"ไม่ตัดสิทธิ" มีคูหาเลือก สสร. ได้ 100% ประธานศาลรัฐธรรมนูญยืนยันผ่านคณะ สว. และ สส.

ประธานศาลรัฐธรรมนูญระบุ "ไม่ตัดสิทธิ" การเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.)" พร้อมขยายความคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญปี 2568 ว่า "ห้ามประชาชนเลือกคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญโดยตรง"

ขณะที่แกนนำพรรคฝ่ายค้านเตรียมปรับแก้เนื้อหาในร่างรัฐธรรมนูญ แก้ไขมาตรา 256 และเพิ่มเติมหมวด 15/1 การจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ ให้ สสร. มาจากการเลือกตั้ง 100% ต่อไป

ด้าน สส. พรรคภูมิใจไทย (ภท.) ตั้งคำถามต่อว่า แล้ว สสร. เลือก กมธ.ยกร่างฯ ได้หรือไม่ ถ้าไม่ได้ ก็เท่ากับไม่ได้ร่างโดยตรงเหมือนกัน "แล้วจะมี สสร. ไปทำไม" พร้อมระบุ "เป็นความเห็นของตุลาการท่านเดียว จะเอามาชี้เป็นคำวินิจฉัยในภาพรวมไม่ได้"

วันนี้ (19 มิ.ย.) คณะกรรมาธิการ (กมธ.) การพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิเสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา ที่มีนายนรเศรษฐ์ ปรัชญากร สว. นอกกลุ่มใหญ่ เป็นประธาน และ กมธ.กิจการศาล องค์กรอิสระ องค์กรอัยการ รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และกองทุน สภาผู้แทนราษฎร ที่มี นพ.วาโย อัศวรุ่งเรือง สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน เป็นประธาน เข้าพบนายนครินทร์ เมฆไตรรัตน์ ประธานศาลรัฐธรรมนูญ และคณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ที่สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ ถ.แจ้งวัฒนะ เพื่อรับฟังข้อมูลและแลกเปลี่ยนความเห็นเกี่ยวกับแนวทางการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ และการจัดให้มีสภาร่างรัฐธรรมนูญ (สสร.)

เป็นที่น่าสังเกตว่า มีตัวแทนของพรรคการเมืองต่าง ๆ ที่ประกาศว่าจะเสนอร่างรัฐธรรมนูญ แก้ไขมาตรา 256 และเพิ่มเติมหมวด 15/1 การจัดทำรัฐธรรมนูญใหม่ เข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา ร่วมหารือเกือบพร้อมเพรียง ประกอบด้วย สส. จากพรรคภูมิใจไทย (ภท.), และพรรคประชาชน (ปชน.), พรรคประชาธิปัตย์ (ปชป.)

ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นหลังมีข้อถกเถียงในหมู่นักการเมืองว่า ประชาชนสามารถใช้สิทธิเลือก สสร. ซึ่งจะเป็นผู้จัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้หรือไม่ โดยพรรค ภท. เห็นว่า การมี "คูหาเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญ" สุ่มเสี่ยงต่อการขัดคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ ขณะที่พรรค ปชน. มองว่า ประชาชนใช้สิทธิเลือก สสร. ขั้นต้น หรือที่เรียกว่าเลือกตั้งทางอ้อมได้ จากนั้นให้รัฐสภาเป็นผู้เคาะรายชื่อ-เลือก สสร. ในขั้นสุดท้าย

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 18/2568 ลงวันที่ 10 ก.ย. 2568 ระบุตอนหนึ่งว่า "รัฐสภามีอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้ แต่รัฐสภาไม่อาจให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญได้โดยตรง"

เมื่อเป็นเช่นนี้ บรรดาสมาชิกรัฐสภาจึงย้อนกลับมาขอความชัดเจนจากผู้ตีความเกี่ยวกับรูปแบบและขอบเขตการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดย สส. และ สว. หลายคนที่บีบีซีไทยพูดคุยด้วยบอกตรงกันว่าได้คำตอบที่ "เหลือเชื่อ" "เกินคาด" และ "ทิศทางออกมาดี"

