Macaristan parlamentosu Cumhurbaşkanı'nı görevden alacak yasa değişikliğini kabul etti

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Macaristan Parlamentosu, Cumhurbaşkanı Tamás Sulyok'un görevden alınmasını öngören anayasa değişikliğini oy çokluğuyla kabul etti.

Sulyok, Nisan ayında 16 yıl sonra iktidarı kaybeden eski Başbakan Viktor Orbán'ın sadık bir destekçisi olarak görülüyordu.

Son anayasa değişikliği, Mayıs başında göreve başlayan yeni parlamentonun yaptığı en büyük hamle oldu.

Başbakan Péter Magyar'ın Tisza partisi, 13 Temmuz'daki oylamada, parlamentodaki üçte iki çoğunluğunu kullanarak, Sulyok ile Anayasa Mahkemesi Başkanı Péter Polt'un görev sürelerini sona erdiren 17. anayasa değişikliği paketini kabul etti.

Macaristan'da 12 Nisan'da yapılan seçimlerde Tisza Partisi, Orban'ın Fidesz Partisi'ne karşı ezici bir galibiyet elde etmiş ve parlamentodaki 199 sandalyenin 141'ini kazanmıştı.

Sulyok'un önünde, kendi siyasi ölüm fermanı anlamına gelen anayasa değişikliğini imzalaması için beş gün var. Ancak Cumhurbaşkanı'nın değişikliği imzalamayıp Anayasa Mahkemesi'ne taşıma hakkı bulunuyor.

Sulyok değişikliği imzalamayıp mahkemeye taşırsa, Magyar onun hakkında görevden azil sürecini başlatacağını ve bunun da onu otomatik olarak görevden uzaklaştıracağını açıkladı.

Sulyok'un önündeki bir diğer seçenek ise, yeni hükümetin tavsiye ettiği gibi, "ülkenin çıkarları doğrultusunda anayasal bir krizi önlemek için istifa etmek".

Orban'ın partisinden 'zorbalık' protestosu

16 yıl sonra muhalefet partisi konumuna düşen Fidesz partisinin milletvekilleri, Tisza partisini "zorbalıkla" suçlayarak Pazartesi günkü oylamadan önce meclisi terk etti.

Fidesz, söz konusu değişikliğin hükümete herhangi bir kamu görevlisini keyfi olarak ve derhal görevden alma yetkisi verdiğini savunuyor.

Eski muhalefet cumhurbaşkanı adayı Péter Rona ise BBC'ye yaptığı açıklamada, "Fidesz'in kendi iktidar anlayışına aykırı düşmüş olması büyük bir ironi" dedi.

Orbán hükümeti tarafından hazırlanan 2011 anayasası, "kazanan her şeyi alır" ilkesine dayanıyordu.

2010'dan 2026'ya kadar iktidarda kalan Fidesz, Macaristan devletini kendi siyasi anlayışı çerçevesinde yeniden şekillendirmiş, ve parlamentodaki üçte iki çoğunluğunu kullanarak, bağımsız olması gereken devlet kurumlarındaki görevlere, partiye sadık isimleri getirmişti.

Son anayasa değişikliği başka neler getirdi?

13 Temmuz'da oylanan değişiklik ayrıca 70 yaşın üzerindeki Anayasa Mahkemesi hakimlerini görevden alıyor ve parlamentoda üç dönem görev yapmış milletvekillerinin yeniden aday olmasını yasaklıyor; bu da mevcut Fidesz milletvekillerinin yarısından fazlasını kapsıyor.

Oylamanın ardından, parlamentodaki 141 Tisza milletvekili, sonucu ayakta alkışladı.

Eski Yüksek Mahkeme Başkanı András Baka, BBC'ye yaptığı açıklamada, "Cumhurbaşkanının görevden alınmasına tamamen katılıyorum" dedi.

Baka, Macaristan'ın 1989'dan 2010'a kadar hukuk devletiyle yönetildiğini, ve o tarihten sonra Fidesz'in devlet kurumlarını ele geçirerek otoriter bir devlet kurduğunu savundu.

Baka, "Seçim yenilgisinden sonra bile varlığını sürdürmek üzere tasarlanmış, sofistike bir otoriter rejimi yıkmak çok zor" dedi.

Baka, paketin yalnızca üç dönem görev yapmış milletvekillerinin yeniden aday olmasını engelleyen maddesine katılmadığını söyledi ve "Bu durum, halkın dilediği kişiye oy verme hakkını kısıtlıyor" dedi.

Yeni anayasa yolda

17. Anayasa değişikliği paketi, ülkede iki, üç yıl içinde yeni bir anayasa kabul edilene kadarki süreçte yol gösterecek olan birçok kanunu kapsıyor.

Orban'ın partisi Fidesz, Nisan ayındaki şok yenilginin ardından hızla düşüşe geçti.

Orbán da o tarihten bu yana kamuoyu önünde neredeyse hiç görülmedi ve parlamentodaki sandalyesine oturmayı da reddediyor.

Orban oylamanın yapıldığı pazartesi günü de, 2026 Dünya Kupası finallerini izlemek için ABD'ye gitti.

Fidesz içindeyse Orban'a karşı öfkenin arttığı görülüyor. Eski başbakanın ortalıkta olmayışının, partide şaşkınlık yarattığı aktarılıyor.

Partinin iki numaralı ismi Gergely Gulyas da pazartesi günü partinin parlamento grubu başkanlığından istifa etti.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.