi hazırlamıştır ki onun onayına sunulmaktadır? Meclis sadece bir tescil makamına indirgenmiştir. Türk milletinin hükümü onun bilgisi ve rızası dışında cebren kullanılmıştır" dedi.

PKK'nın "silahlandırılmasına ve tasfiyesine" itiraz etmediklerini belirten Dervişoğlu, "İtirazımız, tek adam rejiminde zaten yıpranan Meclis'imizin itibarının bile isteye yerle yeksan edilmesidir" diye konuştu.

Örgütün Suriye ve İran'daki kollarının silah bırakmadığını söyleyen Dervişoğlu sözlerini şöyle sürdürdü:

"PKK silah bırakmıyor, yöntem değiştiriyor. Oy uğruna, Anayasa değişikliği uğruna, ömür boyu başkanlık uğruna bu kirli oyun milletimize 'Terörsüz Türkiye' diye pazarlanmaya çalışılıyor."

Dervişoğlu, Sözcü gazetesinden Saygı Öztürk'e verdiği demeçte teklifi sert dille eleştirmişti.

Siyasetçi, "Hukuki adıyla bu teklif, terör örgütü mensuplarına imtiyaz sağlayan bir "örtülü af" düzenlemesidir" ifadelerini kullandı.

Dervişoğlu ayrıca "Anayasa ve vatanın bütünlüğü üzerine ettiğini yemini çiğnemeyin. Bu teslimiyet belgesine el kaldıranları tarih ve millet affetmeyecektir" diye konuştu.

Yeniden Refah Partisi çekimser oy kullanacak

Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan da X hesabından yasa teklifine dair açıklama yaptı.

Erbakan, "Teklif'te yer alan, infaz sisteminin bir örgüte özel düzenlenmesine ilişkin hususlar, Kürt kardeşlerimize hürriyet, insan hakları ve eşitlik anlamında herhangi bir iyileştirme getirmemekte, sadece PKK/KCK üyesi teröristlerin salıverilmesini (örtülü bir şekilde affedilmesini) içermektedir" ifadelerini kullandı.

Erbakan yasa teklifinin Kürtlerin temel haklarının teslim edeceği görüşünün "tamamen asılsız" olduğunu savundu.

Yeniden Refah lideri, buna karşın PKK'nın silah bırakması ve örgütün tasfiyesini içeren hükümler nedeniyle teklife "Hayır demeyi doğru bulmadıklarını" da vurguladı.

Erbakan, çerçeve yasanın af kapsamı için referandum düzenlenmesi çağrısı yaptı ve çekinceleri sebebiyle Yeniden Refah Partisi'nin yasa teklifine çekimser oy vereceğini açıkladı.

CHP ve Yeni Yol'dan destek

CHP adına konuşan Kars Milletvekili İnan Akgün Alp, "Barış onurlu bir barıştır. Herkes müsterih olsun. Kazanan Türkiye olacaktır. CHP olarak teklife 'Evet' oyu vereceğiz" ifadelerini kullandı.

Yeni Yol Grubu adına konuşan Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, "Toplumsal dayanışmayı, kardeşliği, millet iradesini güçlendirecek bir anlayışla bu sürece destek veriyoruz. Desteğimiz Türkiye'nin meselelerini Türkiye'nin iradesiyle çözebilme çabasınadır" dedi.

DEM Parti: 'Demokratik haklar için mücadeleye devam edeceğiz'

DEM Parti Eş Başkanları ve İmralı heyeti, kuliste MHP lideri Devlet Bahçeli'nin yanına gelip tokalaştı.

DEM Partili Pervin Buldan, "Hayırlı olsun" dedi.

Genel Kurul'da DEM Parti adına konuşan Eş Başkan Tuncer Bakırhan, "Bu yasa ve süreç taviz veya yenilme anlamına gelmiyor. Tek kazananı 86 milyon yurttaşımız olacak" dedi.

"Türk kardeşlerime sesleniyorum; bu süreçten sizden eksilen hiçbir şey olmayacak, aksine Türkiye büyüyecek ve refaha kavuşacak. Ülkenin bütünlüğü ve değerleri müzakere konusu değildir. Vatan ve ortak gelecek hepimizindir" diyen Bakırhan Kürtlere de seslendi:

"Bu süreç kimliğimizin eritilmesi değil, varlığımızın hukukla buluşmasıdır. Kürtler örgütlü bir halktır, ne kanar ne de kandırılır."

Bakırhan sözlerini şöyle sürdürdü:

"Siyaset alanında demokratik haklar için mücadeleye devam edeceğiz. Ancak öncelikle hepimizi yakan ateşi söndürmeliyiz.

"Elli yıllık çatışmanın öğrettiği hakikat şudur: Ateş ateşle söndürülmez. Bir tarafın yenilgisi üzerine kurulan düzen, sonraki çatışmanın tohumunu taşır. Çözüm, her kimlik, inanç ve topluluğun kendisini bu ülkenin asli vatandaşı olarak görmesiyle mümkündür."

Kanun teklifinin "Türkiye'nin bölünmesine değil, bütünleşmesine ve ortak yaşamın güçlenmesine büyük bir fırsat" sunduğunu söyleyen Bakırhan, "Bu kanun teklifi, ortak yaşamın siyasi ve hukuki harcının güçlendirilmesine atılan ilk adımdır" diye konuştu.

Demirtaş ve Mızraklı Genel Kurul'a mesaj yolladı

Tutuklu eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve eski Diyarbakır Belediye Başkanı Selçuk Mızraklı'nın gönderdiği çerçeve yasa mesajı da Genel Kurul'da okundu.

Kanun tasarısının ardında "ucuz pazarlıklara dayalı bir al ver süreci" ya da "gizli hesaplar" olmadığı kaydedilen mesajda şöyle denildi:

"Şüpheyle yaklaşan veya olumsuz ön yargıyla bakan çevreler, bu süreci istedikleri kadar eşelesinler, altından bin yıllık kardeşliğimizden, birbirimize sıkı sıkıya sarılma arzusundan ve Kürdüyle, Türküyle hep birlikte Türkiye olma duygusundan başka bir şey bulamayacaklardır."

Mesajda, atılacak adımların "yeni reformlara" da zemin hazırlayacağı vurgulandı.

"Elbette tüm bu çabalar güçlü ve köklü demokrasi, adalet, eşitlik ve özgürlük reformlarıyla devam etmeli, halkımızın hak ettiği, layık olduğu huzurlu bir yaşama kavuşmasına katkı sunmalıdır" denildi.

Ne olmuştu?

Teklifin TBMM Adalet Komisyonu'nda yapılan görüşmeler 18 saat sürmüştü.

Teklifte AKP, CHP, MHP, DEM Parti, HÜDA PAR, Yeni Yol Grubu ve DSP milletvekillerinin de aralarında bulunduğu 367 milletvekilinin imzası bulunuyor.

Tartışmaların da yaşandığı görüşmelerde AKP ve MHP, düzenlemenin "tarihi bir mutabakatın ürünü" ve "af niteliğinde olmayan" bir çalışma olduğunu savundu.

CHP ve Yeni Parti ise sürecin demokratikleşme ayağının eksik olduğunu vurguladı. Yeni Yol grubu ise düzenlemenin "şartlı genel af" niteliğinde olduğunu söyledi.