ต่อไปนี้คือสาระสำคัญที่ได้จากการหารือระหว่างคณะ สส. และ สว. กับคณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งบีบีซีไทยขอสรุปจากคำแถลงร่วมกันจาก สว.นรเศรษฐ์ และนายพริษฐ์ วัชรสินธุ สส.บัญชีรายชื่อ รองหัวหน้าพรรค ปชน. และประธานกรรมการประสานงานพรรคร่วมฝ่ายค้าน (วิปฝ่ายค้าน)

"ไม่ขัดข้อง" มีคูหาเลือก สสร. 100%

"ท่านนครินทร์บอกว่า 'ไม่ขัดข้องเกี่ยวกับการมีคูหา' เพื่อให้ได้มาซึ่ง สสร. เพียงแต่ว่าเรื่องของ กมธ.ยกร่างฯ มีความเห็นว่าไม่สามารถมาจากการเลือกของประชาชนได้โดยตรง" นายนรเศรษฐ์เปิดเผยภายหลังใช้เวลาราว 1 ชม. ครึ่งในการหารือร่วมกับประธานศาลรัฐธรรมนูญ

นายพริษฐ์ขยายความว่า ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญอธิบายว่าสิ่งเดียวที่ห้ามในมุมมองของเขา คือการให้ประชาชนเลือก กมธ.ยกร่างรัฐธรรมนูญโดยตรง แต่ใช้คำว่า "ไม่ได้เป็นการตัดสิทธิของการเลือกตั้ง สสร." ดังนั้นสมมติว่าจะมี สสร. ที่มีอำนาจในการคัดเลือก กมธ.ยกร่างฯ, พิจารณาและให้ความเห็นชอบร่างที่ทาง กมธ. จัดทำขึ้น หรือพูดง่าย ๆ ว่าเป็น สสร. ในลักษณะแบบเดิมที่เราคุ้นชิน ก็สามารถเกิดขึ้นได้

หมายความว่า สสร. สามารถมาจากการเลือกตั้ง 100% โดยไม่ต้องให้สมาชิกรัฐสภาเห็นชอบอีกชั้นหนึ่งใช่หรือไม่?

"ถูกครับ" นายพริษฐ์ตอบคำถามของบีบีซีไทย

ภายหลังได้รับคำยืนยันจากประธานศาลรัฐธรรมนูญ ในส่วนของพรรคสีส้ม นายพริษฐ์บอกว่า มีความเป็นไปได้สูงที่จะปรับปรุงร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเพื่อให้สอดคล้องกับจุดยืนของพรรคมากที่สุดว่า "สสร. ควรจะมาจากการเลือกตั้งของประชาชน 100%" ส่วนจะปรับลดเหลือ 1 ฉบับหรือไม่ หลังก่อนหน้านี้ยื่นร่างต่อประธานรัฐสภาไปแล้ว 2 ฉบับ ต้องหารือภายในพรรค

"ถึงวันนี้ที่เราได้ความชัดเจนว่าคำวินิจฉัยไม่ได้ห้าม การที่ประชาชนเลือกตั้ง สสร. โดยตรง 100% เราก็อาจจะมีการปรับเปลี่ยน และอาจจะกลับไปอ้างอิงร่างที่เราเคยเสนอเมื่อปี 2567 ก่อนจะมีคำวินิจฉัย (ปี 2568) ที่ตอนนั้นให้ สสร. มาจากการเลือกตั้ง 100%" รองหัวหน้าพรรค ปชน. กล่าว

ขณะที่นายนรเศรษฐ์ ซึ่งอยู่ระหว่างล่าชื่อ สส. และ สว. ให้ครบ 140 คนเพื่อเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญต่อประธานรัฐสภา ระบุว่า ร่างของ สว. ไม่มีประเด็นที่ขัดกับความเห็นของตุลาการศาลรัฐธรรมนูญในวันนี้อยู่แล้ว เพราะกำหนดให้มีสภาการมีส่วนร่วมของประชาชนจำนวน 200 คน ที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน ส่วน กมธ.ยกร่างฯ ให้สมาชิกรัฐสภาเป็นผู้เลือก และให้รับรองโดยสภาการมีส่วนร่วมฯ

หวังรัฐสภาเลิกยกคำวินิจฉัยศาลเป็นข้ออ้าง "ปัดตก" สสร. เลือกตั้ง

อย่างไรก็ตาม ความเห็นที่เกิดขึ้นในวงนี้เป็นเพียงความเห็นส่วนตัวของตุลาการ ไม่ใช่คำวินิจฉัยที่เป็นทางการ แล้วจะมั่นใจได้อย่างไรว่าตุลาการทั้งหมดจะเห็นสอดคล้องกัน หรือไม่มีใครส่งศาลรัฐธรรมนูญตีความประเด็นนี้ซ้ำอีก?

