Qaramada Midoobay oo ka hadashay sharciga Dembiyada "Galmada" la xiriira ee Soomaaliya

Tebin toos ah

1. 12 Agoosto 2020Koox la sheegay inay xiriir la leeyihiin IS oo qabsatay deked muhiim ah oo ku taalla Mozambique

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Kaddib dagaal xooggan muddo maalmo ah ka socday waqooyiga Mozambique, waxay wararku sheegayaan in maleeshiyaad xiriir la leh ururka la magac baxay khilaafada islaamka ay la wareegeen deked muhiim ah oo ku taalla halkaas.

   Sida ilo wareedyo kala duwan ay sheegayaan, magaalada Mocimboa da Praia waxaa talaadadii la wareegay dagaalyahano islaamiyiin ah oo halkaas ka saaray ciidamada dowladda.

   Waxaana la sheegay in ciidamada dowladda ay isaga carareen magaalada.

   Waxay arrintani dhabar jab ku tahay ciidamada dowladda Mozambique.

2. 12 Agoosto 2020Qaramada Midoobay oo ka hadashay sharciga Dembiyada "Galmada" la xiriira ee Soomaaliya

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Pramila Patten oo ah wakiilka gaarka ah ee Qaramada Midoobey u qaabisan rabashadaha ku saabsan xadgudubyada galmada ayaa ugu baaqday baarlamaanka Soomaaliya inay meesha ka saaraan hindise sharciyeedka dembiyada "Galmada" la xiriira ay dhawaan hor istaageen Golaha Shacabka

   Waxay sheegtay in sharcigan uu ka hor imaanayo xeerarka caalamka iyo kuwa gobolka ee looga hortaggayo kufsiga iyo dambiyada la xiriira galmada.

   “Sharciga wuxuu ka hor imaanayaa xeerarka caalamiga ee xuquuqda aadanaha oo ay Soomaaliya kamid tahay kaas oo dib u dhac weyn ku ah dagaalka ka dhanka xadgudubyada la xiriira galmada ee ka dhaca Soomaaliya iyo guud ahaan caalamka” ayay tiri Patten.

   “Waa tallaabo adag oo dib u dhac ku ah raadinta xuquuqda dhibanayaasha loo geysta xadgudbyada la xiriira galmada ee Soomaaliya gaar ahaan haweenka iyo gabdhaha” ayay tiri Michelle Bachelet,oo ah ergeyga Qaramada Midoobey u qaabilsan xuquuqda aadanaha.

   Xildhibaannada golaha shacabka ee Barlamaanka Federaalka Soomaaliya ayaa is hortaagay in la ansixiyo ajandaha kulankoodii sabtidii dhacay ee ku saabsanaa Akhrinta Koobaad ee sharciga dambiyada galmada la xiriira.

   Waxay diidmada sabab uga dhigeen in sharcigan iyo ciwaanka uu wataba aanu u qalmin dadka Soomaalida isla markaana uu lid ku yahay dhaqanka iyo diinta Islaamka.

   Sharcigan oo ay soo gudbisay xukuumadda ayaa la doonayay in akhrintiisa koobaad la bilaabo ka dibna laga doodo, balse xildhibaannada ayaa ku tilmaamay mid aan u qalmin in laga hadlo.

3. 12 Agoosto 2020Webiga Shabeelle oo ku fatahay deegaano ka tirsan gobalka Shabeellada Dhexe

   Waxaa iso soo tareysa saameynta uu fatahaadda wabiga shabeelle uu geysanayo gobolka shabeellaha dhexe iyadoo ay deegaanno horleh biyahu gaareen waxaana ka mid ah kuwa hoostaga degmooyinka Jowhar,Mahadaay,iyo Balcad.

   Weriyaha BBC-da ee magaalada Muqdisho Bella Sheegow ayaa ka warrameysa.

