ኣሜሪካ፡ ልዕሊ 2.8 ሚልዮን ሰባት መርመራ ኮሮናቫይረስ ተገይሩሎም

ቀጥታዊ ሸፈነ

1. 13 ሚያዝያ 2020ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ "ኮቪድ19 ካብ ስዋይን ፍሉ ብዓሰርተ ዕጽፊ ሓደገኛ እዩ"

   

   ምንጪ ስእሊ, WHO/Twitter

   ኮሮናቫይረስ ካብቲ ኣብ 2009 ዝተረኣየ ብ’ስዋይ ፍሉ’ ዝፍለጥ ተላባዒ ሕማም፡ ብዓሰርተ ዕጽፊ ሓደገኛ ምዃኑ ዳይረክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ገሊጹ።

   "ኮቪድ19 ካብን ናብን ዝመሓላለፈሉ ኣገባብ፡ ኣዛዩ ሓደገኛ እዩ፡ ምስቲ ኣብ 2009 ዝተኸሰተ ስዋይን ፍሉ ብምንጽጻር ኸኣ ብ10 ዕጽፊ ሓደገኛ'ዩ" ኢሉ።

   እቲ ኣብ 2009 ዝተረኣየ ለበዳ ስዋይን ፍሉ ኣብ መላእ ዓለም ኣስታት 200 ሽሕ ሰባት ከምዝቐተለ ይፍለጥ።

   ሎሚ ኣብ ጀኔቫ፡ ስዊዘርላንድ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ለበዳ ኮሮናቫይረስ፡ ብክትባት ጥራይ ምሉእ ብምሉእ ክጠፍእ ከም ዝኽእል ተዛሪቡ።

   ይኹን’ምበር፡ ክትባት ንምምዕባልን ብብዝሒ ንምፍራይን፡ ብውሕዱ ሓደ ዓመት ክወስድ ከም ዝኽእል ኪኢላታት ይገልጹ።

   እቲ ሓላፊ፡ ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ነዚ ሃገራት ዝወስድኦ ዘለዋ ናይ ዕጽዋን እገዳ ምንቅስቓሳትን ቅድሚ ምዝላቐን፡ እኹል ናይ ስርዓተ-ጥዕና ምድላዋት ክገብራ ኣለወን ክብል’ውን ኣጠንቂቑ።

2. 13 ሚያዝያ 2020ኣሜሪካ፡ ልዕሊ 2.8 ሚልዮን ሰባት መርመራ ኮሮናቫይረስ ተገይሩሎም

   

   ምንጪ ስእሊ, GETTY IMAGES/SMITH COLLECTION

   ሕቡራት መንግስተት ኣሜሪካ፡ ኣብ ልዕሊ 2 ሚልዮንን 816 ሽሕን ጥርጡራት ብዘካየደቶ መርመራ ክሳብ ሕጂ ልዕሊ 557 ሽሕ ሰባት ብኮሮናቫይረስ ተለኺፎም ከምዘለዉ ኣረጋጊጻ’ላ።

   ካብቶም ዝተመርመሩ፡ እቶም ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ኣብ ግዛኣት ኒውዮርክ መርመራ ዝተገበረሎም ክኾኑ እንከለዉ፡ ኣብ ካሊፎርንያ’ውን ንልዕሊ 190 ሽሕ ህዝቢ መርመራ ኮሮናቫይረስ ተገይሩሎም።

   ክሳብ ሕጂ ብዘሎ ጸብጻብ ኣብታ ሃገር ልዕሊ 33 ሽሕ ሓውዮም ናብ ገዝኦም ክፋነዉ እንከለዉ፡ ሞት ናይ ልዕሊ 22 ሽሕ ተመዝጊቡ ኣሎ።

   ካብ ግዝኣታት ኣሜሪካ እታ ቀንዲ ተሃስያ ዘላ ግዝኣት ኒውዮርክ ክትከውን እንከላ፡ ዛጊት 6898 ሞይቶማ ኣለዉ።

   እዚ ከምዚ’ሉ እንከሎ፡ ሓደ ኣባል ናይታ ዩ_ኤስ_ኤስ ሩዘቨልት (USS Roosevelt) ተባሂላ እትጽዋዕ ነፈርቲ ኲናት እትስከም ዓርሞሾሽ መርከብ ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ከም ዝሞተ ተገሊጹ።