นายนรเศรษฐ์กล่าวยอมรับว่า มันเป็นความเห็นส่วนบุคคล แต่คิดว่ามันเป็นคำอธิบายที่ชัดเจนขึ้น โดยเฉพาะมาจากคำวินิจฉัยของนายนครินทร์เอง "ความพยายามหาคำตอบในวันนี้ มาจากทางตุลาการที่ให้ความกังวลใจในประเด็นเหล่านี้ แล้วเราก็มาหาคำตอบจากเจ้าตัวเอง ผมคิดว่าก็ไม่น่าจะมีประเด็นอะไรกับทางตุลาการท่านอื่น"

นายพริษฐ์ย้ำว่า การเข้าหารือกับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญในวันนี้ ทำให้เข้าใจคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญอย่างชัดเจนขึ้น แต่ประโยคหนึ่งที่ทางตุลาการศาลรัฐธรรมนูญย้ำคือ "ท้ายที่สุดการออกแบบเป็นความรับผิดชอบของรัฐสภา" ในเมื่อตอนนี้ความเห็น/คำวินิจฉัย มันชัดเจนขึ้นแล้ว หลังจากนี้ก็คงต้องเป็นการแลกเปลี่ยนเหตุผลระหว่างพรรคการเมืองมากกว่าว่าจะออกแบบ สสร. หรือกระบวนการจัดทำรัฐธรรมนูญอย่างไร

เป้าหมายขั้นต่ำของคณะ สส. และ สว. หลังได้รับคำตอบในวันนี้คือ ประธานรัฐสภาควรบรรจุทุกร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญเข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา ไม่ว่าจะมีคูหาหรือไม่มีคูหาเลือก สสร. ก็ตาม แต่นายพริษฐ์หวังยิ่งไปกว่านั้น "เมื่อได้รับความชัดเจนเช่นนี้แล้ว สมาชิกสภารัฐสภาก็ไม่ควรหยิบยกเอาคำวินิจฉัยนี้มาเป็นข้ออ้างในการปัดตกข้อเสนอที่ให้มีการเลือกตั้ง สสร. ด้วยเช่นกัน"

เมื่อได้สอบถามทางตุลาการหรือไม่ว่า เหตุใดถึงไม่สามารถเขียนคำวินิจฉัยให้กระจ่างได้ในครั้งเดียว พอ สส. และ สว. จะแก้รัฐธรรมนูญก็ต้องย้อนกลับมาถามทางตุลาการ หรือประชาชนจะเลือก สสร. ได้หรือไม่ ก็เหมือนต้องมาขออนุญาตจากตุลาการก่อน?

ประธาน กมธ.พัฒนาการเมืองฯ ของวุฒิสภาเล่าบรรยากาศว่า ตั้งแต่ตอนเริ่มต้นคุย ทางตุลาการชี้แจงชัดเจนว่าวันนี้ถ้าจะให้อธิบายเพิ่มเติมในคำวินิจฉัย ท่านอาจจะไม่สามารถทำได้ เพราะเป็นคำวินิจฉัยที่ท่านได้วินิจฉัยไปแล้ว แต่ในประเด็นเพิ่มเติมที่ยังมีข้อสงสัย สามารถปรึกษาหารือและถามความเห็นได้ "เพราะฉะนั้นเราก็คงไม่ได้ไปถามในประเด็นว่าทำไมท่านถึงไม่ให้ความชัดเจน ควรจะเขียนให้มีความชัดเจนมากกว่านี้"

สถานะของประธานศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งครบวาระดำรงตำแหน่งแล้ว และอาจจะพ้นไปหากวุฒิสภาให้ความเห็นชอบตุลาการคนใหม่ในสัปดาห์หน้า จะมีผลหรือไม่อย่างไรต่อแนวความเห็นส่วนตัวของนายนครินทร์ที่ชี้แจงกับคณะ สส. และ สว. ในวันนี้นั้น สว.นรเศรษฐ์มองว่า ไม่ว่านายนครินทร์จะอยู่หรือพ้นไป แต่อย่างน้อยก่อนจะพ้นจากตำแหน่ง เราสามารถมาหาความชัดเจนตรงนี้ได้ จึงหวังว่า "ประเด็นนี้จะไม่เป็นประเด็นที่ทำให้หลักการมันเปลี่ยนแปลงไป แม้ว่าท่านจะไม่ได้อยู่ในตำแหน่งแล้ว"

