“ตัด-ฝัง มือผู้แพ้” พิธีกรรมฉลองชัยชนะในสงครามยุคอียิปต์โบราณ

คณะนักโบราณคดีจากเยอรมนีและออสเตรีย เผยผลวิเคราะห์ล่าสุดว่าด้วย “หลุมฝังมือ” อายุเก่าแก่ราว 3,600 ปี ที่ขุดพบในโบราณสถานเมืองอาวาริส (Avaris) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอียิปต์เมื่อปี 2011 โดยชี้ว่าหลุมดังกล่าวอาจเป็นร่องรอยของพิธีกรรมเฉลิมฉลองชัยชนะจากการทำสงคราม ในช่วงยุคราชอาณาจักรใหม่ (New Kingdom)

แม้ก่อนหน้านี้นักอียิปต์วิทยาจะทราบถึงการมีอยู่ของพิธีกรรมตัดและฝังมือของผู้แพ้สงครามอยู่แล้ว โดยอ่านจากบันทึกโบราณและจารึกอักษรภาพเฮียโรกลีฟิกตามผนังวิหาร แต่นี่เป็นครั้งแรกที่มีการค้นพบหลุมฝังมือยุคโบราณและมีการศึกษาวิเคราะห์จากของจริง

รายงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports ระบุว่า ซากของมือที่ถูกตัดออกเป็นมือขวาของผู้ใหญ่เพศชายอย่างน้อย 11 คน และของผู้หญิงอีก 1 คน แต่เมื่อรวมเอาซากนิ้วและกระดูกข้อมือที่กระจัดกระจายอยู่ภายในหลุมไปพิจารณาด้วยแล้ว อาจเชื่อได้ว่ามีผู้แพ้สงครามที่ถูกตัดมือในครั้งนี้สูงสุดถึง 18 คน

หลุมฝังมือดังกล่าวอยู่ที่ลานหน้าพระราชวังโบราณของราชวงศ์ฮิกซอส (Hyksos) ซึ่งเป็นชาวต่างชาติกลุ่มแรกที่รุกรานอาณาจักรอียิปต์โบราณ จนสามารถเข้ามาปกครองดินแดนแถบลุ่มแม่น้ำไนล์ตอนกลางและตอนล่างได้สำเร็จ

เชื่อกันว่าชาวฮิกซอสเป็นผู้ริเริ่มประกอบพิธีตัดมือผู้แพ้สงครามในดินแดนอียิปต์เป็นกลุ่มแรก ก่อนที่คนท้องถิ่นจะรับช่วงสืบทอดพิธีกรรมดังกล่าวต่อมาอีกนานนับพันปี

ดร. จูเลีย เกรสกี นักพยาธิวิทยายุคโบราณ (paleopathologist) หนึ่งในสมาชิกของทีมที่ทำการขุดค้นและศึกษาครั้งนี้บอกว่า แม้ชิ้นส่วนของมือที่ถูกฝังจะยังอยู่ในสภาพดีคล้ายซากฟอสซิล แต่ตำแหน่งการจัดวางมือภายในหลุมอาจเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เนื่องจากอาจเคยถูกน้ำท่วม เกิดการกัดเซาะของดิน หรือมีสัตว์มาขุดและคุ้ยเขี่ยภายในหลุมมาก่อนก็เป็นได้

อย่างไรก็ตาม ผลวิเคราะห์ร่องรอยบนกระดูกของมือที่ถูกตัด รวมทั้งตำแหน่งของซากมือที่ถูกจัดวางให้แต่ละนิ้วกางออกและคว่ำฝ่ามือลงเหมือนกันหมด ชี้ว่าไม่ใช่การตัดมือผู้แพ้สงครามเพื่อทำร้ายหรือลงโทษ แต่เป็นการประกอบพิธีกรรมที่แสดงออกถึงสัญลักษณ์ของชัยชนะมากกว่า

การตัดมือในพิธีกรรมดังกล่าวนั้นทำอย่างประณีต โดยลงมีดเฉือนเข้าไปในเนื้อประสานข้อมือ (joint capsule) ซึ่งเชื่อมต่อระหว่างฝ่ามือและส่วนปลายของท่อนแขน แล้วจึงตัดเส้นเอ็นที่พันไขว้กันตรงบริเวณข้อมือออก ซึ่งเป็นวิธีการที่สามารถตัดมือได้อย่างรวดเร็วและทำให้เกิดรอยแผลที่ดูเรียบร้อยงดงามมากที่สุด

ผลการตรวจสอบยังพบว่า เจ้าของมือที่ถูกตัดน่าจะโดนลงมีดระหว่างการประกอบพิธีกรรมหรือก่อนหน้านั้นเพียงเล็กน้อย ส่วนการที่หลุมฝังมือดังกล่าวตั้งอยู่ในบริเวณลานพระราชวัง ยังแสดงถึงการจงใจประกอบพิธีกรรมประกาศศักดา เพื่อให้คนหมู่มากได้เห็นและรับรู้ทั่วกันด้วย