   ኣብታ ኣብ ሰላማዊ ውቅያኖስ፡ ኣብ ጉዋም ዝርከብ ወታሃደራዊ መደበር ተወሺባ ዘላ መርከብ ልዕሊ 500 ባሕረኛታት በቲ ቫይረስ ተለኺፎም ከም ዘለዉ ተፈሊጡ’ሎ።

3. 13 ሚያዝያ 2020ቀዳማይ ሚኒስተር ብርጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ካብ ኮሮናቫኣይረስ ምሉእ ብምሉእ ሓውዩ

   

   ምንጪ ስእሊ, Reuters

   ቀዳማይ ሚኒስተር ዓባይ ብርጣንያ ቦሪስ ጆንሰን ትማሊ ካብ ሕክምና ቅድሚ ምውጻኡ ኣብ ዝገበሮ መርመራ፡ እቲ ውጽኢት፡ ካብቲ ቫይረስ ናጻ ምዃኑ ከም ዝተረጋገጸ ኣፈኛ መንግስቲ ሓቢሩ።

   ቀዳማይ ሚኒሰተር ጆንሰን፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ኣብ ቸከርስ ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ካብ ለንደን ወጽእ ኢሉ ዝርከብ ካልኣይ መንበሪ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ምክትታል እናተገበረሉ የዕሪፉ ከምዘሎ'ውን እቲ ኣፈኛ ጠቒሱ።

   ንሱ፡ ምልክታት ናይቲ ቫይረስ ድሕሪ ምርኣዩ ን10 መዓልታት ኣብቲ ኣብ ለንደን ዝርከብ መንበሪኡ ተወሺቡ ድሕሪ ምጽንሑ፡ ኩነታቱ እናንቆለቆለ ስለዝኸደ ንሆስፒታል ተወሲዱ፡ ንሓደ ሰሙን ጽኑዕ ክንከን ክግበረሉ’ዩ ጸኒሑ።

   እታ ነፍሰ-ጾር ዝኾነት መጻምድቱ፡ ካሪ ሲሞንድ’ውን ምልክታት ብምርኣያ፡ ተወሺባ ትርከብ።

   ቁጽሪ ኣብታ ሃገር ብኮሮናቫይረስ ናይ ዝሞቱ ሰባት 11, 329 በጺሑ።

   እዚ ቁጽሪ’ዚ ነቶም ብኮሮናቫይረስ ከምዝተታሕዙ ተረጋጊጹን፤ ኣብ ሆስፒታል ዝሞቱን ጥራይ ከምዝውክልን ተፈሊጡ።

   ኣብ ዝሓለፈ 24 ሰዓታት ጥራይ 717 ሰባት ብኮሮናቫይረስ ከምዝሞቱ መንግስቲ እታ ሃገር ሓቢሩ።

4. 13 ሚያዝያ 2020ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ሕጽረት መግነዚ ሬሳ ከጋጥም ከም ዝኽእል ተገሊጹ

   

   ምንጪ ስእሊ, Getty Images

   ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዝርከቡ ኣካየድቲ ስነ-ስርዓት ቀብሪ፡ኣብዚ ሕጂ እዋን ንመሸጣ ዝውዕል ይኹን መጠቕለሊ ሬሳ ዝኸውን ጎማ ('ቦዲባግ') ከም ዘይብሎም ንቢቢሲ ሓቢሮም።

   እዞም ኣካየድቲ ስነ-ስርዓት ቀብሪ፡ብምኽንያት ለበዳ ኮሮናቫይረስ ሰባትልዕሊእቲዘድልዮም (ንኻልእ መዓላ) ገዚኦም ኣብ ገዝኦም ስለዝኸዘንዎ ሕጽረት 'ቦዲባግ' ከምዘጋጠሞም ይገልጹ።

   ነዚ መጠቕለሊ ሬሳ ካብ ካልእ ሃገር ገዚእካ ንምምጻእ ሳምንታት ከም ዝወስድ ዝሕበሩ እዞም ትካላት፡እተን ነዚ መጠቕለሊ ሬሳ ዘፍርያ ትካላት መስርሒ ዝኸውን ቀረብ 'ላስቲካዊጭሕጎ' ስለዘየለ ከምቲ ከፍርይኦ ዝግበአን የፍርያ ከም ዘየለዋ'ዩ ዝግለጽ።