ส่วน นายพริษฐ์ ไม่อยากให้มองว่าข้อสรุปตรงนี้เป็นความเห็นส่วนตัวของประธานศาลรัฐธรรมนูญ เพราะถ้าไปย้อนดูคำวินิจฉัย 18/2568 ในความเห็นส่วนตัวของนายนครินทร์ไม่ได้พูดถึงประเด็นนี้ ไม่ได้เขียนข้อจำกัดตรงนี้ เพียงแต่ว่ามีตุลาการคนอื่นอยากจะมีการแสดงความเห็นข้อจำกัดนี้มา แล้วนายครินทร์ก็ได้พูดในที่ประชุมว่า "เป็นการอธิบายความเพิ่มเติมของประเด็นที่มีการถาม" พูดง่าย ๆ ว่านายนครินทร์เป็นตัวแทนในการมาขยายความ หรืออธิบายความเห็นแลกเปลี่ยนกัน

สส.ภูมิใจไทยชี้ความเห็น ตลก. คนเดียว ไม่ผูกพันองค์กร

ด้านนายนิกร จำนง สส.บัญชีรายชื่อ พรรค ภท. กล่าวกับบีบีซีไทยว่า กรณี สส. และ สว. ไปหารือร่วมกับตุลาการศาลรัฐธรรมนูญสามารถทำได้ แต่การปรึกษาหารือดังกล่าว "เป็นเพียงแนวทางในการดำเนินการ หาใช่เป็นคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่จะผูกพันทุกองค์กรไม่" อีกทั้งเป็นความเห็นของตุลาการท่านเดียว จะเอามาชี้เป็นคำวินิจฉัยในภาพรวมไม่ได้

"ครั้งที่แล้วที่คณะของนายพริษฐ์ไปหารือกับนายนครินทร์ แล้วออกมาระบุว่าให้ทำประชามติ 2 ครั้ง แต่พอสมาชิกรัฐสภาส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย คำวินิจฉัยกลางออกมาให้ทำประชามติ 3 ครั้ง คราวนี้อาจมีโอกาสเป็นแบบนั้นอีกก็ได้ เพราะความเห็นของตุลาการท่านหนึ่ง ไม่ได้ผูกพันทั้งองค์กร" นายนิกรกล่าว

สส.อาวุโส ซึ่งเป็นหนึ่งในคณะกรรมการกฎหมายของพรรค ภท. กล่าวต่อไปว่า แต่คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญปี 2568 ผูกพันหมด รวมถึงผูกพันศาลรัฐธรรมนูญด้วย "ดังนั้นพรรค ภท. จะเลือกวิธีการที่ปลอดภัย ไม่ขัดหรือแย้งต่อคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนญ ส่วนตัวเชื่อว่าพรรคน่าจะยืนตามร่างที่เสนอไปแล้ว" แต่จะนำเรื่องนี้ไปหารือในที่ประชุมคณะกรรมการกฎหมายของพรรค ซึ่งจะประชุมนัดแรกวันที่ 23 มิ.ย.

นายนิกรกล่าวว่า ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญของพรรค ภท. เกิดจากการได้ติดตามลำดับคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ 3 ครั้ง ซึ่งวางบรรทัดฐานไว้อย่างเคร่งครัด ดังนี้

นายนิกรจึงแสดงความกังวลใจต่อ "ความขัดแย้งเชิงตรรกะและลำดับชั้นอำนาจ" ตามที่ปรากฏในบทความวิชาการของวารสารศาลรัฐธรรมนูญ "หากรัฐสภา (ซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจลำดับรอง) ไปกำหนดให้ประชาชนเลือกผู้ร่างรัฐธรรมนูญโดยตรง เท่ากับรัฐสภาไปสร้างองค์กรอื่นให้ใช้อำนาจสถาปนาแทนตน ซึ่งรัฐสภาไม่อาจส่งมอบอำนาจในลักษณะดังกล่าวได้" ทั้งนี้เขาเชื่อว่าตรรกะแห่งลำดับชั้นอำนาจนี้ คือเบื้องหลังหลักคิดที่นำไปสู่การชี้ประเด็นของศาล เพราะศาลรัฐธรรมนูญก็อยู่ภายใต้บังคับของรัฐธรรมนูญ 2560 เช่นกัน