4. 12 Agoosto 2020Al Shabaab oo weerartay tuulo ku taalla gobolka Mudug

   Ugu yaraan 12 qof ayaa ku dhintay dagaal culus oo saaka ka dhacay tuulada Shabeellow oo qiyaastii 25km bari uga beegan deegaanka Bacaadweyn ee gobolka Mudug ee bartamaha Soomaaliya.

   Dagaalka ayaa bilowday kadib markii ciidamo aad u hubeysan oo ka tirsan Al-Shabaab oo wata gaadiidka dagaalka ay waaberigii ku jarmaadeen tuulada oo ay fadhiyeen milishiiyo deegaanka ah oo xiriir la leh ciidamada dawladda.

   Dadka dhintay ayaa isugu jiray rayid iyo kooxihii uu dagaalku dhexmaray. Dhaawacyo ayaa sidoo kale la soo weriyay inay jiraan.

   Dhinaca kale war ka soo baxay Al-Shabaab ayay ku sheegeen in duulaanka saaka ay ku qaadeen tuulada Shabeellow ee gobolka Mudug ay ku dileen sedex iyo toban askari oo ka tirsan ciidamada maamulka Galmudug, waxayna beeniyeen inay deegaanka u tageen inay ka qaadaan sakawaad iyo in ay askar ka qortaan dhalinta deegaanka.

   War goordhaweyd soo dhacayna waxa uu sheegayaa in dagaal dib uga bilowday aaggagii saaka la isku farasaaray gaar ahaan warrarka aan helayno waxay sheegayaan in dagaalku hadda ka socdo dhul u dhexeeya Caad iyo Bacaadweyn oo ka tirsan gobolka Mudug.

5. 12 Agoosto 2020Halkee kale ayay dunida uga keydsan tahay kimikadii ku qaraxday Beyrut?

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Kaddib maaddadii ammonium nitrate ee ku qaraxday Beyrut oo ay ku dhinteen in ka badan 200 qof ayaa waxaa haatan isa soo tarayaa walaaca ku saabsan halka lagu keydiyo kimikadaas.

   Kimikadan waa mid si weyn looga adeegsado dunida gaar ahaan bacriminta ama waxyaabaha qarxa ee lagu soo saaro macddanta.

   Balse waxaa jiraa shuruucyo adag oo ku saabsan halka iyo waqtiga goob lagu keydinayo.

   Inta badan waxaa lagu keydiyaa goobo qarsoodi ah maadama ay jirto suurtagalnimada ah in laga sameyn karo qaraxyada.

   Hindiya

   Ku dhawaad 740 tan oo maaddada ammonium nitrate ayaa lagu keydiyay goob deegaan ah oo qiyaastii 20 kiiloomiitar u jirta magaalada Chennai oo ah mid kamid ah magaalooyinka ugu weyn Hindiya, muddo 5 sanno ah ayay halkaas ku keydsan tahay.

   Mas’uuliyiinta gobolka koonfurta ee Tamil Nadu ayaa dacwad ka gudbiyay shirkaddii maaddada ammonium nitrate ka kentay Kuuriyada Koonfureed sannadkii 2015-kii, taas oo ku anddacootay in loogu talagalay maaddadaas bacriminta.

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Yemen

   Xeer ilaaliyaha guud ee Yemen ayaa amar ku bixiyay in la baaro warar ay warbaahinta sheegayeen oo ahaa in 100 konteenar oo ammonium nitrate ah lagu keydiyay dekedda magaalada koonfurta ku taalla ee Cadan.

   Waxay sheegeen in kimikada lasoo geliyay dalka saddex sano ka hor isla markaana ay gacanta ku dhigeen ciidamada Sucuudiga ee taageerayo dowladda Yemen.

   Ciraaq

   Dowladda Ciraaq waxay amar ku bixisay in dib u eegis deg deg ah lagu sameeyo walxo halis ah oo lagu keydiyay dekedaha iyo garoomada diyaaradaha ee dalkaas, waxay ogaadeen in ammonium nitrate lagu keydiyay garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Baqdaad.

