Buzullar eridikçe dev balinalar Grönland sularına ilerliyor

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Doğu Grönland'daki deniz buzlarının giderek kaybolması, dev balinaların daha önce ulaşamadıkları bölgelere girmesine olanak tanıyor.

Bu sonuç, onlarca yıl süren bir araştırmaya dayanıyor. Araştırma kapsamında kambur balinalar, minke balinaları ve oluklu balinalar da dahil olmak üzere dünyanın en büyük balinalarından yüzlercesinin yaz aylarında kıyı boyunca buzlardan arınan sularda beslendiği kaydedildi ve görüntülendi.

Bu deniz memelilerinin hiçbiri geçmişte burada görülmüyordu. Çünkü buzullar, kıyı sularına girmelerini engelliyordu. Ancak iklim değişikliğinin denizleri ısıtması ve buzulları eritmesiyle birlikte balinalar da yeni koşullara uyum sağladı.

Bilim insanları, Doğu Grönland açıklarındaki okyanus ekosisteminde yaşanan büyük değişimin sonucu olarak Kuzey Kutbu'nda mevsimsel "yoğun beslenme dönemleri" yaşandığını söylüyor.

Değişim oldukça çarpıcı. Bölgede gemilerle yapılan araştırmalarda 2006'ya kadar tek bir kambur balina bile görülmemişti.

2007'de yedi kambur balina görüldü. 2024'e gelindiğinde ise gemilerden yapılan gözlemlerde bu dev balinalar 150 kez kayda geçti.

Oluklu balinaları, minke balinalarını ve kambur balinaları kapsayan dişsiz balina grubuna yönelik Doğu Grönland kıyılarındaki ilk sistematik hava araştırmaları, bilim insanları tarafından 2015 ve 2024 yazlarında gerçekleştirildi.

Araştırmacılar bu verileri, uydu vericisi takılan 15 balinanın izlediği rotalar ve İnuit avcılarının tanıklıklarıyla birleştirdi.

Tüm bu bilgiler, araştırmanın başındaki Prof. Mads Peter Heide-Jørgensen'in "büyük bir ekolojik rejim değişikliği" olarak tanımladığı tabloyu ortaya koydu.

Tahminlere göre 2024 yazında 4 bin kambur balina, 6 bin oluklu balina ve 6 bin minke balinası Grönland Denizi'ni ziyaret etti.

Grönland Doğal Kaynaklar Enstitüsü'nden Prof. Heide-Jørgensen, BBC News'e yaptığı açıklamada bölgede "muhtemelen subarktik [Arktik altı] kuşağın herhangi bir yerinde görebileceğimiz en köklü değişimlerin" yaşandığını söyledi.

Bu değişimin arkasında yükselen deniz sıcaklıkları ve besin kaynaklarının artması bulunuyor. Balinaların, Doğu Grönland'ın ısınan sularına gelen balıklarla beslendiği görülüyor.

Araştırmacılar, bu üç balina türünün yaz aylarındaki beslenme dönemi boyunca en az 800 bin ton balık ve kril tüketeceğini tahmin ediyor.

Ancak bu değişimin söz konusu balina türlerinin toplam nüfusundaki artıştan mı yoksa başka bölgelerden buraya göç etmelerinden mi kaynaklandığı araştırmadan anlaşılamıyor.

BBC'nin görüştüğü diğer uzmanlar, araştırmanın balinaların Batı Grönland'dan Doğu Grönland'a doğru yoğun biçimde hareket ettiğine işaret etmesinden kaygı duyuyor. Bazı balina türlerinin avlandığı Grönland'da bu hassas bir konu.

Ancak bilim insanları, elde ettikleri bulguların bu "fırsatçı" dişsiz balinaların değişime uyum sağladığını, hatta bu değişimden faydalanıyor olabileceklerini gösterdiğini söylüyor.

Prof. Heide-Jørgensen'e göre diğer bazı Kuzey Kutbu türleri ise şu anda "sıkıntıda".

Narvallar ve beyaz balinalar, yaşam alanlarını bu balinalarla paylaşmak zorunda kalıyor hatta bazı durumlarda yerlerinden ediliyor.

Prof. Heide-Jørgensen, "Bazı türler açısından iklim değişikliği mutlaka bir sorun anlamına gelmiyor yeni fırsatlar yaratıyor. Ancak diğer türler yaşam alanlarını kaybediyor" dedi.

Araştırma, Frontiers in Marine Science dergisinde yayımlandı.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.