ส่วนถ้ามีการเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่ให้ สสร. มาจากกการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน 100% เข้าสู่การพิจารณาของรัฐสภา พรรค ภท. จะส่งศาลรัฐธรรมนูญตีความหรือไม่นั้น นายนิกรไม่ได้ตอบในนามพรรค แต่ส่วนตัวเชื่อว่า "มีคนร้องแน่ ตอนนี้เวลาไม่พอแล้ว เรายืนไปตามหลักการเดิมของเราดีกว่า เพราะถ้ามีปัญหา ก้ำกึ่ง ไม่ชัดเจน เขา (สมาชิกรัฐสภา) จะกล้าโหวตให้ไหม"

นายนิกรกล่าวว่า ตามข่าวที่อ้างว่าประธานศาลรัฐธรรมนูญระบุว่าประชาชนไม่สามารถเลือก กมธ.ยกร่างฯ ได้ แต่ไม่ชัดเจนว่าแล้ว สสร. เลือก กมธ.ยกร่างฯ ได้หรือไม่ ถ้าไม่ได้ ก็เท่ากับไม่ได้ร่างโดยตรงเหมือนกัน แล้วจะมี สสร. ไปทำไม

เส้นทางอันยาวนาน ก่อนทำประชามติครั้งที่ 1 ถึงประชามติครั้งที่ 2

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญมีส่วนสำคัญต่อการทำให้ความพยายามแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560 ที่จัดทำในบรรยากาศหลังรัฐประหาร 2557 ต้องล่าช้าออกไป บรรดาสมาชิกรัฐสภาเคยใช้เวลาถึง 4 ปีครึ่งในการถกเถียงว่า หากจะจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องจัดให้ประชาชนออกเสียงประชามติ 2 หรือ 3 ครั้งกันแน่ ต้องทำในขั้นตอนไหน เพราะตีความคำว่า "เสียก่อน" ในคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2564 ไม่ตรงกัน จนต้องส่งศาลตีความ-ขยายความคำวินิจฉัยของตัวเองอีกครั้ง ก่อนได้คำตอบเมื่อ 10 ก.ย. 2568 ว่าให้ทำประชามติ 3 ครั้ง

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2564 ลงวันที่ 11 มี.ค. 2564 ระบุว่า "หากรัฐสภาต้องการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ต้องจัดให้ประชาชนผู้ทรงอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญออกเสียงประชามติ 'เสียก่อน' ว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่ ถ้าผลการออกเสียงประชามติเห็นชอบด้วย จึงดำเนินการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต่อไป เมื่อเสร็จแล้วต้องจัดให้มีการออกเสียงประชามติว่าเห็นชอบหรือไม่กับร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อีกครั้งหนึ่ง"

ขณะที่คำวินิจฉัยที่ 18/2568 ระบุว่า การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องจัดให้ประชาชนออกเสียงประชามติ 3 ครั้ง ครั้งที่ 1 ให้ประชาชนออกเสียงประชามติว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่, ครั้งที่ 2 ให้ประชาชนออกเสียงประชามติเกี่ยวกับการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ว่ามีวิธีการและเนื้อหาที่สำคัญอย่างไร, ครั้งที่ 3 ภายหลังรัฐสภาจัดทำร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เสร็จแล้ว ให้ประชาชนออกเสียงประชามติว่าเห็นชอบกับร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่

การออกเสียงประชามติครั้งที่ 1 เกิดขึ้นในวันเดียวกับการเลือกตั้งทั่วไป 8 ก.พ. ที่ผ่านมา พบว่า ประชาชน "เห็นชอบ" ว่าสมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ด้วยคะแนนเสียง 21.6 ล้านเสียง ต่อ 11.2 ล้านเสียง (คิดเป็น 58.64% ต่อ 30.46%)