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Australia

   Ka hor inta uusan qaraxa ka dhicin magaalada Beyrut, shacabka ku dhaqan magaalada Newcastle ee gobolka New South Wales ee dalka Australia waxay codsanayeen in kimikada ammonium nitrate oo lagu keydiyay meel 3 kiiloomitar u jirta magaalada laga raro halkaas.

   Dekedaha UK

   Waxaa bilowday baaritaan ku saabsan maaddada ammonium nitrate oo si weyn loogu keydiyay dekedaha ku yaalla Lincolnshire iyo Immingham iyo sidoo kale goobo kale oo ku yaalla gobolka Humber.

   Waaxda ABP oo maamusha goobahan ayaa sheegtay in mas’uuliyiinta dekedaha UK ay tahay inay raacaan shuruucda adag isla markaana ay xaqiijiyaan in kimikada meel wanaagsan lagu keydiyo iyadoo la ilaalinayo ammaanka.

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

6. 12 Agoosto 2020Kenya oo weydineyso Ruushka tallaalka Corona ee ku dhawaqaay

   

   Xigashada Sawirka, EPA

   Saraakiisha caafimaadka ee Kenya ayaa sheegay in Ruushka ay weydisanayaan tallaalka cudurka Covid-19 ee uu shaaca ka qaaday, sida ay ku warrantay warbaahinta Capital FM.

   "Waxaan la xiriirineynaa Ruushka, waxaan kala shaqeyn doonaa sidii lagu xaqiijin lahaa in tallaalka uu yahay mid waxtar leh oo aan adeegsan karno" waxaa sidaas sheegtay Mercy Mwangangi oo kamid ah saraakiisha ugu sarreysa wasaaradda caafimaadka.

   Waxay arrintani ka dambeysay markii Ruushka uu noqday dalkii ugu horreeyay ee caalamka ee ku dhawaaqo tallaalka ka dhanka ah feyraska Corona.

   Khubarada ayaa walaal ka muujiyay sida degdegga ah ee Ruushka uu shaqadan u qabtay, waxayna sheegeen in cilmi-baarayaasha Ruushka ay suuragal tahay in ay si boobsiis ah u sameeyeen tallaalka.

   Kenya waxay diiwaan gelisay 27,425 oo kiisaska cudurka ah.

7. 12 Agoosto 2020Dagaalkii xabsiga dhexe: "Meeshaas ciidan asluub ah ilaalintooda kaliya kuma filna"

   Haddaba sidey ku suurogashay labo qori oo laga dafay ilaalada xabsiga in loo adeegsado israsaaseyntii ka dhacday xabsiga dhexe ee Muqdisho iyo qaabkii loo maareeyay dhacdadaas waxaan wax ka weydinayay taliyihii hore ee ciidamada nabad sugidda ee Soomaaliya Cabdiraxmaan Tuuryare.

   “Waa dayac iyo habacsanaan xabsiga gudihiisa ka jira dadka xabsiga maamula iyo habka amnigiisa u sugan yahay iyo sahlanaansho la sahashaday”

   “Meeshaas ciidan asluub ah oo loo tababaray dad mukhaadaraad waxaas loo soo xiray ilaalintooda kaliya ah kuma filna, ha’yadaha kale oo amniga in meesha xabsiga ku yeeshaan dad uga soo warrama oo waardiyaha qeyb ka hayo” ayuu yiri Cabdiraxmaan Tuuryare.

   Shaley dowladda waxay sheegtay in tirade dadkii ku dhintay dagaalkii ka dhacay xabsiga dhexe ee Muqdisho ay gaartay sagaal iyo toban qof, sida uu sheegay afahayeenka ciidanka asluubta.

   Sii hayaha xilka ra'isul wasaaraha Soomaaliya Mahdi Guuleed ayaa magacaabay guddi ka kooban lix xubnood oo baaraya sababta keentay iska hor'imaadkii dadka badan ay ku dhinteen ee shalay galinkii dambe ka dhacay xabsiga dhexe ee Muqdisho iyo sida ay ku suurtagashay in koox maxaabiis ah inta ay hub qaataan kadibna ay dagaalamaan.