   ኣገልግሎት ጥዕና 'NHS' ዓዲ እንግዘዝ፡ኣኹል ፕላስቲክ መጠቕለሊ ሬሳ ከምዘሎ እኳ እንተሓበረ፡ሰብሞያ ጥዕና ግን ንዝሞቱ ሰባት ብኣንሶላ ክጥቕልልዎም ይግደዱ ከምዘለዉ እዮም ዝሕብሩ።

5. 13 ሚያዝያ 2020ሓድሽ ዜና, ኣብ ኢትዮጵያ ሰለስተ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ተወሰኽቲ ሰባት ተረኺቦም

   

   ምንጪ ስእሊ, Ministry of Health ETH

   ኣብ ዝሓለፉ 24 ሰዓታት ኣብ ኢትዮጵያ ምርመራ ካብ ዝተገበረሎም 247 ሰባት፡ ሰለስተ እቲ ቫይረስ ከምዝተረኸቦም፡ ሚኒስተር ሓለዋ ጥዕና ዶ/ር ሊያ ታደሰ ኣብ መግለጺኣ ሓቢራ።

   ነዚ ስዒቡ፡ ቁጽሪ ኣብ ኢትዮጵያ በቲ ቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት 74 በጺሑ።

   እቶም ውልቀ ሰባት፡ ኩሎም ኢትዮጵያውያን እንትኸኑ ዝኾነ ናይ ጉዕዞ ቅድመ-ታሪኽ የብሎምን።

   እቶም ክልተ ደቂ ተባዕትዮ፡ በቲ ቫይረስ ምስ ዝሓመመ ሰብ ርክብ ከምዝነበሮም ዝሕብር መረዳእታ ኣይተረኸበን።

   እታ ሓንቲ ግን፡ ጓል 23 ዕድመ ኸይና፡ በቲ ሕማም ምስ ዝተለኸፈ ሰብ ርክብ ዝነበራ ምዃና ከምዝተተረጋገጸ- እቲ መግለጺ ይሕብር።

   ኣርባዕተ ሰባት እድማ ካብቲ ሕማም ከምዝሓወዩ ተገሊጹ።

6. 13 ሚያዝያ 2020‘ኣሜሪካ ኣቐዲማ ስጉምቲ ምወሰደት ህይወት ሰባት ከተድሕን ምኸኣለት’

   

   ምንጪ ስእሊ, GETTY IMAGES

   ላዕለዋይ ሓላፊ ጥዕና ኣሜሪካ፡ እታ ሃገር ኣቐዲማ ዝርግሐ ኮቪድ-19 ደው ዘብል ስጉምቲ እንተትወስድ ነይራ፡ “ህይወት ብዙሓት ከተድሕን ምኸኣለት” ኢሉ።

   “ካብ መጀመርትኡ ኩሉ ነገር እንተዝዕጾ ነይሩ፡ ሕጂ ዘሎ ኩነታት ካልእ መልክዐዕ ምሃለዎ ነይሩ” ኢሉ ዶክተር ኣንቶኒ ፋውሲ።

   እንተኾነ ከምዚ ዓይነት ስጉምቲ ምውሳድ ዝተሓላለኸ’ዩ ነይሩ ኢሉ። ኣብ ኣሜሪካ፡ ብዝሒ ብኮሮናቫይረስ ዝተለኸፉ ሰባት ልዕሊ 550 ሽሕ እንትበጽሕ፡ መብዛሕትኦም ኣብ ኒውዮርክ ዝኾኑ 22 ሽሕ ሰባት ሞይቶም።

   ዶክተር ፋውሲ፡ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ግንቦት ገለ ክፋል ኣሜሪካ ናብ ንቡር ክምለስ ከም ዝኽእል’ውን ተዛሪቡ።

   ዝርዝር እቲ ዛንታ ኣብዚ ኣለኩም

7. 13 ሚያዝያ 2020ደቡብ ኮርያ ካብ ኣሜሪካ ንዝመጽኡ ኩሎም ተጓዓዝቲ ክትምርምር’ያ

   

   ምንጪ ስእሊ, EPA

   ደቡብ ኮርያ ካብ ኣሜሪካ ዝመጽኡ ገያሾ ሰለስተ መዓልቲ ኣብ መወሸቢ ምስጸንሑ ንኹሎም ምርመራ ኮሮናቫይረስ ክትገብር ምዃና አፍሊጣ።