สถานการณ์ล่าสุดของเรื่องนี้คือ หลายพรรคการเมืองและภาคประชาชนประกาศเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ โดยสาระสำคัญคือการกำหนดรูปแบบของคณะผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญ กรอบเนื้อหา และกลไกการได้มาซึ่งรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ หากร่างใดผ่านความเห็นของรัฐสภา ก็จะนำไปสอบถามความเห็นประชาชนผ่านการออกเสียงประชามติครั้งที่ 2 ทั้งนี้ถ้ายึดตามไทม์ไลน์ของ สส. พรรคสีน้ำเงิน คาดว่าจะลงประชามติได้ราวเดือน ก.พ. 2570

ถึงขณะนี้มี 2 พรรคการเมืองได้ยื่นญัตติเสนอร่างรัฐธรรมนูญ แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. ต่อประธานรัฐสภาแล้วคือ พรรค ภท. 1 ฉบับ และพรรค ปชน. 2 ฉบับ

ขณะที่พรรค พท., พรรค ปชป., และ สว. อยู่ระหว่างล่ารายชื่อเพื่อนสมาชิกให้ครบเกณฑ์ขั้นต่ำตามที่รัฐธรรมนูญ 2560 กำหนดคือ สส. ไม่น้อยกว่า 1 ใน 5 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสภา (100 คน จาก 500 คน), สส. และ สว. ไม่น้อยกว่า 1 ใน 5 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของสองสภา (140 คน จาก 700 คน)

เช่นเดียวกับภาคประชาชนที่เรียกตัวเองว่า "กลุ่มประชาชนร่างรัฐธรรมนูญ" (Con for All) ที่ยื่นรายชื่อผู้ริเริ่มเสนอ "ร่างรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน" ต่อรองประธานสภาผู้แทนราษฎรคนที่ 2 แล้ว และกำลังเปิดให้ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไม่น้อยกว่า 50,000 คนเข้าชื่อเสนอกฎหมาย

เทียบ 7 ร่าง ฉบับไหนมี-ไม่มีคูหาเลือกผู้ร่างฯ

บีบีซีไทยสรุปสาระสำคัญของร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญรวม 7 ฉบับ ซึ่งเป็นร่างเดิมของแต่ละภาคส่วน ก่อนที่คณะ สส. และ สว. จะเข้าพบประธานศาลรัฐธรรมนูญในวันนี้ ทั้งนี้ขอเลือกสกัดมาเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวข้องกับคณะผู้จัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ พบว่า มีอยู่เพียงฉบับเดียวที่มีคูหาให้ประชาชนเลือกตั้ง สสร. 100%, มี 2 ฉบับ มีคูหาให้ประชาชนเลือกตั้ง สสร. โดยอ้อม/ขั้นต้น และมี 1 ฉบับ มีคูหาให้ประชาชนเลือกสภาการมีส่วนร่วมของประชาชนฯ

ร่างไหนมีคูหา-ไม่มีคูหา แต่ละร่างกำหนดให้ประชาชนมีส่วนร่วมด้วยรูปแบบไหนอย่างไร เปรียบเทียบแบบชัด ๆ ที่นี่

พรรค ภท.: ไม่มีคูหาเลย

เมื่อประธานรัฐสภาได้รับบัญชีรายชื่อแล้ว ให้มีการประชุมร่วมกันของรัฐสภา เพื่อเลือก สสร. จากจังหวัดต่าง ๆ จังหวัดละ 1 คน รวม 77 คน และสำรองจังหวัดละ 3 คน รวม 231 คน เช่นเดียวกับ สสร.ผู้เชี่ยวชาญ ที่รัฐสภาจะเลือกตัวจริง 23 คน และสำรองสาขาละ 3 คน รวม 69 คน ทั้งนี้ในการเลือก กำหนดสัดส่วนของ สสร. ตามหรือใกล้เคียงกับอัตราส่วนของจำนวนสมาชิกของแต่ละสภา กรณีวุฒิสภามี 200 คน เอาไป 200 ส่วน และสภาผู้แทนราษฎรมี 500 คน ก็เอาไป 500 ส่วน เมื่อบีบีซีไทยทดลองคำนวณแล้ว สว. จะเลือก สสร. ได้ 29 คน และ สส. เลือก สสร. ได้ 71 คน

พรรค ปชน. ฉบับ A: มีคูหาให้ประชาชนเลือก สสร. โดยอ้อม

เมื่อประธานรัฐสภาได้รับบัญชีรายชื่อแล้ว ให้มีการประชุมร่วมกันของรัฐสภาเพื่อพิจารณารับรอง สสร. 150 คน ซึ่งเป็นการรับรองทั้งบัญชี ไม่ใช่รายบุคคล โดยมติรับรองต้องได้เสียงเกินกึ่งหนึ่งของสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ของทั้งสภา หากรัฐสภาไม่รับรอง ก็ให้เริ่มต้นกระบวนการสมัครรับเลือกตั้งเป็น สสร. กันใหม่

