İran sandık başında: Parlamento ve Uzmanlar Meclisi seçimlerine katılımın düşük olması bekleniyor

İran’da Mahsa Amini'nin gözaltında hayatını kaybetmesinin tetiklediği 2022 yılındaki hükümet karşıtı gösterilerden sonra ilk kez bugün seçim yapılıyor. Parlamento ve Uzmanlar Meclisi seçimlerinde oy verme işlemi başladı. Seçimlerde katılım oranının düşük olması bekleniyor.

İran'da Parlamento seçimleri 4, Uzmanlar Meclisi seçimleri ise 8 yılda bir yapılıyor. Uzmanlar Meclisi, İran’ın dini liderini seçme, denetleme, gerektiğinde görevden alma yetkilerine sahip.

İran Anayasa Koruma Konseyi, adayları onaylıyor. Bu konseyin üyelerini ise İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney atıyor.

2009 yılında protestolara yol açan tartışmalı seçimlerden sonra en ufak bir eleştiride bulunan adaylar bile daha sonra seçimlerde yarışamamıştı.

Anayasa Koruma Konseyi, 290 üyeli Parlamento için yapılan seçimlerde rekor sayıda adaya izin verdi. Ancak Seçimlerde yarışan 15 bin 200 adaydan sadece 30’u reformcu kanattan.

İran'da 2004 yılından beri Parlamento'da muhafazakarlar çoğunlukta, bunun değişmesi beklenmiyor.

Önceki seçimlerde reform yanlısı cephe, adayların yarışa girmesi ve insanların sandığa gitmesi için teşvikte bulunuyordu.

Ancak bu seçimlerde ilk defa “anlamı olmayan, rekabetin bulunmadığı, adaletsiz ve etkisiz” seçimlerin bir parçası olmayı reddediyorlar.

Sosyal özgürlükler ve ekonomi anlamında seçimlerin çok büyük bir rolü yok; bu konularda son kararı hep İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney veriyor.

2020 yılında seçimlere katılım oranı (Yüzde 42) rekor düzeyde düşük kalmıştı . Önceki seçimlerde ise katılım oranı genelde yüzde 50’nin üzerindeydi. Katılım oranının en yüksek olduğu (Yüzde 62) seçim 2016'da yapılmıştı.

2021’de yapılan son seçimlerde ise katılım oranı yüzde 49'du. Seçimlerde İran'ın tarihinde ilk kez 3,7 milyon oy geçersiz sayılmıştı.

Ülkede 2017 ve 2019’daki protesto gösterileri şiddetli şekilde bastırılmıştı.

Muhafazakar öğrenciler de şikayetçi

Aynı zamanda hükümete önceden destek veren muhafazakar kesimler tarafında da seçimlere katılım düşmüş durumda.

Bu kesimlerden de hükümeti eleştiren sesler yükselebiliyor.

Dini lider Hamaney ile buluşan muhafazakar öğrencilerin konuşmaları çoğunlukla kötü ekonomik ve sosyal koşullara yönelik eleştirilerle dolu oluyor.

Batı ve İsrail’e yönelik politikaların da etkisiz ve çıkar odaklı olduğu eleştirileri yöneltiliyor.

Hamaney ise seçimlerin bir görev olduğunu vurgulayarak katılımı kendi destekçileri arasında artırmaya çalışıyor.

Yetkililer seçimlerin özgür ve adil olduğu konusunda ısrarcı olmaya devam ediyor.

Sokaklarda da seçim coşkusunu görmek pek mümkün değil; bazı kamuoyu yoklamalarına göre seçimlerin düzenleneceğinden haberi olmayan çok sayıda insan var.

2022 yılında 22 yaşındaki Mahsa Amini'nin başını düzgün örtmediği gerekçesiyle gözaltına alınıp, daha sonra da hayatını kaybetmesiyle yüksek katılımlı protestolar düzenlenmişti.

Protesttolarda yüzlerce kişi öldürüldü, binlerce kişi yaralandı, binlerce kişi de hapiste.

Bu protestoların ardından İran'da siyasi ve sosyal ortam daha da baskıcı bir hal aldı.

Ekonomik kriz de halen etkisini ağır bir şekilde hissettiriyor. İran Merkez Bankası 6 ay enflasyon verilerini açıklamamış, daha sonra sonbaharda yıllık enflasyonun yüzde 56 olduğunu duyurmuştu.

Hükümetin ekonomiye ilişkin vaatlerini yerine getirmemesi de ülkede umutsuzluğu körüklüyor.