   እቲ ስጉምቲ ካብ ሎሚ መዓልቲ ሰኑይ ከምዝጅመር ወኪል ዜና ዮንሃፕ ንማእኸል ቁጽጽርን ምክልኻልን ሕማማት እታ ሃገር ብምጥቃስ ጸብጺቡ።

   ደቡብ ኮርያ አብ ውሽጢ ዓዲ ብዘጋጥም ምልባዕ ዘይኮነስ ካብ ደገ ኣብ ዝመጽኡ ሰባት እቲ ቫይረስ ይርከብ ከምዘሎ ትገልጽ።

   ካብቶም ካብ ደገ ዝኣትዉ ሕሙማት እቲ ቫይረስ ድማ ፍርቆም ካብ ኣሜሪካ ከምዝኾኑ መረዳእታታት ይሕብሩ።

8. 13 ሚያዝያ 2020ኮቪድ-19 ኣብ መንጎ ሃገራት ዓለም ዲፕሎማሲያዊ ወጥሪ ኣስዒቡ

   

   ምንጪ ስእሊ, GETTY IMAGES

   ስፔን፡ ሓንቲ ካብተን ለበዳ ኮሮናቫይረስ ኣዝዩ ዝሃሰየን በዚ ምኽንያት ድማ ልዑል ጠለብ ናውታት ሕክምና ካብ ዘድልየን ሃገራት እያ።

   እንተኾነ፡ ካብ ሰለስተ ዞባታት ስፔን ዝተዓደጉ ብኣማኢት ዝቑጸሩ ናይ ሕክምና መገልገሊ ኣቑሑ ብሰንኪ ምስ መንግስቲ ቱርኪ ዝተፈጥረ ፍሕፍሕ፡ ኣብ መርከብ እንከሎ ናብ ስፔን ክጉዓዓዝ ዕድል ኣይረኸበን።

   መራኸብቲ ማዕኸናት ስፔን፡ ነዚ ጉዳይ "ስርቂ ክብላ ገሊጸንኦ።

   ንሰሙን ድሕሪ ዝነበረ እንካን ሃባን ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ስፔን እቲ ምጉዕዓዝ ፍቓድ ዝረኽበሉ ኩነታት ኣመቻቸወ።

   ይኹን'ምበር፡ እዚ ኣጋጣሚ ኮቪድ-19 ኣብ መላእ ዓለም ዘሎ ዲፕሎማሲያዊ ርክባት ብኸመይ ይጸልዎ ከም ዘሎ ዘርኢ ኣብነት'ዩ።

   ስለዚ፡ እቶም ምትፍናናት ኣበይ የጋጥሙ ኣለው?

   ኣብ ሞንጎ ቻይናን ኣሜሪካን ዘሎ ዘይምቅድዳው፡ ትኹረት ንምርካብ ዝዓለመ ይመስል።

   ዝርዝር እቲ ዛንታ ኣብዚ ክተንብቡ ትኽእሉ

9. 13 ሚያዝያ 2020ሃገራት ደቡብ ኤስያ እቲ ዝኸፍአ ቁጠባዊ ምንቁልቋል ከምዘጋጥመን ባንኪ ዓለም ገሚቱ

   

   ምንጪ ስእሊ, AFP

   ህንዲ ትርከበን ሃገራት ደቡብ ኤሰያ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ፡ ኣብ ውሽጢ 40 ዓመት እቲ ዝኸበደ ቁጠባዊ ሃሰያ ከጋጥመን ምዃኑ ባንኪ ዓለም ሓቢሩ።

   ንሸሞንተ ሃገራትን ንርብዒ ካብ ህዝቢ ዓለምን ዝሓዘ እዚ ዞባ፡ ኣብዚ ዓመት ካብ 1.8 ክሳብ 2.8 ሚኢታዊት ዕቤት ቁጠባ ከመዝግብ ትጽቢት ይግበር።

   እዚ ድማ ካብቲ ቅድሚ ሽድሽተ ወርሒ ዝተገመተ 6.3 ሚኢታዊት ኣዝዩ ዝወረደ ከምዝኾነ ባንኪ ዓለም ገሊጹ።

   ቁጠባ ህንዲ ካብ ወርሒ ሚያዝያ ጀሚሩ ክሳብ መዋዳእታ ናይዚ ዓመት [2020] ካብ 1.5 ክሳብ 2.8 ሚኢታዊት ክዓብይ ትንበያ ባንኪ ዓለም የመልክት።