พรรค ปชน. ฉบับ B: มีคูหาให้ประชาชนเลือก สสร. รอบแรก

เมื่อประธานรัฐสภาได้รับบัญชีรายชื่อแล้ว ให้มีการประชุมร่วมกันของรัฐสภาเพื่อพิจารณาคัดเลือก สสร. 150 คน แบ่งเป็น สสร. แบบแบ่งเขตเลือกตั้ง เลือกจากบัญชี 200 คน เหลือ 100 คน และ สสร.แบบบัญชีรายชื่อ เลือกจากบัญชี 100 คน เหลือ 50 คน ทั้งนี้ ในการเลือก สมาชิกรัฐสภา 1 คน เลือก สสร.เขต ได้ 1 คน และ เลือก สสร.บัญชีรายชื่อ ได้ 1 คน

พรรค พท. ฉบับ V1: มีคูหาให้ประชาชนเลือก สสร.จว. รอบแรก

พรรค พท. ฉบับ V2: ยกคูหาออก

ภายหลัง สส.ภูมิใจไทยแจ้งขอถอนลายมือชื่อผู้ร่วมเสนอร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญของพรรค พท. ไปเมื่อต้นเดือน มิ.ย. โดยให้เหตุผลผลว่า "เกรงว่าเนื้อหาจะขัดต่อคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ" พรรค พท. จึงปรับแก้เนื้อหาบางส่วน ซึ่งนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ หัวหน้าพรรค พท. กล่าวเมื่อ 17 มิ.ย. ว่า "เมื่อหลายพรรคการเมืองมีข้อห่วงใย เราจึงได้ถอยกลับมาและหารือร่วมกันว่าจะทำอย่างไร เพื่อให้ได้ความร่วมมือจากทุกฝ่ายให้ได้มากที่สุด" และบอกว่า "ร่างนี้มีการปรับเปลี่ยนเพื่อให้ทุกฝ่ายสบายใจ"

แหล่งข่าวจากพรรค พท. เปิดเผยกับบีบีซีไทยว่า ร่างใหม่ของพรรคได้ "ตัดคูหา" ออกไปเรียบร้อย โดยให้ กกต. เปิดรับสมัครผู้มีสิทธิสมัครรับเลือกเป็น สสร. จังหวัด จากนั้นให้ กกต. ตรวจคุณสมบัติและลักษณะต้องห้าม แล้วจัดทำบัญชีรายชื่อส่งไปยังประธานรัฐสภา เมื่อประธานได้รับบัญชีรายชื่อแล้ว ให้มีการประชุมร่วมกันของรัฐสภาเพื่อพิจารณาคัดเลือก สสร. 100 คน โดยรอบแรกให้มี ตัวแทน สสร. จากทุกจังหวัด ภายใต้สูตร "9 หยิบ 1" หมายถึง สส. และ สว. รวมกลุ่มกัน 9 คน เสนอชื่อ สสร. จังหวัดได้ 1 คน จนครบ 77 คนจาก 77 จังหวัด (เหตุที่ใช้ตัวเลข 9 เป็นเพราะสมาชิกรัฐสภามี 700 คน - สส. 500 คน สว. 200 คน - หากนำ 700 มาหารด้วย 9 จะได้ 77 พอดี) และในรอบสอง ซึ่งเหลือ สสร. ที่ต้องเลือกอีก 23 คน จะใช้สูตร "33 หยิบ 1" เพื่อเลือก สสร. จนครบ 100 คน ขณะที่ สสร. ที่มาจากเสนอชื่อขององค์กรต่าง ๆ 52 คน ยังคงเนื้อหาไว้ตามร่างแรก

พรรค ปชป.: ให้ประชาชนหยั่งเสียงขั้นต้นผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์เลือก สสร.จว.

สว. นอกกลุ่มใหญ่: มีคูหาให้ประชาชนเลือกสภาการมีส่วนร่วมฯ

ภาคประชาชน: มีคูหาให้ประชาชนเลือกตั้ง สสร. โดยตรง 100%