   ሃገራት ስሪ ላንካ፣ ኔፓል፣ ብሁታንን ባንግላዲሽን ድማ ቁጠበአን ብዝለዓለ ናህሪ ከምዝዝሕትል ገሊጹ’ሎ። ፓኪስታን፣ ኣፍጋኒስታንን ማልዲቭስን እውን ምድኻም ቁጠባ ከምዝረኣየን ዝሓበረ ባንኪ ዓለም ኣብቲ ዞባ ዝግበር ዝነበረ ተስፋ ወሃቢ ቃልሲ ኣንጻር ድኽነት መሊሱ ናብ ሓደጋ ከምዝወደቐ ኣፍሊጡ።

10. 13 ሚያዝያ 2020ኣብ ፈረንሳን ጣልያንን ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ዘጋጥም ሞት ነክዩ

    

    ምንጪ ስእሊ, AFP

    ክልትኤን ሃገራት ኣብ ኣውሮጳ እተን ብኮሮናቫይረስ ኣዝየን ዝተሃሰያ ሃገራት ኮይነን፡ እቲ ብሰንኪ እቲ ሕማም ዘጋጥመን ዝነበረ ሞት ነክዩ’ሎ።

    ኣብ ጣልያን ድሕሪ ልዕሊ ሰለስተ ሰሙን ዝተሓተ ኮይኑ ዝተመዝገበ ሞት 432 ከምዝኾነ ተገሊጹ።

    ፈረንሳ’ውን ኣብ ብዝሒ ዝሞቱን ኣብ ከቢድ ሓደጋ ህይወት ብምዃኖም ጥቡቕ ክትትል ሕክምና ዝግበረሎምን ምንካይ ከም ዝተረኣያ ተሓቢሩ።

    መንግስቲ ከምዘፍለጦ፡ ትማሊ ሰንበት 315 ሰባት ኣብ ውሽጢ ዝሓለፉ 24 ሰዓታት ህይወቶም ሓሊፋ። ቅድሚኡ ኣብ ዝነበረ መዓልቲ 345 ከምዝሞቱ ተገሊጹ ነይሩ።

    ብኣንጻሩ ስፐይን ኣብ ቁጽሪ ዝሞቱ ሕሙማት ኮሮናቫይረስ ወሰኽ ተራእይዋ’ሎ። ልዕሊ 600 ሰባት ሞይቶምዋ።

    ዋላ ኣብ ቁጽሪ ሓደሽቲ በቲ ቫይረስ ዝልከፉ ሰባት ምንካይ እንተሃለወ፡ ኣብ ቅድሚት ዝኸፍአ እዋን ክህልው ከምዝኽእል መንግስቲ እታ ሃገር ኣጠንቂቑ።

11. 13 ሚያዝያ 2020ቻይና ድሕሪ ሰሙናት ዝለዓለ ቁጽሪ ብኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ኣመዝጊባ

    

    ምንጪ ስእሊ, Getty Images

    እቲ ቁጽሪ ምስ ናይ ካልኦት ሃገራት ክነጻጸር ከሎ ብዙሕ ዝበሃል’ኳ እንተዘይኮነ ንቻይና ግን ጽቡቕ ዜና ኣይኮነን።

    እቶም ሕዚ ዝተመዝገቡ 108 ሓደሽቲ ኮሮናቫይረስ ዝተትሓዙ ሰባት ኣብታ ሃገር ድሕሪ ልዕሊ ሓሙሽተ ሰሙን ብዝለዓለ ቁጽሪ ዝተረኸቡ እዮም።

    ነዚ ከም ቀንዲ ምኽንያት ዝተወሰደ ድማ ብዙሓት ቻይናውያን ናብ ሃገሮም ይምለሱ ብምለሱ ብምህላዎም’ዩ ተባሂሉ።

    ዳርጋ ኩሎም በቲ ቫይረስ ዝተለኸፉ ካብ ደገ ተመለሱ ዜጋታታ እዮም። መንግስቲ ቻይና ዜጋታት ካልኦት ሃገራት ናብ ሃገሩ ከይኣትዉ እንተኽልከለ’ውን በቲ ቫይረስ ዝልከፉ ሰባት ምርካብ ግን ኣየቋረጸን።